غمت در بوته دانش گدازد مغز خامان را
لبت تنگ شکر سازد دهان تلخ کامان را
قضا در کارها اندازه هر کس نگه دارد
به قطع وادی غم می گمارد تیزگامان را
ز هستی پاک شو گر مرد راهی کاندرین وادی
گرانیهاست رخت رهرو آلوده دامان را
دماغ فتنه می نازد به سامان رسیدن ها
طلوع نشئه گرد راه باشد خوش خرامان را
پی رسوایی ارباب تقوی جلوه ای سر کن
کتانها ماهتابی ساز شاهم نیک نامان را
به عرض ناز خوبان را ز ما بی تاب تر دارد
عنان از برق باشد در رهش زرین ستامان را
خرابیم و رضایش در خرابی های ما باشد
ز چشم بد نگه دارد خدا ما دوستکامان را
بسا افتاده سرمست و بسا افتاده در طاعت
تو دانی تا به لطف از خاک برداری گدایان را
ز قاتل مژده زخمی گلم در جیب جان ریزد
نشاط انگیز باشد بوی خون خونین مشامان را
جهان را خاصی و عامی ست آن مغرور و این عاجز
بیا غالب ز خاصان بگذر و بگذار عامان را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل از اثر اندوه و لب معشوق آغاز میشود و سپس از تقدیر و دشواری راه غم سخن میگوید و رهرو را به رهایی از هستی و آلودگی فرامیخواند. شاعر از معشوق میخواهد با جلوهٔ خود پارسایان و نیکنامان را رسوا کند. او ویرانی و زخمخوردگی عاشق را مایهٔ خشنودی یار و شادی خود میداند. در پایان غالب به خود میگوید از خواصِ مغرور و عوامِ درمانده هر دو دوری کند.
هوش مصنوعی: اندوه عشق تو مغز ناپختگان را در بوتهٔ دانش ذوب میکند و پخته میسازد. لب تو دهان تلخکامان را مانند بار و انبانی از شکر شیرین میکند. «تنگ» هم به معنای بار شکر است و هم به تنگی دهان اشاره دارد.
هوش مصنوعی: تقدیر در هر کاری اندازه و توان هر کس را رعایت میکند. از این رو تیزروان و چابکان را به پیمودن بیابان غم میگمارد.
هوش مصنوعی: اگر مرد این راهی، از هستی و خودی پاک شو. در این وادی، بار رهروی که دامنش آلوده است سنگین است و او را از رفتن بازمیدارد.
هوش مصنوعی: سرِ فتنهانگیز به سامان و کاملشدن خود مینازد. برای خوشخرامان، گردی که از رفتارشان برمیخیزد همچون برآمدن مستی است؛ یعنی خرامیدن معشوق فتنه و مستی برمیانگیزد.
هوش مصنوعی: برای رسوا کردن پرهیزگاران جلوهای آغاز کن. جامهٔ کتانِ نیکنامان را در برابر ماهتاب جمال خود قرار بده تا از هم بدرد؛ به این باور کهن اشاره دارد که کتان در مهتاب پاره میشود.
هوش مصنوعی: عشق یا جلوهٔ او زیبارویان را در عرضهٔ ناز از ما هم بیتابتر میکند. در راه او، سواران زرینلگام چنان شتاباناند که گویی عنانشان از برق است.
هوش مصنوعی: ما ویران و خراب هستیم و خشنودی یار در همین ویرانی ماست. پس ما به کام دوست رسیدهایم و خدا ما را از چشم بد نگه دارد.
هوش مصنوعی: بسیاری مست بر خاک افتادهاند و بسیاری در عبادت به خاک افتادهاند. این تو هستی که میدانی کدام گدا را از سر لطف از خاک برداری.
هوش مصنوعی: مژدهٔ زخمی که از قاتل، یعنی معشوق، میرسد، گل در گریبان جانم میریزد. کسانی که مشامشان به خون خو گرفته، از بوی خون شادمان میشوند.
هوش مصنوعی: جهان دو گروه دارد: خواص که مغرورند و عوام که درماندهاند. ای غالب، بیا از خواص بگذر و عوام را نیز رها کن و از هر دو کناره بگیر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چو بگشاید نگار من دو بادام و دو مرجان را
بدین نازان کند دل را بدان رنجان کند جان را
من و جانان به جان و دل فرو بستیم بازاری
که جانان دل مرا داده است من جان داده جانان را
چو نار کفته دارم دل بنار تفته آگنده
[...]
چو عاشق شد دل و جانم رخ و زلفین جانان را
دل و جان را خطرنبود دل این را باد و جان آنرا
من از جانان دل و دین را به حیلت چون نگه دارم
که ایزد بر دل و جانم مسلط کرد جانان را
نگارینی که چون بینی لب و دندان شیرینش
[...]
زهی سر بر خط فرمان تو افلاک و ارکان را
چو چابک دست معماری است لطفت عالم جان را
ز ابر طبع لؤلؤ بخش و باد لطف تو بوده
به روز مفلسی بنشاندهای دریا و عمان را
تو کوه گوهری در ذات و من هرگز ندانستم
[...]
رسید آن شه رسید آن شه بیارایید ایوان را
فروبُرّید ساعدها برای خوب کنعان را
چو آمد جانِ جانِ جان، نشاید برد نام جان
به پیشش جان چه کار آید مگر از بهر قربان را
بُدم بیعشق گمراهی درآمد عشق ناگاهی
[...]
گه از می تلخ میکن آن دو لعل شکرافشان را
که تا هر کس به گستاخی نبیند آن گلستان را
کنم دعوی عشق یار و آنگه زو وفا جویم
زهی عشق ار به رشوت! دوست خواهم داشتن آن را
بران تا زودتر زان شعله خاکستر شود جانم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.