سحر گهان که شکیب از برم گرفت کنار
به روی دل در صحبت گشود ناله زار
شب ولادت عید و جهانیان خرم
ولیک روز وفات فراغت من زار
حریفکان همه با یکدگر ز خرد و بزرگ
نوای عشرت درساخته چو موسیقار
من و فغان دل زار و گوشه غاری
چو چشم ماتمیان فراق تیره و تار
گهی به خویشتن از بیخودی همی گفتم
که ای ز ساده دلیهای خویش در آزار
ز فرقت که نزاری چو نیستت یک دوست
وز اشتیاق که زاری چو نیستت یک یار
جهان به طفل وفایی نگشته آبستن
وگر شده نشده از حیات برخوردار
نخست کار که بنای آفرینش کرد
میان ما و طرب کرد آهنین دیوار
من اینچنین به خود اندر حدیث کز درِ من
درآمد آن صنم سروقد لالهعذار
به عارضی که اگر برقعش حیا نشود
هزار طور درآید ز پا به یک دیدار
رخی جمال جمال و قدی روان روان
لبی حیات حیات و خطی بهار بهار
لبی چنانکه به هر خنده مهد هستی را
هزار طفل مسیحا صفت نهد به کنار
گشود لب ز پی پرسشم عتابآلود
ولی ز جام تلافی کرشمه بادهگسار
به خنده گفت که ای کوه درد تا کی و چند
غم زمانه کنی وقف سینه افگار
دو روزه عمر غنیمت شمار کاین ساقی
نمیدهد به کسی ساغر حیات دوبار
بیار باده که در روزگار هجر دلت
ز دوریت نکشید آنچه میکشم ز خمار
ز جای جستم و آنگه به مجلس آوردم
میی به رنگ عقیق و به بوی مشک تتار
میی چنانکه ز یمن فروغ طلعت او
نهاده طور خرد نام خانه خمار
به سعی باصره در طعمه طعم دریابند
کشند سرمه ز لایش اگر اولوالابصار
میی چنانکه نویسد به نام زهر اجل
برات راحت رنجور و صحت بیمار
صدای بالش بخشد نوید عمر ابد
عقاب مرگ اگر تر کند ازو منقار
به طعم جان بستاند به نشئه جان بخشد
سرشتهاندش گویی ز وصل و فرقت یار
میی که چون ز سر شیشه پنبه برگیری
زند ز جوفش فوارهوار جوش انوار
چو عکس جامش افتد به خاک پنداری
زمین مقابل خورشید گشته آینهدار
چو از نسیم صراحی گل پیاله شکفت
چمن چمن گل حسنش دمید بر رخسار
ز بس صفا خرد خردهدان نمیدانست
که باغ دولت خانست یا جمال بهار
سپهر ملت و دولت جهان جاه و جلال
محیط عز و شرف بحر جود و کان وقار
خدایگان سلاطین حسینخان که کنند
سران ملک به طوف حریمش استظهار
زهی به رونق عدل تو عالم آبادان
چنانکه ملک دل از مهر حیدر کرار
به جنب جاه تو چون چرخ دم ز رفعت زد
سرش به جیب عدم باز رفت دایرهوار
بلی کسی که اناالحق زند به ملک وجود
یقین که شحنه غیرت سرش کشد بردار
ز بارگاه جلالت چو عدل برپا خاست
پی مرمت این خاک توده بناوار
به خنده مرحمتت گفت کای به استحقاق
بنای قصر خراب زمانه را معمار
برای جغد که بیخانمان نیارد زیست
خرابه دل اعدای دولتش بگذار
یکی بدی مه و خورشید را طلوع و غروب
شدی به طالع عزمت گر آسمان سیار
اگر مدایح خلقت ادا کنم گردد
سواد شعرم چون زلف یار عنبربار
وگر ز خشم تو رانم سخن سخن لرزد
چنانکه گنج معانی برون فتد ز اشعار
فلک جنابا دریادلا خداوندا
زهی به عدل تو قایم بنای هشت و چهار
هرات عمره الله خراب بود چنانک
که جز خرابی در وی نبود یک دیار
پلنگ فتنه و غول فساد و دزد اجل
ز بس به ساحت آن بوم و بر گرفت قرار
ز بیم جان زره الحفیظ پوشیدی
چو برگذشتی ز آنجا سپهر شیر شکار
هزار شکر که آباد شد چنان امروز
که کعبه کرد خطابش به قبلةالابصار
به اعتدال درو هر چهار طبع مقیم
ز اعتدال درو هر چهار فصل بهار
هری بهشت و تو از بندگان حضرت شاه
خدای کرده ترا زین بهشت برخوردار
لطیفهایست درین ضمن عاقلان غفل
لطیفهای که بر آن روح قدس باد نثار
که هرکه بندگی شاه دین پناه کند
شود نصیبش جنات تحتها الانهار
جهان پناها ارواح انوری و ظهیر
به مدحخوانی من گر کنند استظهار
به پاسبانی درگاهت افتخار کنم
نگویمت که مرا همچو غیر عزتدار
ولی فصیحی بر در نشسته منتظرست
که کی دهندش در حضرت تو رخصت بار
چو اندر آید و بوسد بساط عز و شرف
بگو به چرخ که برخیز و جا بدو بگذار
مدانش همچو دگر شاعران کهنهفروش
که رخت مرده فروشند بر سر بازار
کلام او همگی وحی منزلست ولی
نهند بیخردانش لقب همی اشعار
به علم و دانش نستایمش که میدانم
درین زمانه بود علم عیب و دانش عار
همیشه تا که درین کارگاه خلعت عمر
زمانه بافد از تار و پود لیل و نهار
قبای جاه ترا کش بقا بود نساج
خلود بادا پود و دوام بادا تار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر درباره مدح حسینخان شاملو است و شاعر سعی دارد او را در قالب ستایش و تمجید توصیف کند. شاعر از شبهای عید و فراغت خود در دوری از حسینخان میگوید و به غم و غصههای ناشی از فراق میپردازد. او به زیباییها و شخصیت حسینخان اشاره میکند و از فضائل و صفات نیکویی او صحبت میکند. در انتها، شاعر خود را در جایگاه انتظار میبیند و امیدوار است که مورد توجه حسینخان قرار گیرد، و بر اهمیت والای آفرینش شعر و هنر در یادآوری جلوههای زیبایی تأکید میکند.
هوش مصنوعی: سحرگاه که صبر و آرامش از من دور شد، نالهٔ زار به روی دلم درِ همسخنی گشود و با من همدم شد.
هوش مصنوعی: آن شب، شب آغاز عید بود و مردم جهان شادمان بودند، اما برای من روز مرگ آسودگی و فراغتم بود.
هوش مصنوعی: یاران و همنشینان، از کوچک و بزرگ، همه با هم مانند ساز موسیقار نغمهٔ شادی و عیش ساز کرده بودند.
هوش مصنوعی: اما من بودم و فریاد دل زارم در گوشهٔ غاری، که مانند چشم سوگواران از فراق تیره و تار بود.
هوش مصنوعی: گاهی از بیخودی با خود میگفتم: ای کسی که از سادهدلیهای خودت در رنجی.
هوش مصنوعی: از جدایی لاغر و نزار شدهای، چون حتی یک دوست نداری؛ و از اشتیاق مینالی، چون یک یار هم نداری.
هوش مصنوعی: جهان هرگز به فرزندی به نام وفا آبستن نشده است، و اگر هم شده، آن فرزند زنده نمانده و از زندگی بهره نبرده است.
هوش مصنوعی: آفریدگار در نخستین کاری که برای بنیاد آفرینش کرد، میان ما و شادی دیواری آهنین کشید.
هوش مصنوعی: من اینگونه با خود سخن میگفتم که آن معشوق زیبا با قامتی چون سرو و گونهای چون لاله از در من درآمد.
هوش مصنوعی: با چهرهای که اگر شرم مانند نقابی آن را نپوشاند، هزار کوه طور با یک نگاه به آن از پا درمیآید و فرو میریزد؛ اشاره به تجلی خدا بر کوه طور است.
هوش مصنوعی: چهرهاش زیبایی خودِ زیبایی است و قامتش روانِ روان؛ لبش جانِ زندگی است و خط رخسارش بهارِ بهار.
هوش مصنوعی: لبش چنان است که با هر خنده هزار کودک مسیحمانند و زندهکننده در گهوارهٔ هستی میگذارد؛ یعنی خندهاش جانبخش است.
هوش مصنوعی: برای احوالپرسی با لحنی پرعتاب لب گشود، اما ناز و کرشمهاش مانند ساقی از جام مهربانی آن تندی را جبران کرد.
هوش مصنوعی: با خنده گفت: ای کوهِ درد، تا کی و چقدر غم روزگار را در سینهٔ زخمیات نگه میداری؟
هوش مصنوعی: این عمر کوتاه دوروزه را غنیمت بدان، زیرا این ساقی، یعنی روزگار، جام زندگی را دو بار به کسی نمیدهد.
هوش مصنوعی: شراب بیاور، زیرا دل تو در روزگار هجران از دوری من آن رنجی را نکشیده که من از خمار کشیدهام.
هوش مصنوعی: از جا برخاستم و شرابی به رنگ عقیق و به بوی مشک تاتار به مجلس آوردم.
هوش مصنوعی: شرابی که از برکت درخشش رخسارش، عقل، خانهٔ میکده را کوه طور نام نهاده است.
هوش مصنوعی: اگر بینایان از دُرد آن شراب سرمه بکشند، با نیروی چشم مزهٔ خوراک را درمییابند؛ یعنی چنان قدرتی به حواس میدهد.
هوش مصنوعی: شرابی که حتی زهر مرگ را هم به برات آسایش رنجور و تندرستی بیمار بدل میکند.
هوش مصنوعی: اگر عقاب مرگ منقارش را با آن تر کند، صدای بالزدنش مژدهٔ زندگی جاوید میدهد.
هوش مصنوعی: با مزهاش جان را میگیرد و با مستیاش جان میبخشد؛ گویی آن را از وصال و جدایی یار سرشتهاند.
هوش مصنوعی: شرابی که وقتی پنبه را از سر شیشه برداری، از درونش مانند فواره نور جوش میزند.
هوش مصنوعی: وقتی بازتاب جامش بر خاک بیفتد، گمان میکنی زمین در برابر خورشید آینه گرفته است.
هوش مصنوعی: وقتی از نسیم صراحی گل پیاله شکفت، بر چهرهٔ آن معشوق گلهای زیبایی دستهدسته روییدند؛ یعنی از شراب گلگون و زیباتر شد.
هوش مصنوعی: از شدت صفا و طراوت، عقل نکتهدان نمیدانست که این باغ اقبال و دولت خان است یا جلوهٔ بهار؛ این بیت گریز به مدح است.
هوش مصنوعی: خان آسمانِ دین و دولت، جهانِ جاه و شکوه، دریای عزت و شرف، دریای بخشش و معدن وقار است.
هوش مصنوعی: او خداوندگار پادشاهان، حسینخان، است که بزرگان کشور با گرد آمدن و طواف در آستانهاش پشتگرمی مییابند.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو که جهان از رونق عدل تو آباد است، همانگونه که سرزمین دل از مهر علی (حیدر کرار) آباد میشود.
هوش مصنوعی: آسمان که در برابر مقام تو از بلندی خود لاف زد، سرش مانند دایره در گریبان نیستی فرو رفت؛ یعنی در برابر تو هیچ شد.
هوش مصنوعی: آری، هر کس در عالم هستی دعوی «انا الحق» کند، بیگمان مأمور غیرت الهی او را به دار میکشد؛ اشاره به سرگذشت حلاج، و مقصود این است که آسمان نیز به سزای گستاخیاش رسید.
هوش مصنوعی: هنگامی که عدل مانند بنّایی از درگاه باشکوه تو برخاست تا این تودهی خاک (جهان) را مرمت کند،
هوش مصنوعی: لطف و مهربانی تو با لبخند به او گفت: ای که بهشایستگی معمار کاخ ویران روزگاری،
هوش مصنوعی: ویرانهی دل دشمنان این دولت را آباد مکن و برای جغد بگذار، چون جغد بیخانه نمیتواند زندگی کند.
هوش مصنوعی: اگر آسمان بهاندازهی ارادهی تو در حرکت بود، طلوع و غروب ماه و خورشید یکی میشد؛ یعنی شتاب عزم تو چنان است که فاصلهی برآمدن و فرورفتن از میان میرفت.
هوش مصنوعی: اگر ستایش اخلاق تو را بگویم، سیاهی خط شعرم مانند زلف یار عطر عنبر میپراکند.
هوش مصنوعی: و اگر از خشم تو سخن بگویم، خود سخن چنان میلرزد که گنج معناها از شعرها بیرون میریزد.
هوش مصنوعی: ای که درگاهت چون آسمان است و دلت چون دریا، ای خداوندگار؛ آفرین که بنای جهان (هشت بهشت یا هفت آسمان و چهار عنصر) به عدل تو برپاست.
هوش مصنوعی: هرات ـ که خدا آبادش بدارد ـ چنان ویران بود که در آن جز ویرانی هیچ آبادی و هیچ کسی نبود.
هوش مصنوعی: از بس که پلنگ فتنه و غول تباهی و دزد مرگ در سرزمین آن جا گرفته بودند،
هوش مصنوعی: آسمانِ شیرشکار نیز هرگاه از آنجا میگذشت، از ترس جان زره «الحفیظ» (پناه بر خدا) به تن میکرد.
هوش مصنوعی: هزار بار شکر که امروز چنان آباد شده که کعبه آن را «قبلةالابصار» یعنی قبلهی دیدهها خطاب کرد.
هوش مصنوعی: در آن هر چهار طبع (گرمی، سردی، تری، خشکی) در اعتدالاند و از این اعتدال هر چهار فصلش بهار است.
هوش مصنوعی: هرات بهشت است و تو از بندگان درگاه شاهی، و خداوند تو را از این بهشت بهرهمند کرده است.
هوش مصنوعی: ای خردمندان غافل، در این میان نکتهی لطیفی هست، نکتهای که روحالقدس شایسته است بر آن جان نثار کند.
هوش مصنوعی: و آن نکته این است که هر کس بندگی شاه پناهدهندهی دین را کند، بهشتهایی که زیرشان جویها روان است نصیبش میشود.
هوش مصنوعی: ای پناه جهان، اگر روان انوری و ظهیر فاریابی نیز به مدیحهخوانی من پشتگرم شوند و از آن مدد بگیرند،
هوش مصنوعی: باز هم من به نگهبانی درگاه تو افتخار میکنم و از تو نمیخواهم که مرا مانند دیگران عزیز و گرامی بداری.
هوش مصنوعی: اما فصیحی بر در نشسته و چشمانتظار است که کی به او اجازهی ورود به حضور تو بدهند.
هوش مصنوعی: وقتی وارد شد و فرش عزت و شرف درگاهت را بوسید، به آسمان بگو برخیزد و جای خود را به او بدهد.
هوش مصنوعی: او را مانند شاعران دیگر کهنهفروش مپندار که لباس مردگان (مضمونهای شاعران پیشین) را در بازار میفروشند.
هوش مصنوعی: سخن او سراسر همچون وحی نازلشده است، اما نادانان فقط نام شعر بر آن میگذارند.
هوش مصنوعی: او را به علم و دانش نمیستایم، چون میدانم در این روزگار علم عیب و دانش مایهی ننگ است.
هوش مصنوعی: تا همیشه که روزگار در این کارگاه، جامهی عمر را از تار و پود شب و روز میبافد،
هوش مصنوعی: جامهی مقام تو که بافندهاش بقاست، پودش جاودانگی و تارش پایداری باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
اگر گل آرد بار آن رخان او، نه شگفت
هر آینه چو همه مِیْ خورَد گل آرد بار
به زلفْ کژ ولیکن به قد و قامت راست
به تن درست ولیکن به چشمکان بیمار
مدیح تا به بر من رسید عریان بود
ز فرّ و زینت من یافت طیلسان و ازار
چنین نماید شمشیر خسروان آثار
چنین کنند بزرگان چو کرد باید کار
به تیغ شاه نگر، نامهٔ گذشته مخوان
که راستگویتر از نامه تیغ او بسیار
چو مرد بر هنر خویش ایمنی دارد
[...]
قوی کننده دین محمد مختار
یمین دولت محمود قاهر کفار
چو بازگشت به پیروزی از در قنوج
مظفر وظفر و فتح بر یمین و یسار
هنوز رایتش از گرد راه چون نسرین
[...]
فغان ز دست ستمهای گنبد دوار
فغان ز سفلی و علوی و ثابت و سیار
چه اعتبار بر این اختران نامعلوم
چه اعتماد بر این روزگار ناهموار
جفای چرخ بسی دیده اند اهل هنر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.