گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۲

وزن:	فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر از حال زخم‌دلان می‌گوید و به چشمان می‌پرستان اشاره می‌کند که در پی لذت و مستی هستند. او از فلاطون، فیلسوف بزرگ، می‌پرسد که چه کسی می‌تواند حقیقت را برای او بیان کند. شاعر همچنین به هر کسی که مانند لاله از جفا رنجیده و خونین شده است، اشاره می‌کند و تأکید دارد که دل او نمی‌تواند مانند غنچه شکوفا شود مگر اینکه جرعه‌ای از لب معشوق نصیبش شود. در نهایت، او به خود و اطرافش می‌نگرد و می‌خواهد به سرزمین عشق و شوق بازگردد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# حالِ خونین دلان که گوید باز؟

وز فلک خونِ خُم که جوید باز؟

چه کسی حال خونین‌دلان و دردمندان را می‌تواند شرح دهد؟ چه‌کس خون خم را از فلک و روزگار بجوید؟

# شرمش از چشمِ مِی پرستان باد

نرگسِ مست اگر بروید باز

شرم بر نرگس باد اگر با وجود چشم مست می‌پرستان باده‌نوش، بازهم بروید

# جز فَلاطونِ خُم نشینِ شراب

سِرِّ حکمت به ما که گوید باز؟

بجز شراب خم‌نشین که همچون افلاطون است، چه کسی می‌تواند راز حکمت را به ما بگوید؟

# هر که چون لاله کاسه گَردان شد

زین جفا رُخ به خون بشوید باز

هوش مصنوعی: هر کسی که به اندازه‌ی لاله (که ظاهری زیبا دارد) در برابر این بی‌محلی‌ها و جفای عشق تأمل کند، چهره‌اش از غم و رنج مانند خون رنگین خواهد شد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# نَگُشایَد دلم چو غنچه اگر

ساغری از لبش نبوید باز

هوش مصنوعی: دل من مانند غنچه‌ای است که اگر ساغری از لب محبوب به من نرسد، باز نخواهد شد و محبتش را نشان نخواهد داد.

# بس که در پرده چنگ گفت سخن

بِبُرَش موی تا نَمویَد باز

هوش مصنوعی: چون در ساز و موسیقی سخن بسیار گفته شده، باید موی خود را قیچی کند تا دوباره ظاهر نشود.

# گِردِ بیتُ الحَرامِ خُم حافظ

گر نمیرد به سَر بپوید باز

هوش مصنوعی: حافظ می‌گوید اگر کسی به گرد کعبه (بیت‌الحرام) بیفتد و در آنجا جان خود را از دست ندهد، دوباره به زندگی برمی‌گردد و به سوی آنجا خواهد شتافت.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش فاطمه زندی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش پریا حضرتی

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش محمدرضاکاکائی

غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۲۶۲ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

پیشنهاد مشق شعر

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۳۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

مهدی در ‫۱۴ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۱، ساعت ۱۸:۰۳ نوشته:

در مصرع دوم از بیت اول خون جم صحیح‌تر به نظر می‌رسد..... به‌عبارت دیگر خون‌خواهی در مورد خم فاقد معناست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عرفان دادبه در ‫۱۳ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۱۷ دی ۱۳۹۱، ساعت ۱۶:۵۲ نوشته:

در مصرع اول بیت سوم بعد از کلمه خم نشین بایستی علامت کاما گذاشته شود.چند تن از خوانندگان موسیقی سنتی از جمله آقایان افتخاری و عقیلی این غزل را خوانده اند اما متاسفانه کلمه خم نشین را با کسره به شراب وصل کرده و خوانده اند که معنای واقعی این بیت از آن استفاده نمیشود.به نظر می آید منظور حافظ از فلاطون خم نشین،شراب بوده است نه اون معنای ظاهری که بر اساس نشستن افلاطون در خم روایت شده است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۱۲:۴۹ نوشته:

پوییدن و آسیدن و گالیدن و کالیدن همه به معنی رفتن است از آسیدن اهو را داریم یعنی اسو بوده قبلا و معنی تیز رو میدهد و از پوییدن کلمه پویندگان به معنی وسائط نقلیه که البته پیشنهاد بنده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۱۰:۵۶ نوشته:

در مصرع اول بیت 4 کلمه شد باید بشود بود.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

اینجانب در ‫۱۲ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۳، ساعت ۱۰:۱۱ نوشته:

با نظر آقای دادبه موافق نیستم. هیچ ضرورتی ندارد وزن شعر را دچار مشکل منیم تا بکوییم فلاطون خم نشین همان شراب است. معنی اضافه تشبیهی همخین است که مشبه را با کسره اضافه به مشبه به بیفزایند. بعنی شراب به فلاطون خم نشین تشبیه شده است. خم نشین شراب نه صفت است و نه معنی خم شراب نشین دارد. با کسره اضافه اصلا معنی بیت چیزی جز آنچه مورد نظر آقای دادبه نیز هست دریافته نمی شود و مشکل وزن و ضرورت و جواز هم ظیش نمی آید و هنرمندان مورد بحث هم به خطا نرفته اند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

اینجانب در ‫۱۲ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۳، ساعت ۱۰:۱۷ نوشته:

درباره نظر آقا مهدی هم عرض شود که همان خم صحیح است جدا از مسایل مربوط به تصحیح نسخ و نظر استادانی چون دکتر خانلری و علامه قزوینی و دیگران که به دقت نظر به چاپ نسخ معتبر پرداخته اند نیاز به توضیح می بینم که اولا خم خونین دل است( چون شراب را در دل خود جای داده) ثانیا خون خم شرابی است که ریخته شده. یعنی محتسب آمده است و خمها را شکسته و خون خم را بر زمین ریخته و در میکده ها را بسته است . به شراب ظلم شده و چه کسی به خونخواهی این خم خواهد آمد؟ این روزگار که چنین بر سر خم آورده چه کسی انتقام خم را از او خواهد گرفت؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

غلامرضا در ‫۱۲ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۳، ساعت ۰۴:۴۲ نوشته:

مصراع دوم بیت ششم مشکل وزنی دارد به جای فاعلاتن فعلاتن آمده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمدرضا جباری هرسینی در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۲۹ فروردین ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۲۸ نوشته:

در پاسخ به دوست گرامی جناب داده باشد بگویی که رعایت کسره پس از خم نشین به دو جهت ضروری است.اول وزن شعر دوم آنکه افلاطون... شراب، یک ترکیب اضافی تشبیهی است. ممنون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمدرضا جباری هرسینی در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۲۹ فروردین ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۳۰ نوشته:

در پاسخ به دوست گرامی جناب داده به بایدگفت که رعایت کسره پس از خم نشین به دو جهت ضروری است.اول وزن شعر دوم آنکه افلاطون... شراب، یک ترکیب اضافی تشبیهی است. ممنون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی عباسی در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۵۱ نوشته:

اساتید بدرستی فرموده اند که خم نشینی از آن دیوجانوس کلبی یا دیوژن بودست اما، حکیم نظامی انرا به افلاطون نسیت داده و حافظ یقینا از نظامی گرفتست

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی عباسی در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۶ نوشته:

درمورد بیت سوم باید گفت که کسره ی خمر نشینِ شراب ضروری و لازم است در غیر اینصورت بیمعنی و مخل وزن است،چرا که حافظ درین بیت معنی اصلی و ایهامی ""خم نشین"" را بهم آمیخته وبدین نحو "خم نشین صفت "افلاطون" است و اضافه ی "فلاطون خم نشین" به "شراب" تشبیه است.
یعنی شراب به افلاطون خم نشین تشبیه شدست.ونیز خم نشین صفت شراب ست و هر دو معنی باهم مفهوم کلی را میرسانند.
درواقع سر حکمت را باید از شراب که در حکم افلاطونِ مکتبِ میکدست پرسید و ازو اسرار عشق و راز آفرینش را پرسید،چنان که درجای دگر میگوید:
بیاتا در می صافیت راز دهر بنمایم//بشرط انکه ننمایی به کج طبعان دل کورش

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی عباسی در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۵۳ نوشته:

آنچه که در کلیت این غزل قابل فهم ست ظاهرا این غزل همزمان بابسته شدن میکده ها در زمان امیرمبارز الدین سروده شده ست.
این غزل پر از ایهامات استادانه ی حافظ هست ازجمله:
خم نشین//کاسه گردانی لاله(رک ب مکتب حافظ منوچهر مرتضوی)//در پرده سخن گفتن//بریدن موی چنگ...
اما بنظرم یکی از تعزیض ها و شوخی های استادانه ی حافظ در عبارت""بیت الحرام خم"هست که بینظیره،که منظور همان "خم "هست که خانه ی شراب محسوب میشود و البته البته شرعا "حرام" حال آنکه ایهام دیریابی به کعبه دارد و موهم کعبه ی مسلمین نیز هست....بنظرم اوج غزل این عبارت باشه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حامد در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۲۴ نوشته:

به دوستان پیشنهاد میدم این شعر رو حتما با صدای استاد سید خلیل عالی نژاد گوش کنند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی ابراهیمی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۱۵ نوشته:

از شوقِ آن (حریم) ندارد (سرِ) حجاز
(گردِ) (بیت الحرامِ خُم) (حافظ)
گر نمیرد به (سر) بپوید (باز)
حافظ
معنی ظاهری
اگر عمر حافظ کفاف دهد و خدا بخواهد ورق بر می گردد و بار دیگر حافظ گرد خُم شراب و در بیت الحرام میخانه با سر طواف خواهد کرد
یکی از رسومی که از قدیم برایمان بجا مانده ریختن آب پشتِ مسافر است"سفر سلامت" در قدیم مسافرت بدینگونه نبود. خطرهای زیادی در کَمین بود که کَفَش خارِ مُغیلان و حدّش جان باختن بود و مسافرین، اندکی قبلِ سفر از اقوام و دوستان و آشنایان حلالیتی می طلبیدند" (آه) از این {ر(اه)}که در وی خطری نیست که نیست" امّا یکی از این سفرها که بر هر مسلمان مُتَمَکِنی واجب می گردد، حج است که خود آن مناسکی دارد، یکی از آن آداب اظهار بندگی کردن و احرام بستن و عدم خون ریزی و رو به قبله نهادن و در سعیِ مروه و صفا کوشیدن و (گردیدن) هفت باره بر بیت الله الحرامِ(چهار گوش) بوده و هست.
"اِحرام چه (بند)یم چو آن قبله نه اینجاست/در سعی چه کوشیم چو از مروه صفا رفت"
آن نازنین سرِ رفتن در این راهِ بی باز گشت را دارد(سروده ی ایّام جوانی) امّا این سفر آدابِ خود را دارد، او پس از اِحرام قصد (خونِ دخترِ رز) را دارد ( بیت الحلالِ خُم) و چقدر در این سعی و صفا می تواند بکوشد و در سرِ آن از سر و تن خود محافظت بکند(حافظ) و با چه توان مندی قصد هفت بار گردیدن(طواف) بر آن بیت الحرامِ خُم(هفت خط جام) را دارد و اگر عمر یاری بکند این گردیدن را با پا طی نمی کند بلکه با سر می رود که "چون راه گنج بر همه کس آشکاره نیست" و کمتر کسی پس از این کوشیدن(صفا= هفت خط کشیدن) توان طی کردن مروه را داشته. "چون کشتی بی لنگر کژ می شد و مژ می شد" "که گر به پای درآیم به در برند به دوشم"
ساقی ار باده از این دست به جام اندازد/عارفان را همه در شربِ مدام اندازد/ چه مستی است ندانم که رو به ما آورد/که بود ساقی و این باده از کجا آورد/ ازین افیون که ساقی در می افگند/ حریفان را نه سر ماند و نه دستار/ساقی به چند رنگ می اندر پیاله ریخت/این نقش ها نگر که چه خوش در کدو ببست
حافظ
ساقیان لاابالی در طواف/هوشِ میخوارانِ مجلس برده‌اند/جرعه‌ای خوردیم و، کار از دست رفت/تا چه بی هوشانه در می کرده‌اند؟/ما به یک شربت چنین بی خود شدیم/دیگران چندین قدح چون خورده اند؟
سعدی
خیز و در کاسه ی زر آبِ طربناک انداز/
پیشتر زانکه شود کاسه ی سر خاک انداز
بس که در پرده (چنگ) گفت سخن/
ببُرش موی(تا) (نموید) باز
« إِنَّ اللَّهَ یُبَاهِی بِالطَّائِفِینَ » ؛
« خداوند به طواف کنندگان مباهات می کند . »
"ساقی به جام عدل بده باده"
قبولِ حق
مرا به کشتیِ باده در افکن ای ساقی
که گفته اند نکویی کن و در آب انداز
حافظ

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۱۵ نوشته:

.https://rezasaghy.blogfa.com/

حال خونین دلان که گوید باز

وزفلک خون خُم که جویدباز

این غزل به زبانی کنایه آمیز گوشه ای از وضعیّتِ حاکمیّت متشرّعین یکسونگررا بازتاب داده و تصاویری ازسختگیریها، خشونت وتمامیّت خواهی ریاکاران را ارایه می دهد.

چنین بنظرمی رسد که غزل متعلّق به دوران امیر مبارزالدّین هست. دورانی که میخانه ها و عشرتکده ها بسته شده وخُم ها زیرپای تعصّب وخشکه مغزی بسته شده و تمامیّت خواهان، روزگارسختی برای همه به ویژه رندان باده نوش ووارستگان وآزاداندیشان تحمیل کرده بودند.

حافظِ وارسته ازبندتعلّقات دینی ودُنیی، درآن شرایط سخت وخفقان مذهبی، درسوگ شراب مرثیه خوانی کرده وبه زبان کنایه وایهام،نارضایتی خودراابرازنموده است.

خونین دلان: کنایه ازرندان وآزادگان،عاشقان وباده نوشان که دلهایشان خونین است به رنگ سرخ شراب هست. شراب به رنگ ارغوانی ودرحقیقت خون انگوراست بنابراین خُم ها وکوزه های شراب نیزخونین دل به شمارمی روند ازآن روکه در دلشان شراب سرخ به رنگ خون وجود دارد.

"خُم" ظرف مخصوصی که انگوریاخرما رادرداخل آن ریخته وطی فرآیند مشخصی تبدیل به شراب می کنند.درقدیم معمولاً خُم ها ازخاک کوزه گری درست می شد.

معنی بیت: چه کسی می تواندشرح حال خرابِ رندانِ باده نوش راکه به همراه خُم های شراب درزیر پای تمامیت خواهان متعصّب وکینه توز شکسته وخونشان ریخته شده است بازگوکند؟

چه کس می تواند بهای خونهای ریخته شده وخُم های شکسته شده را بازبستاند؟

دوش بایادحریفان به خرابات شدم

خُم مِی دیدم وخون دردل وپادرگِل بود

🌿━━━━━━━━━━🌿

شرمش ازچشم می پرستان باد

نرگس ِ مست اگر بروید باز

"نرگس" گلی است از تیره نرگسیها، دارای پیاز و گلی خوشبوی و معطر که در وسط گلش حلقه ای زرد دیده می شود و آن را نرگس شهلا گویند و در بعضی جنس ها خود گل نیز زرد است یا گل سفید است ولی در وسط آن گلبرگ های کوچک سفید است و آن را نرگس مسکین وصدپر گویند. حافظ خوش ذوق دراغلب غزلها ازچشم معشوق، باعنوان نرگس یادکرده و چشم رابه نرگس تشبیه کرده است. حافظ بادستآویز قراردادن این تشبیه مضمونهای خیال انگیز وبِکری خلق کرده است.

معنی بیت: ازاین پس گل نرگس نیز که نمادِ شهلایی ومستیست به احترام عزای مرگ شراب نخواهدروئید اگردرهمین وضعیت دوباره گل نرگس بروید وبشکفد باید ازچشم می پرستان که به شراب دسترسی ندارندخجالت بکشد!

شوخی نرگس نگرکه پیش توبشکفت

چشم دریده ادب نگاه ندارد

🌿━━━━━━━━━━🌿

جز فلاطون خم نشین شراب

سرّحکمت به ما که گوید باز

فلاطون: حکیم افلاطون

فلاطون خُم نشین شراب: شراب وخواص مستی بخش آن که دردرون خُم نشسته ، به افلاطون تشبیه شده است! البته درحقیقت افلاطون خم نشینی نکرده بلکه "دیوژنِ کلبی یونانی" فیلسوفی بوده که با نیّتِ تبلیغ ساده زیستی در درون خُم زندگی می کرد. بنظرمی رسد ازآنجاکه حافظ قصد داشته از حکمت شراب وارزش آن سخن بگویدوجایگاه آن راباجایگاهِ فیلسوفان برابربداند افلاطون را که نسبت به دیوژن شهرت بیشتر وجایگاه والاتری داشته انتخاب کرده است.

سّرِحکمت: اسرار دانش وآگاهی، رازورمز سعادتمندی ومعرفت

معنی بیت: به جزشرابِ خُم نشین که به مانندِ افلاطون،حکیمانه به ما ازرازورمز دانش ومعرفت سخن می گوید چه کسی می تواند ماراازخواب جهالت بیدارسازد؟

درحالت مستی تحت تاثیرات مادی مانند الکل وغیره یا مستی تحت تاثیرات معنوی مانند نیایش خالصانه وغیره، ذهنِ حیله گر، منفعت طلب ومصلحت اندیش که بی وقفه فعّال بوده برای مدتی خاموش شده وازکارمی افتد وذات پاک ادمی فرصت تجلّی پیدامی کند واحساسات طبیعی به ویژه راستگویی برانگیخته می شوند ووجودآدمی سرشاراز سرخوشی وسُرور وشادمانگی می گردد.

شراب درنظرگاه حافظ، علاوه برسودمندیهایی که افرادی چون بوعلی سینا ودیگران خاطرنشان کرده اند وسیله ی شادی وعیش وعشرت،مایه ی مستی وراستی ومهمتر ازهمع زایل کننده ی ریا وتزویراست.

عیبِ مِی جمله بگفتی هنرش نیزبگوی

نفی حکمت مکن ازبهر دل عامی چند

🌿━━━━━━━━━━🌿

هرکه چون لاله کاسه گردان شد

زین جفا رخ به خون بشوید باز

گل لاله به واسطه ی آنکه به شکل پیاله وجام یا همان کاسه می باشد اغلب دستمایه ی شاعران قرارگرفته ومضمونهای جالبی پیرامون این مطلب خَلق شده است.

در ادبیات فارسی لاله در اغلب موارد مظهر رنج و گداز عشق است. گاه به خاطر سیاهی مدوری که چون داغی در وسط جام آن است به دل سوختهٔ عاشق تعبیر شده‌است. در بسیاری جاها زخم خون‌آلود را بدان تشبیه کرده‌اند. در معدودی موارد به نشانه قدح و می به کار رفته‌است. به جهت سرخی و لطافت، گاهی صورت معشوق به آن تشبیه شده‌است. در تعبیرات شاعرانه لاله از خون می‌دمد و شگفتی اینجاست که لاله بر گورها فراوان می‌روید،چنان‌که از خون فرهاد هنوز لاله دمید.

حافظ بیشترازهرشاعری، کاسه وپیاله ی لاله را درکانون توجّه قرارداده ومضامین نغز وبدیعی آفریده است.

کاسه گردان: کسی که به منظورخاصی کاسه می گرداند. گدا ودرویش برای گرفتن کمک وشعبده بازبرای ایجادسرگرمی،برسرچوبی بشقاب وکاسه می گرداند. امّا دراینجا این معنی مدّ نظرشاعر نیست چراکه لاله نه به گدایی ودرویشی شهرت دارد نه به شعبده بازی.

لاله با اینکه به واسطه ی داشتن شکل ظاهری ورنگِ خاص،به پیاله یا کاسه ی شراب تشبیه شده است لیکن پیاله ی لاله دراینجا به سبب شرایط نامساعدجامعه، خالی ازشراب است وبه رغم اینکه لکّه ی سیاهی که دردل لاله به شکل پیاله ی پرازشراب به چشم می خورد هیچ شرابی دردرون آن وجود ندارد! درنظرگاهِ لطیف شاعر،کاسه ی لاله برگردانده شده ومحتوای آن (شراب)فروریخته وبه اصطلاح کاسه گردان(کاسه اش برگردان) شده است.

رُخ به خون شُستن: یعنی تقاص پس دادن، خود به دست خویش بدکردن وتاوان آن بدی رادادن.

معنی بیت:هرکسی که مانند لاله، پیاله اش (به هربهانه ای)برگردد وخالی شود ازاین ستمی که درحقّ ِخویش کرده بی تردید تاوان آن راوبهای سنگین این جفاراخواهدپرداخت همانگونه که لاله نیزاززمانی که پیاله اش برگشته ومحتوای آن خالی شده(فارغ ازاینکه چه کسی کاسه اش رابرگردانیده وومرتکب ِجفاشده) تاوان این جفا راپرداخته ورخسارش به خون شسته شده است(اشاره به همان لکّه ی ارغوانی مایل به سیاه درون پیاله ی لاله)

این بیت استعاره ازاین حقیقت هست که نباید خودمان را به هیچ بهانه ای ازشادمانی دریغ کنیم این محروم کردن خود ودیگران ازشادی، بدترین گناه هست واگر کسی مرتکب این گناه شود قطعاًهمانند لاله تاوان آن رانیزخواهدپرداخت.

حافظ دراینجا آن لکّه ی سیاه وداغ دل لاله رانشانه ی تاوانِ جفایی درنظرگرفته که درحقّ لاله به واسطه ی خودِ لاله یادیگران صورت گرفته است.

چون لاله مِی مبین وقدح درمیان کار

این داغ بین که بردل خونین نهاده ایم

🌿━━━━━━🌿

نگشاید دلم چو غنچه اگر

ساغری از لبش نبوید باز

بوییدن: بوکردن واستشمام کردن دراینجا کنایه از"بوسیدن" است لیکن باتوجّه به تشبیهِ دل به غنچه، بوییدن رابکارگرفته تا واژه ها بایکدیگرتناسب داشته باشد.

معنی بیت: دلم همچون غنچه ای فروبسته،گرفته وملول است، آن زمان دلم خواهدگشود وهمچون غنچه خواهدشکفت که شمیم روح فزای ساغری ازشرابِ لبش رااستشمام کنم. بوسه ای ازلبِ نوشین یار،فروبستگی ِ دلم رامی گشاید.

چوغنچه برسرم ازکوی اوگذشت نسیمی

که پرده بردل خونین به بوی اوبدریدم

🌿━━━━━━━🌿

بس که درپرده چنگ گفت سخن

ببُرش موی تا نموید باز

چنگ: آلت موسیقی

در پرده سخن گفتن: باکنایه ورمزسخن گفتن. ضمن آنکه تغییر ارتعاشی میان دو نت متوالی درموسیقی رانیزپرده گویند بنابراین درپرده سخن گفتنِ چنگ ایهام دارد. یعنی شرایطِ اجتماعی وسیاسی جامعه،مطلوب نیست ،اختناق وخفگان حاکم است وکسی حتّی آلات موسیقی نیزنمی توانند آزادانه حرف دل خودشان رابزنند.

ببُرش موی: مویش را ببر، تارهای آن را قطع کن .

نَمَوید: گریه نکند،مویه وزاری نکند

معنی بیت: جامعه ی مذهب زده ی ما آنقدرسرکوب شده وآزادیهاآنقدرسَلب شده که حتّی "چنگ" نیزبارمز وکنایه سخن می گوید نمی تواند آزادانه هرطورکه دلش می خواهد سخن بگوید (آهنگ های شاد ودلنوازتولید کند) تارهای چنگ راببُرید تابیش ازاین گریه وزاری نکند.

گیسوی چنگ ببرّیدبه مرگ می ناب

تاهمه مغبچگان زلف دوتابگشایند

🌿━━━━━━━━━━🌿

گِردِ بیت الحَرام خُم حافظ

گر نمیرد به سر بپوید باز

بیت الحرام: خانه ی خدا

"بیت الحرام ِخُم" ترکیبی حافظانه،زیبابرای رندانِ ازبند تعلّقات دینی ودنیوی رسته وصدالبته بسیارکوبنده و ویرانگر برای زاهدان ومتشرّعین هست. اشاره به همان خُمره هست که درحقیقت خانه ی شراب می باشد. شراب ازمنظر شریعت،نجس ونوشیدنش حرام می باشد. حافظ به مددِ نبوغی که داشته، زبانِ طنز وبا چاشنی طعنه، به متشرّعین ِ متعصّب می رساند که خُمخانه برای حافظ آنقدر حُرمت دارد که کعبه برای زاهدان ندارد! اگرامروزمیخانه هارابه سنگ کینه وتعصّب بربستید نمی توانید اشتیاق ومیل درونیِ حافظ وباده نوشان رابه شراب (این آبِ حرام) خاموش کنید.

پوییدن: دویدن وبه شتاب رفتن دراینجا طواف کردن

معنی بیت: اگرعمری باقی بوده باشد حافظ سرانجام توفیق طوافِ خمخانه راپیداخواهد کرد ونه با پاهای خویش بلکه باسرمشتاقانه گِرداگِرد آن راخواهدپیمود!

شراب درنظرگاه حافظ، صرفاًبه بهانه ی اینکه به گفته ی ابن سینا ودیگران برای جسم وجان سودمندی دارد عزیزنیست بلکه شراب ومِی درنظرگاه حافظ ازآن روکه تولیدکننده ی عیش وشادمانی وبرطرف کننده ی ریا وتزویرمی باشد اسلحه ای کاملاً مناسب وویرانگر درنبرد با ریاکاریهای زاهدانه درلباس دیانت هست. چنانکه حافظ بارها خود به حرام بودن باده وشراب اشاره کرده،لیکن خوردن مال وقف ازسوی متشرّعین راحرام تر وکثیف تربرشمرده است.

فقیه مدرسه دی مست بود وفتوا داد

که مِی حرام ولی به زمال اوقافست!

جالب است که فقیه مدرسه هم حتّی درحالت مستی، فتواهای درست وقابل قبولی صادرمی کند!!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امینی zahraaminian۲۱۱۲@gmail.com در ‫۶ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۲ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۱۷:۱۵ نوشته:

وزن شعر فاعلاتن مفاعلن فعلن است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امینی zahraaminian۲۱۱۲@gmail.com در ‫۶ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۲ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۱۷:۱۶ نوشته:

وزن شعر فاعلاتن مفاعلن فعلن است. انکار در اکثر شعرهایی که بر این وزن اند اشتباه کرده اید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فاطمه دِل سَبُک (مهر۱۳۲۵ - تیر۱۴۰۲/یزد) در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۱ مهر ۱۳۹۹، ساعت ۱۲:۴۰ نوشته:

رضا ساقی گرامی
با درود فراوان و آرزوی شادی و کامیابی
از شما که از ته دل با سادگی و شیوایی بی مانند و همچنین بردباری بسیار
غزل ها را حافظانه تشریح کردید, سپاسگزارم
این شعر را قبل از شرح شما برایم کاملا بی مفهوم بود و بعد از خواندن شرح شما بسیار شیرین و دلنشین شد.
از خداوند, شما و دست اندر کاران سایت گنجور سپاسگزارم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سید محسن در ‫۵ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۹ دی ۱۳۹۹، ساعت ۰۱:۰۵ نوشته:

بنظرم فلاطون خم نشین شراب کنایه از ساقی است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یحیی در ‫۵ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۱۳ دی ۱۳۹۹، ساعت ۰۶:۲۴ نوشته:

ببخشید ولی بعضی نظرات به غایت ضعیف و بی بنیاد هست. می فرماید حافظ از بند تعلقات دینی و دنیوی گسسته، بعد در جمله بعدی می فرماید در سوگ شراب نشسته؟!
نه لحظه ای به این فکر می کنه که تخلص این شاعر حافظ هست و اشاره به حافظ قرآن بودن داره، پس تعلق دینی داره و اگر برای شراب به سوگ نشسته تعلق دنیوی داره.
البته همین قدر که وز فلک در مصرع دوم رو به طور کلی نادیده گرفته اند و منظور شاعر رو به اجرام فلکی یا فلک مکتب‌خانه نسبت نداده اند باید شکرگذار بود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۵ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۲۱:۱۱ نوشته:

حال خونین دلان که گوید باز
وز فلک خون خم که جوید باز
مصراع اول را اگر به هر دو صورت سوالی و خبری بخوانیم به یک معنی خواهیم رسید . خونین دلان ، غالب ما انسانها هستیم که از آغازین سالهای عمر خود هستی را خلاصه در تنعم های این جهان دیده و بنا به تقلید و یا بصورت غریزی چیزهای ذهنی و مادی این جهان را در دل و مرکز خود قرار داده و از آن چیزها خوشبختی و آرامش میخواهیم اما به دلیل اینکه از نظر قانون هستی انسان مجاز به قرار دادن چیزهای جسمانی و مادی در دل خود نیست ، پس چیزها تبدیل به درد و خون خواهند شد و حافظ چنین انسانهایی را خونین دلان نامیده است و میفرماید وقتی حال خراب چنین انسانی توسط بزرگانی مانند او بیان شود
پس دیگر چه کسی از این روزگار و جهان مادی طلب خمره خون میکند ؟! این سوال اساسی در مصرع دوم به انسان یادآوری میکند که او برای نوشیدن می خرد ایزدی به این جهان آمده و طبعاً باید در جستجوی خم شراب باشد و نه خمره خون و درد ،
غالباً ما انسانها علاوه بر اینکه پند بزرگانی مانند حافظ را میشنویم و حتی خود نیز تجربه میکنیم و پی میبریم که چیزها قادر به خوشبختی ما نیستند اما فراموش کرده و کمی بعد چیز تاره و جدیدی را در دل و مرکز خود قرار داده و برای مدتی کوتاه احساس رضایت و شادی موقت به ما دست میدهد تا اینکه سرانجام به غم و درد و خون مبدل شود و بار دیگر در جستجوی چیز جدیدتر و با ارزشتر مادی بر می آییم زیرا ذهن ما گمان میبرد چیز قبلی به اندازه کافی با ارزش نبوده است غافل از اینکه اصولا هر چیزی بجز خدا در دل انسان سرانجام تبدیل به خون خواهد شد .
شرمش از چشم می پرستان باد
نرگس مست اگر بروید باز
حافظ میفرماید اما انسان به دلیل اینکه از جنس خدا بوده و برای رسیدن به آرامش واقعی هیچ راهی بحز بازگشت به اصل خدایی خود ندارد ، پس برخی از انسانها به این مطلب پی برده و نرگس مست یا چشم هشیاری و حضورشان دگر بار روییده و رشد میکند . یعنی پس از آن با چشم خدا به جهان نگریسته و جهان بینی خدایی را جایگزین دید جسمی میکنند . پس از این تغییر نگرش است که چنین انسانی شرمنده نگاه و دیدمی پرستان میشود . می پرستان انسانهای کامل هستند که چشم و نگاه آنان به زندگی نگاه از زاویه دید خدا ست زیرا به خدا یا زندگی وصل شده ، از طریق او می بینند و عمل میکنند . پس انسانی که چشم مست خدایی اش روییده و نگرشی نو به این جهان در او شکوفا شده است در می یابد که تا پیش از این او چگونه جهان را می دیده است و می پرستان چگونه می دیدند ، پس ، از این اختلاف فاحش نگاه به جهان و زندگی شرمسار گشته و سعی در جبران اشتباههای خود میکند .
جز فلاطون خم نشین شراب
سر حکمت به ما که گوید باز
فلاطون خم نشین همان می پرستان هستند که از سرچشمه شراب ایزدی جدا نخواند شد و حضوری دایمی در جوار حضرت معشوق داشته و علاوه بر آنکه خود از برکات شراب ایزدی بهره می برند ، آن شراب زندگی بخش را سخاوتمندانه نثار مشتاقان حضرتش میکنند . حافظ و مولانا و سایر بزرگان با آثار گرانبهای خود چنین میکنند و پس از قرنها همچنان ساقی این سرچشمه حیات بخش هستند و بجز این خم نشینان چه کسانی میتوانند بهتر و زیباتر سر حکمت را به ما بازگو کنند ؟ حکمت چرایی حضور انسان در این جهان فرم در حالیکه او ذاتاً از جنس خدا و بی فرمی بوده و چگونگی نگاه چنین انسانی به جهان فقط از عهده حکیمان خم نشین بر می آید و با معیارهای ذهنی و دانش ذهنی قابل بیان نیست .
هر که چون لاله کاسه گردان شد
زین جفا رخ به خون بشوید باز
پس از آنکه چشم مست انسان رویشی دوباره یافت و به اختلاف عمیق نگاه در ایام و سالهای هشیاری جسمی با جهان بینی خدایی بزرگان و می پرستان که هشیاری و خرد خدا هستند واقف شد به منظور رعایت قانون جبران زندگی باید همچون لاله کاسه گردان شده و به انتشار این شراب زندگی بخش بپردازد . این کار را میتوان با کردار و رفتار و یا نقل قول از بزرگان و خم نشینان به انجام رسانید و در اینصورت آن جفایی که خود سالیان دراز بر خود روا داشته و با ستیزه گری ، بهانه و مانع تراشی فرصتها ی زندگی را تلف کرده است را جبران نموده و رخ زرد و بیمار خود را به خون بشوید یعنی دردها و خون دلهای او تبدیل به شادی و سرزندگی شده و برکات زندگی بر او جاری میشود .
نگشاید دلم چو غنچه اگر
ساغری از لبش نبوید باز
گشایش یا باز شدن دل یعنی به بینهایت خدا زنده شدن و باز شدن درون انسان تا بینهایت و این قابلیت انسان است برای تبدیل شدن از هشیاری جسمی به هشیاری خدایی ، این تبدیل در عین سختی راه به راحتی باز شدن غنچه صورت خواهد پذیرفت اما شرط آن علاوه بر کار فراوان ، نظر لطف حضرت معشوق است که با همان ساغری که خود مینوشد به سالک عاشق آن شراب حیات بخش را بچشاند . عطر لب حضرت معشوق همان نسیم خوش زندگی و عنایت خاص اوست .
بس که در پرده چنگ گفت سخن
ببرش موی تا نموید باز
حافظ این سخنان را برآمده از نوای چنگ و آهنگ زندگی یا خدا میداند و از اینکه همه این نکات ارزشمند و عرفانی را در پرده و در لفافه بیان میکند از خود شاکی شده به حضرت معشوق میگوید اگر خوب بیان نمیکنم پس این رشته را قطع کن تا اینقدر مویه و زاری نکنم . البته که شیوه بیان حافظ بسیار زیبا و بی نظیر است و خود به این لطافت طبع واقف است اما نحوه بیان را نیز به حضرت معشوق سپرده ، از او کسب تکلیف میکند .
گرد بیت الحرام خم حافظ
گر نمیرد به سر بپوید باز
حافظ میفرماید با همه اوصاف ذکر شده در غزل انسان اگر بخواهد تبدیل شده و به جنس اصلی خود بازگردد باید خم و سرچشمه شراب خرد و هشیاری خدایی را مرکز و قبله خود قرار داده و به خود کاذب و ذهنی اش کاملاً بمیرد که اگر ذره ای از آن هشیاری جسمی و ذهنی را حفظ کند ، باز با پویش و رشد همین مقدار کم به هشیاری و عقل جسمانی خود باز خواهد گشت و دگر باره همان میشود که بود . به سر بپوید باز یعنی دوباره به ذهن خواهد رفت و ذهن کنترل زندگی او را بدست خواهد گرفت یعنی برای هیچ کس پس از تبدیل شدن چک سفید صادر نشده و
تضمینی برای دوام این حضور وجود ندارد مگر با مراقبت دایم .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Sina در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۱۸ بهمن ۱۴۰۰، ساعت ۱۲:۱۶ پاسخ داده:

هر که چون لاله کاسه گردان شد

زین جفا رخ به خون بشوید باز

tafsire in beit be nazaram kheili eshtabahe, tafsire baghie abyat hamkhane

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۱، ساعت ۱۱:۳۸ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فاطمه یاوری در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۵ اسفند ۱۴۰۱، ساعت ۱۹:۴۴ نوشته:

جز فلاطون خم نشین شراب

سر حکمت به ما که گوید باز؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mansoor Rah در ‫۳ سال قبل، سه‌شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۲، ساعت ۰۷:۱۷ نوشته:

در بیت سوم ، مصرع دوم این‌طور است:

سر هفتاد به ما که گوید باز

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا از کرمان در ‫۲ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۴۰۲، ساعت ۰۰:۰۱ پاسخ داده:

سلام عزیز

باتشکر از توضیحات آقای ربیع نژاد با فرض اینکه فرمایش شما درست باشه سر هفتاد به چه معنی است؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین ربیع نژاد در ‫۲ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۲ اسفند ۱۴۰۲، ساعت ۱۷:۳۱ نوشته:

خیر مصرع دوم در واقع همان سرّ حکمت صحیح به نظر میرسد، خواهشمندم به پانوشت کتاب سیر حکمت در اروپا، تالیف و ترجمه روانشاد استاد محمدعلی فروغی چاپ ۱۳۹۳ انتشارات زوار قطع وزیری صفحه ۶۶ رجوع شود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین ربیع نژاد در ‫۲ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۲ اسفند ۱۴۰۲، ساعت ۱۹:۵۳ نوشته:

با پوزش در ادامه مطلب فوق که اینجانب درج نموده ام این توضیح لازم است که استناد بنده نه صرفا بر مبنای ادعای یک فرد هر چند ادیب برجسته است بلکه بر این مبنا بوده که مطالعه کتاب فوق تا پایان صفحه ۶۶ و پانوشت آن موجب درک منطق «سرٌ حکمت» می گردد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۴ نوشته:

حال خونین‌دلان که گوید باز؟
وز فلک خون خم که جوید باز؟(۲۶۲)
کیست که حال عاشقان و خون دل‌هایشان را دوباره بیان کند؟! و کیست که ازفاک بابت ریختن خم شراب(شراب: خون خم- ریختن خون: کنایه از به هم زدن حال خوش که کار فلک است) خون‌خواهی کند؟!
۲- می‌پرستان چنان چشمان خماری دارند که نرگس شرم دارد از روییدن( تعریض آنان که خماری می‌پرستان را رقم زده‌اند)
۳- به جز افلاطون که در خم شراب می‌رفت(خلطی عامیانه میان افلاطون و دیوجانوس-دیوجانوس برای بی‌نیازی از لباس درون خمی می‌رفت که مناظره او با اسکندر معروف است)چه کسی رازهای حکمت را به ما بگشاید؟!(هم نشینی افلاطون با خم شراب اشاره به این است‌که حال خوش خود راز یا بیانگر راز است)
۴-آری آنکه مانند لاله، دریوزگی ورزد چهره خویش را به خوناب شرم خواهد شست(حسن تعلیل برای شکل و رنگ لاله)
۵-اگر ساغر لبش را نبویم، دلم چون غنچه گشوده نمی‌شود( خانلری:ساغر لاله‌گون)
۶- چنگ رازهای بسیاری از عشقمان را در پرده‌های موسیقی بر ملا کرده است پس تارهای ابریشمینش را ببر تا ادامه ندهد.
۷- حافظ اگر عمری داشته باشد با شوق به گرد بیت الحرام خم، طواف خواهد کرد(جسارت حافظ در بیت الحرام خواندن خم شراب در راز حال خوش عرفانی آن نهفته است)
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۱۷ نوشته:

✅ نگاه اول: شرح بیت‌به‌بیت غزل ۲۶۲ حافظ

بیت ۱

حالِ خونین‌دلان که گوید باز؟

وز فلک خونِ خُم که جوید باز؟

✦ چه کسی از حال دلدادگان زخم‌خورده سخن خواهد گفت؟ و چه کسی از روزگار، خون‌بهای خم شراب را خواهد طلبید؟

این بیت آغازین، شکوه‌ای‌ست از زمانه و مردم که بی‌تفاوت از کنار رنج عاشقان و مظلومیت حقیقت می‌گذرند.(دوران حکومت امیر مبارز الدین)

بیت ۲

شرمش از چشمِ مِی‌پرستان باد

نرگسِ مست اگر بروید باز

✦ اگر نرگس مست (چشم معشوق) دوباره بشکفد و جلوه‌گری کند، باید از نگاه می‌پرستان محروم شرم کند.

اشاره‌ای لطیف به مستیِ نگاه معشوق و قضاوت اهل دل نسبت به بازگشت او؛ نوعی هشدار به معشوق

بیت ۳

جز فَلاطونِ خُم‌نشینِ شراب

سِرِّ حکمت به ما که گوید باز؟

✦ افلاطونِی که اهل می و شراب باشد ، چه کسی راز حکمت را دوباره با ما خواهد گفت؟

حافظ حکمت را در میخانه می‌جوید، نه در مدارس خشک و زهد فروشان؛ در این بیت حکمت و دانش را فقط در می‌پرستی می داند.

بیت ۴

هر که چون لاله کاسه گردان شد

زین جفا رُخ به خون بشوید باز

✦ هر که چون لاله سر خود را کاسه‌وار به پیش نهاده، باید بار دیگر رخ خویش را با خونِ دل از این جفا بشوید.

تشبیه عاشق به لالهٔ خونین، تصویرگری شور و وفاداری تا سرحد جان‌فشانی است.( معنی نهایی : هرکس از عشق و‌مستی بگوید کشته می شود)

بیت ۵

نگشاید دلم چو غنچه اگر

ساغری از لبش نبوید باز

✦ اگر بار دیگر ساغر شراب از لب محبوب ننوشد، دل من همچون غنچه بسته خواهد ماند و شکوفا نخواهد شد.

معشوق مایه‌ی گشودگی دل و شکفتگی جان است؛ غنچه نماد دل بسته و ساغر، نشانهٔ امید وصال.

بیت ۶

بس که در پرده چنگ گفت سخن

بِبُرَش موی تا نَمویَد باز

✦ آن‌قدر چنگ در پرده گفت و نغمه سر داد که اکنون باید مویش را برید تا دوباره ننوازد!

تعبیری از شکسته‌دلی یا خستگی ازبرملا کردن راز عشق

بیت ۷

گِردِ بیت‌الحرامِ خُم، حافظ

گر نمیرد ، به سر بپوید باز

✦ حافظ اگر نمیرد، باز هم به گرد بیت‌الحرام خُم شراب طواف خواهد کرد.

پایان غزل با تأکیدی بی‌پرده بر وفاداری به راه می و عشق؛ معبد حافظ نه در مکه، بلکه در خُم شراب است.

✍️ به قلم: خلیل شفیعی (مدرس ادبیات فارسی)

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۲۴ نوشته:

✅ نگاه دوم: عناصر برجستهٔ غزل ۲۶۲

✨ حالِ خونین‌دلان که گوید باز؟ / وز فلک خونِ خُم که جوید باز؟

پرسش‌های پیاپی با ساختار اعتراضی و گلایه‌آمیز

تصویرسازی از ستم فلک بر عاشقان: خُم خونین، دل خونین

واژهٔ «باز» با تکرار در دو مصرع، بار اندوه و استیصال را تشدید می‌کند

✨ شرمش از چشمِ مِی‌پرستان باد / نرگسِ مست اگر بروید باز

تشبیه نرگس مست به چشم بی‌وفای معشوق

کاربرد واژهٔ «شرم» به شکل طعنه‌وار؛ نکوهش زیباییِ بی‌وفا

تقابل میان می‌پرستان وفادار و نرگسِ مستِ نازگر

✨ جز فَلاطونِ خُم‌نشینِ شراب / سِرِ حکمت به ما که گوید باز؟

ترکیب نوآورانه: «افلاطونِ خُم‌نشین»؛ تلفیق عقل و رندی

ایهام در «شراب»: هم می‌انگوری، هم میِ معرفت

سؤال اعتراضی دربارهٔ افول حکمت و غیبت اهل راز

✨ هر که چون لاله کاسه‌گردان شد / زین جفا رُخ به خون بشوید باز

تشبیه عاشق به لاله؛ نماد سوختن و خون‌جگر بودن

کنایه از خوار شدن عاشقان در برابر ستم روزگار

واژهٔ «کاسه‌گردان»؛ استعاره از طلب و خاکساری

✨ نگشاید دلم چو غنچه اگر / ساغری از لبش نبوید باز

تشبیه دل عاشق به غنچه بسته در غیبت محبوب

آرزوی نوشیدن از «لبِ» معشوق؛ هم مجاز، هم عاشقانه

فعل «نبوید» هم‌ریشه با بوی خوش و طلب لطافت

✨ بس که در پرده چنگ گفت سخن / ببرش موی تا نَموید باز

تلمیح به هنر موسیقایی پنهان در چنگ

فعل «ببرش موی»؛ هم کنایه از رهایی، هم حذف نشانه‌های عشق

ترکیب رازآلودِ «نمویَد باز»؛ اشاره به شرایط سخت و مزورانه ی حاکمان دارد

✨ گردِ بیت‌الحرامِ خُم، حافظ / گر نمیرد، به‌سر بپوید باز

میخانه : کعبهٔ مقصود عاشقان

پافشاری بر راه مستی و رندی حتی به قیمت جان

تضاد میان «بیت‌الحرام» و «خُم»؛ تأکیدی بر عرفان حافظانه و انکار زهد رسمی

⬅️ خلیل شفیعی (مدرس ادبیات فارسی)

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر حافظ رهنورد در ‫۱۱ ماه قبل، شنبه ۱ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۴۸ نوشته:

خواجه حافظ این غزل زیبا را در زمان امیر مبارزالدین سروده و به‌نوعی اعتراض خویش را مبنی بر بگیر و ببندهایی که اومی‌کرده، اعلام نموده. مبارز می را حرام می‌دانسته و میخانه‌ها را پلمپ می‌کرده؛ پس حافظ در بیت آخر برای اشاره به می‌خانه از ترکیب بیت‌الحرام(خانه‌ی خم که حرام اعلام شده) استفاده کرده و گرد بیت‌الحرام گردیدن را وام از طواف کعبه گرفته که کعبه‌اش میخانه بود.

معلوم است که مبارزالدین با موسیقی هم مخالف بوده؛ چراکه هرجا خواجه‌ی عزیز با غزلی اعتراض خود را از وضعیت اجتماعی و سیاسی دوره‌ی مبارز اعلام می‌کرده، از موسیقی و گیروگرفت آن هم یاد می‌کرده؛ نمونه‌ی آن همین غزل که به بریدن تارهای چنگ اشاره می‌کند و غزل ۲۰۰ با مطلع "دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند" است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۵ ماه قبل، شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۵۹ نوشته:

حالِ خونین دلان که گوید باز؟

وز فلک خونِ خُم که جوید باز؟

همه ابیات این غزل فضای تیره ای را نشان می دهد که مستان و عاشقان با آن مواجه هستند. فضایی که در آن از باده نوشی منع شده اند . خم و ساغر و کاسه را می شکنند و کسی نمی تواند آشکارا چنگ بنوازد . چنین فضایی بر دل حافظ اثر می گذارد و دلش خونین می گردد.

چه کسی حال خونین دلان را دوباره می پرسد ؟و چه کسی به خونخواهی خم می ریخته شده بر خواهد خاست و انتقام خواهد گرفت؟

شرمش از چشمِ مِی پرستان باد

نرگسِ مست اگر بروید باز

شرایط طوری است که اگر گل نرگس دوباره بروید از می پرستان شرم می کند از اینکه مست باشد . چون می پرستان به دلیل منع شراب مست نیستند.

جز فَلاطونِ خُم نشینِ شراب

سِرِّ حکمت به ما که گوید باز؟

در این اوضاع که میخانه ها بسته است و شرابی نیست چگونه از افلاطون خمره نشین یا همان شراب رازهای حکمت را بیاموزیم؟ حضرت حافظ بر این باور است که عاشقان در مستی به راز هایی از آفرینش پی می برند که در هشیاری به آن دست نمی یابند.لذا شراب داخل خم را به افلاطون حکیم تشبیه می کند.میخانه و شراب و ساقی همه بهانه ای برای مستی هستند که دیگر مهیا نمی شود و این حافظ را می رنجاند.

هر که چون لاله کاسه گَردان شد

زین جفا رُخ به خون بشوید باز

گل لاله که مثل پیاله است در این زمانه کاسه گردان می شود و دیگر کاسه اش مثل همیشه نیست و تغییر کرده است . کاسه ای که باید پر از شراب باشد خالیست و این جفا باعث شده که فقط رخسار گل لاله خونین و داغدار باشد ( به جای اینکه درونش پر از می گلگون باشد رخسارش گلگون است)

نَگُشایَد دلم چو غنچه اگر

ساغری از لبش نبوید باز

اگر این وضع ادامه یابد دلم که مثل غنچه ای با پیاله شراب شکوفا می شد دیگر چنین حالی نخواهد داشت.

بس که در پرده چنگ گفت سخن

بِبُرَش موی تا نَمویَد باز

به دلیل منع موسیقی، ساز چنگ بسیار در نهان می نوازد . حال که قرار است چنین باشد اصلا سیمهایش را هم ببرید تا دیگر ننوازد.

گِردِ بیتُ الحَرامِ خُم حافظ

گر نمیرد به سَر بپوید باز

اگر عمری باشد و حافظ از دنیا نرود با سر به دور خم می مانند خانه کعبه طواف خواهد کرد. از روی عمد خم شراب را به خانه کعبه تشبیه می کند تا مرام خود را تصویر نماید و اعتراض خود را اعلام کند.

میخانه از نظر حافظ هم جایگزین مدرسه است و هم جایگزین مسجد . هم محل آموختن معرفت است و هم محل عبادت.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سعید حبیب زاده در ‫۳ ماه قبل، دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۴۴ نوشته:

زین جفا رخ به خون بشوید باز یعنی از این ستم خون گریه میکند و سزاوار است که از غصه خون بگرید و اشک خونین بر چهره جاری کند .

هر که چون لاله کاسه ی شرابش برگشت و بی شراب ماند ، از این ستمی که بر او رفته خون خواهد گریست

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

استاد میراحمدی در ‫۲۹ روز قبل، چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۲۲ نوشته:

دربارهٔ حالِ خونین دلان که گوید باز؟ ...

استاد افتخاری عالی اجرا کرده و به زیبایی حال و هوای شعر را منتقل کرده است

یکی از بهترین اجراهای شعر حافظ

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۲۶۲

تازه‌های نرم‌افزار گنجور