صبح نوروز است ساقی دور کن از رخ نقاب
تا بماند آفتاب از شرم رویت در حجاب
کهنه شد این آفتاب از عکس روی خویشساز
آفتابی تا شود هم سال نو هم آفتاب
حبس می ظلمست در خم خاصه در فصل بهار
جرعهای در ده از آن بحر فلاطون انتساب
جام گل از خنده لبریزست می در جام ریز
تا لب ما هم شود از زهر خندی کامیاب
ز آن میگلرنگ کز تاب فروغ عارضش
در چراغ لاله دود منجمد شد آفتاب
می پرستان گلستان کردند از یک جرعهاش
آن چنان کز دیده جای اشکشان جوشد گلاب
رفت آن کز نیش خاری بلبلان بودند شاد
میکنند اکنون شکر خند از لب گل انتخاب
هر چه بینی رنگ گل دارد درین گلشن مگر
جای باران گل فشاند امسال نیسانی سحاب
بس که از بوی گل و سنبل گرانبار است باد
طره سنبل ز بار بوی دارد پیچ و تاب
نازنینان چمن را بس که نازک ساختند
سینه میمالد همی بر خاک چون موج سراب
خار و خاشاک چمن مستند گویا داده است
نوبهار امسال باغ و راغ را آب از شراب
خار بر آتش ز فیض طبع گل آورد بار
نغمهپردازی کند بر بابزن مرغ کباب
دوش همدوش صبا بودم دمی چون بوی گل
گلشنی دیدم پریشان چون کتان و ماهتاب
عارض گل نیمرنگ و داغ لاله نیمسوز
جعد سنبل نیمتاب و چشم نرگس نیمخواب
نقشبند کارگاه کون یعنی نوبهار
دید چون بر لب مرا آماده صد زهر عتاب
گفت حاشالله اندر تربیت تقصیر نیست
لیک نواب کواکب موکب عرش احتجاب
طرح باغی کرد کش یک روضه زیبد هشت خلد
هر چه من آباد کردم کرد از رشکش خراب
گفتمش مبهم مگو و نام همسویش ببر
گفت ویحک! بر تو پوشیدهست نام آفتاب
خان دریادل حسن خان داور انجم سپاه
در حسب خان الخوانین در نسب جم انتساب
دیده اقبال و نور دیده جاه و جلال
وارث ملک خراسان صاحب مالک رقاب
آسمان معدلت نی چاکر او آسمان
آفتاب سلطنت نی خادم او آفتاب
ای ز باران حوادث جود را صد آب و رنگ
وی ز شمشیر جهادت فتح را صد فتح باب
مختصر ویرانه افلاک اقطاع تو نیست
لیک تو گنجی و ماند گنج را جای خراب
عالم جاهت مجسمگر شود بینند خلق
خیمه افلاک را در جوف کمتر از حباب
گر سموم قهر تو بر باغ رضوان بگذرد
رنگ گل چون شعله آتش رود در التهاب
ور نسیم لطف تو بر آتش دوزخ وزد
دود آتش چون گل و سنبل شود با آب و تاب
با رضایت دوزخ سوزان مرا نعم المعاد
با خلافت گلشن رضوان مرا بئس المآب
احتساب نهی تو گر منع آمیزش کند
تا قیامت بوی گل بیرون نشیند از گلاب
امرت ار بالفرض عزم رفع ضدیت کند
با هم آمیزند روز و شب چو نشئه با شراب
داورا! دارم حدیثی بر لب از من گوش کن
ای ز خاک آستانت آسمان نایب مناب
عقل اول بست چون شیرازه کون و مکان
کرد ذاتت را ازین مجموعه کل انتخاب
داشت در دریای علم این لولو لالا نگاه
تا هیولای خراسان شد ز صورت کامیاب
زآن سپس با آفتاب این طفل را تفویض کرد
تا کند در روزگار او فضایل اکتساب
چون کمالات طبیعیش آمد از قوت به فعل
با توأش بربست عهد آن گوهر قدسی جناب
این زمان آیین عشرت بند مجلس را که بست
دهر را آذین زیبایی درین طو(ر) آفتاب
آفتابا آسمان قدرا سعادتافسرا!
این جهان پیر را عهد تو ایام شباب
داشتم از بخت وارون صد شکایت پیش ازین
گو چو من در آتش غم دایما باداکباب
نیستش یک ذره سیمای سعادت بر جبین
سرنوشت اوست گویی در ازل شرالدواب
تا فراهم سوختی صد ره بر آتش مینهاد
میفکند از شومی من خویشتن را در عذاب
هر نفس کردی ز طوفان حوادث دهر را
منقلب تا بو که من هم رنجه گردم زانقلاب
تا مگر گردی نشیند ز آن میان بر دامنی
کعبه را خواهد کند از صدمت پیلان خراب
در فراق گلعذاران داشتی دایم مرا
همچو زلف گلعذاران دایما در پیچ و تاب
این زمان کز آتش بأس تو آب ظلم رفت
هر نفس بر آتشم از دوستی افشاند آب
از فسون لطف او هاروتیان را اوستاد
خشک شد در کام اکنون افعی غم را لعاب
در نهیب قهرمان آن ظالمان را خانهسوز
بخت خوابآلودهام را دیده بیرون کرد خواب
این همه شد لیک بخت تیره کی گردد سفید
کی سیاهی بسترد خورشید از پر غراب
این که میگویم هم از اندازه فکر منست
کار دولت ورنه بیرونست از فکر و حساب
حکمت ار خواهد ز بخت تیره وارون من
اختری سازد که نور از وی ستاند آفتاب
چند ازین افسانهسنجیها فصیحی لب ببند
شرح این حال پریشان را بباید صد کتاب
صبح نوروزست و عید دولت و روز مراد
در چنین وقتی دعای شاه باشد مستجاب
تا چراغ آفتاب ایمن بود ز آسیب باد
تا که باشد خیمهگاه آسمان این سطح آب
مجلس عیش ترا بادا طرب دود چراغ
خیمه عمر ترا بادا ابد میخ طناب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح حسن خان شاملو میپردازد و او را به عنوان شخصی بزرگوار، با جود و بخشش و دارای مقام عالی توصیف میکند. او به مناسبت نوروز از زیباییهای طبیعت و تأثیر مثبتی که حسن خان بر زندگی مردم دارد، سخن میگوید و بارش گلها و رویش گیاهان را نشانی از لطف و رحمت او میداند. همچنین شاعر از درگیریهای درون خود و سختیهای زندگیاش نیز یاد میکند، ولی به امید روزهای خوش و بهبود اوضاع، دلگرم است. در نهایت، او از حسن خان خواهش میکند تا زندگی را برای مردم زیباتر کند و نوروز را به عنوان زمانی برای دعا و برکت توصیف میکند.
هوش مصنوعی: صبح نوروز است؛ ای ساقی، نقاب از چهره بردار تا خورشید از شرم زیبایی تو پنهان بماند.
هوش مصنوعی: این خورشید کهنه شده است؛ از پرتو چهرهٔ خود خورشیدی تازه بساز تا هم سال نو باشد و هم خورشید نو.
هوش مصنوعی: زندانی کردن شراب در خم ستم است، بهویژه در بهار؛ جرعهای از آن دریای شراب حکیمانه که به افلاطون نسبت میدهند به من بده.
هوش مصنوعی: جام گل از خنده لبریز است؛ تو هم در جام شراب بریز تا لب ما نیز از خندهٔ تلخمانند شراب بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: از آن شراب گلرنگی بده که از درخشش رخسارش، خورشید در چراغ لاله مانند دودی منجمد شد، یعنی در برابرش تیره و بیفروغ نمود.
هوش مصنوعی: بادهپرستان با یک جرعه از آن شراب باغ را گلستان کردند، چنانکه بهجای اشک از چشمشان گلاب میجوشد.
هوش مصنوعی: روزگاری که بلبلان به نیش خار دل خوش بودند گذشت؛ اکنون شکرخنده را از لب گل برمیگزینند.
هوش مصنوعی: هر چه در این باغ میبینی رنگ گل دارد؛ گویا ابر بهاری امسال بهجای باران گل باریده است.
هوش مصنوعی: باد چنان از بوی گل و سنبل سنگین شده که گیسوی سنبل از بار این بو پیچ و تاب برداشته است.
هوش مصنوعی: نازنینان باغ را چنان لطیف ساختهاند که مانند موج سراب سینه بر خاک میسایند.
هوش مصنوعی: خار و خس باغ مستاند؛ گویی بهار امسال باغ و دشت را بهجای آب با شراب سیراب کرده است.
هوش مصنوعی: از برکت طبع گل، خار حتی بر آتش گل داده و مرغ بریان بر سیخ کباب نغمهسرایی میکند.
هوش مصنوعی: دیشب لحظهای مانند بوی گل همراه باد صبا بودم و باغی دیدم که مانند کتانی در مهتاب پریشان و از هم گسیخته بود.
هوش مصنوعی: رخسار گل کمرنگ، داغ لاله نیمسوخته، زلف سنبل نیمهتابیده و چشم نرگس نیمهخواب بود؛ یعنی باغ ناقص و ناتمام بود.
هوش مصنوعی: بهار که نقاش کارگاه هستی است، چون دید بر لبم صدها سخن تلخ سرزنش آماده است،
هوش مصنوعی: گفت: پناه بر خدا، من در پرورش باغ کوتاهی نکردهام؛ اما آن امیر بزرگ که ستارگان در رکاب اویند و چون عرش در پرده است،
هوش مصنوعی: باغی طرح افکند که هشت بهشت سزاوار یکی از باغچههای آن است و از رشک آن، هر چه من آباد کردم ویران شد.
هوش مصنوعی: به او گفتم سربسته نگو و نام آن همتای خورشید را بگو؛ گفت: وای بر تو، آیا نام خورشید بر تو پوشیده است؟
هوش مصنوعی: او حسنخان دریادل است، فرمانروایی که سپاهش ستارگاناند، در شرف خان خانان و در نسب منسوب به جمشید.
هوش مصنوعی: او چشم بخت و روشنی چشم شکوه و بزرگی است، وارث سرزمین خراسان و فرمانروای مردمان.
هوش مصنوعی: او آسمان عدالت است و آسمان چاکر اوست؛ خورشید پادشاهی است و خورشید خدمتگزار او.
هوش مصنوعی: ای کسی که از باران حوادث، بخشش تو صد طراوت یافته و از شمشیر جهاد تو صد در پیروزی گشوده شده است.
هوش مصنوعی: ویرانهٔ کوچک افلاک در خور تیول تو نیست؛ اما تو گنجی و جای گنج در ویرانه است.
هوش مصنوعی: اگر جهان جاه و مقام تو پیکر یابد، مردم خیمهٔ آسمان را در درون آن کوچکتر از حبابی خواهند دید.
هوش مصنوعی: اگر باد سوزان خشم تو بر باغ بهشت بگذرد، رنگ گل مانند شعلهٔ آتش برافروخته و سوزان میشود.
هوش مصنوعی: و اگر نسیم مهربانی تو بر آتش دوزخ بوزد، دود آن آتش مانند گل و سنبل باطراوت و درخشان میشود.
هوش مصنوعی: اگر تو خشنود باشی، دوزخ سوزان برای من بهترین بازگشتگاه است و اگر با تو مخالفت کنم، باغ بهشت بدترین جایگاه من خواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر بازداشتنِ تو، که چون محتسب نهی میکند، آمیختن را منع کند، بوی گل تا روز قیامت از گلاب جدا و بیرون میماند.
هوش مصنوعی: اگر فرمان تو، به فرض، بخواهد ضدیت را از میان بردارد، روز و شب همچون مستی و شراب با هم درمیآمیزند.
هوش مصنوعی: ای داور، سخنی بر لب دارم، از من بشنو؛ ای کسی که آسمان جانشین و نایب خاک آستان توست.
هوش مصنوعی: هنگامی که عقل اول شیرازهٔ هستی و جهان را بست، ذات تو را از میان همهٔ این مجموعه برگزید.
هوش مصنوعی: عقل اول این مروارید درخشان را در دریای دانش نگاه داشت تا مادهٔ بیصورتِ خراسان با یافتن صورت کامیاب شد؛ یعنی خراسان با وجود ممدوح سامان یافت.
هوش مصنوعی: سپس این کودک را به خورشید سپرد تا در دوران او فضیلتها را کسب کند.
هوش مصنوعی: چون کمالات طبیعی او از توان به کردار درآمد، آن گوهرِ پاکپایه پیمان او را با تو بست.
هوش مصنوعی: اکنون چه کسی آیین شادی را در مجلس برپا کرد و روزگار را با این شکوه خورشیدوار آذین زیبایی بست؟
هوش مصنوعی: ای خورشیدِ آسمانمرتبه و سعادتتاج، دوران تو برای این جهان پیر روزگار جوانی است.
هوش مصنوعی: پیش از این از بخت واژگون خود صدها شکایت داشتم؛ بگو که آن بخت نیز چون من همیشه در آتش غم کباب باشد.
هوش مصنوعی: بر پیشانی بخت من ذرهای نشان نیکبختی نیست؛ گویی از ازل سرنوشتش بدترین جنبندگان بودن است.
هوش مصنوعی: بخت من برای سوزاندن من صد بار خود را بر آتش مینهاد و از شومی من خود را نیز به رنج میانداخت.
هوش مصنوعی: هر لحظه با طوفان حوادث جهان را زیر و رو میکرد، به این امید که من نیز از این آشوب آزرده شوم.
هوش مصنوعی: تنها برای آنکه شاید گردی از آن میان بر دامن من بنشیند، حاضر بود کعبه را با حملهٔ فیلان ویران کند؛ یعنی برای آزاری اندک به من، ویرانی بزرگ به بار میآورد.
هوش مصنوعی: بخت مرا همیشه در دوری از زیبارویان نگاه میداشت و مانند زلف آنان پیوسته در پیچ و تاب بودم.
هوش مصنوعی: اکنون که آتش هیبت تو آبروی ستم را برده است، بخت هر لحظه از سر دوستی بر آتش من آب میپاشد.
هوش مصنوعی: از افسون مهربانی تو، که استاد جادوگرانی چون هاروت است، اکنون زهر در دهان افعی غم خشکیده است.
هوش مصنوعی: از هیبت قهرمان تو که خانهٔ ستمگران را میسوزاند، بخت خوابآلود من بیدار شد و خواب از چشمش رفت.
هوش مصنوعی: این همه دگرگونی رخ داد، اما بخت سیاه کی سپید میشود؟ خورشید کی سیاهی را از پر کلاغ پاک میکند؟
هوش مصنوعی: آنچه میگویم به اندازهٔ اندیشهٔ محدود من است، وگرنه کار دولت و اقبال تو بیرون از اندیشه و حساب است.
هوش مصنوعی: اگر حکمت تو بخواهد، از بخت تیره و واژگون من ستارهای میسازد که خورشید از آن نور بگیرد.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: ای فصیحی، تا کی از این افسانهپردازیها؛ لب ببند که شرح این حال پریشان صد کتاب لازم دارد.
هوش مصنوعی: صبح نوروز و عید دولت و روز برآمدن آرزوهاست و در چنین هنگامی دعا برای شاه پذیرفته میشود.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که چراغ خورشید از گزند باد در امان است و تا هنگامی که این سطح آب (جهان) خیمهگاه آسمان است،
هوش مصنوعی: شادی همچون دود چراغ از مجلس عیش تو برخیزد و جاودانگی میخ و طناب خیمهٔ عمر تو باشد؛ یعنی عمرت پایدار و جاودان باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شهریار دادگستر خسرو مالکرقاب
آنکه دریا هست پیش دست احسانش سراب
آسمان جود گشت و جود ماه آسمان
آفتاب ملک گشت و ملک چرخ آفتاب
بنگر اکنون با خداوند جهان شاه زمین
[...]
تا ببردی از دل و از چشم من آرام و خواب
گه ز دل در آتش تیزم گه از چشم اندر آب
عشق تو باچار چیزم یار دارد هشت چیز
مرمرا هر ساعتی زین غم جگر گردد کباب
با رخم زر و زریر و با دلم گرم و زحیر
[...]
مهترا ، هر چند شعرم زان هر شاعر بهست
تا توانستم نکردم من ز شعری اکتساب
قصد آن دارم که دامن در چنم زین روز بد
روز خوب خویش جویم بر ستوری چون عقاب
تا همی خوانم کتاب و تا همی جویم شراب
[...]
سر و بالایی که دارد بر سر گل مشک ناب
آفت دلهاست و اندر دیدهام چون آفتاب
روی رنگینش چو ماه تافته بالای سرو
زلف مشکینش چو مشک تافته بر ماهتاب
صبر از آن خواهم همی تا عشق او پوشم به صبر
[...]
ای بیان جود تو بر کاغذ روز سپید
نقش کرده خامه قدرت به زر آفتاب
هر کجا کلک تو شد بر صفحه کاغذ روان
تیغ هندی را نماند با نفاذش هیچ تاب
در هوایت هر که چون کاغذ دوروئی پیشه کرد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.