چیست آن گوهر که هست از لعل تاجی برسرش
وز پرند آل دائم گرته ئی اندر برش
هست سرخی باد سار و تنگ چشم و سخت دل
وز لباس آل عباس است اکثر بسترش
همچو بیماریست مزمن لیک گر میلش بود
جستن آسانست همچون عادیان از چنبرش
غیر کناسی نداند هیچ حرفت وین عجب
گاهش اندر سیم میگیرند و گاهی در زرش
همچو خون آلود تیغی آبدار آمد و لیک
در سرین مهر خان باشد نیام اندر خورش
خون طفل بیگنه در خاک ریزد وانگهی
اشک چون آب زلال آید ز چشم اعورش
در پس هر بیگناه افتاده گوهی میخورد
تا سر انجام از چنین کاری چه آید کیفرش
گاه سختی دیو اگر بگریزد از زخمش رواست
ز آنکه بر شکل شهاب آمد سراسر پیکرش
راستی مانند تیری قامت و بالای اوست
کز عقیق و غالیه سازند پیکان و پرش
سوزنی یاقوت پیکر را همی ماند ولیک
جز دریدن نیست چون مقراض کار دیگرش
چون بپا استد تو گوئی هست شمعی لعل فام
لیک پیوسته لگن باشد ز مشک و عنبرش
هست چون شخص محاسب وین عجب کز عقدها
یا نود یا بیست باشد عقد و بیش و کمترش
خانه یاری که در وی یکزمان مهمان شود
گیرد اندر قی بعمدا جمله دیوار و درش
بس که میارد منی در سر بگاه کارزار
لاجرم چون خصم خسرو میبرند از تن سرش
خسرو عادل نظام ملک و ملت کآفتاب
هست دائم مقتبس از نور رأی انورش
ابر دست راد او بر آز اگر فائض شود
همچو دریا پرکند دامن ز در و گوهرش
مینماید بدسگال ملک را وقت جدال
حجتی بس روشن و قاطع زبان خنجرش
مملکت را سرخ رو میدارد و فربه مدام
از نم آب سیاه آن کلک زرد و لاغرش
آسمان گر خون نمیگرید زرشک قدر او
آخر روز از چه رو شد ارغوان نیلوفرش
حاسد جاهش سر افکندست دائم بهر آنک
سرزنش مییاید او دائم ز گرز سرورش
جاودان رطب اللسان یابم بمدحش کلک را
گر چه دائم سر همی برم چو زلف دلبرش
دشمن او گر شکر خاید که بادش زهر مار
چون شرنگ آید ز تلخی در مذاق آن شکرش
و آنک یابد بهره ئی از پادزهر لطف او
زهر گردد همچو آب زندگی جان پرورش
زهره و بهرام می زیبند گاه رزم و بزم
این یکی خنجر گذار و آن دگر خنیاگرش
صاحبا چون هست رامت توسن چرخ فلک
شد مهیا گوی و طاسک دائم از ماه و خورش
ایکه تا مستوفی دیوان اعلی جمع کرد
نام دیوان کرم بارز توئی سر دفترش
تا ز باغ عدل تو خورده است فتنه کو کنار
کس نمیبنددگربیدار اندر کشورش
نیشکر با دشمنت گوئی که شیرینی نمود
کین چنین دربند کرده میکشد از عسکرش
جاودان جوزا صفت بندد کمر در بندگیت
آفتاب ار رأی تو یکبار خواند چاکرش
تا عرض قائم نباشد جز بذات جوهری
باد دولت چون عرض ذات شریفت جوهرش
هر که دل در خدمتت صافی ندارد همچو آب
زندگی در خاک خوردن باد همچون آذرش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده با چیستانی هزلآمیز آغاز میشود. شاعر با تشبیههایی مانند تاج لعل، تیغ خونآلود، شمع سرخ و تیر عقیقپیکان، آلت مردانه را با کنایه وصف میکند و در آن نیشی هجوآمیز به شخصی به نام مهرخان میزند. سپس با گریزی از بیت سیزدهم به مدح نظامالدین یحیی میپردازد و عدل، بخشش، شمشیر و قلم او و چیرگیاش بر دشمنان را میستاید. قصیده با دعای پایداری دولت ممدوح و نفرین بر بدخواهان او پایان مییابد.
هوش مصنوعی: شاعر چیستانی طنزآمیز میگوید: آن گوهر چیست که بر سرش تاجی از لعل سرخ است و همیشه پیراهنی از ابریشم سرخ بر تن دارد؟ اشاره به سر سرخرنگ آلت مردانه است.
هوش مصنوعی: سرش سرخ است، چشمش تنگ و دلش سخت است و بیشتر بسترش از جامهٔ سیاه است. «لباس آل عباس» یعنی جامهٔ سیاه عباسیان و کنایه از موی سیاه.
هوش مصنوعی: مانند بیماری کهنه و همیشگی است، ولی اگر میلش بجنبد، مانند بندبازان بهآسانی از حلقه بیرون میجهد و برمیخیزد.
هوش مصنوعی: جز کار رفتگری و پاککردن هیچ پیشهای نمیداند. شگفت آنکه گاهی آن را در سیم و گاهی در زر میگیرند، یعنی در تن سیمین و زرین خوبرویان.
هوش مصنوعی: مانند تیغی آبدار و خونآلود است، اما نیامی که درخور اوست، نشیمنگاه کسی به نام مهرخان است. این بیت هجو و شوخی است.
هوش مصنوعی: خون کودکی بیگناه را بر خاک میریزد و سپس از چشم یگانهاش اشکی مانند آب زلال روان میشود. کنایه از ازالهکردن بکارت و ریختن منی است.
هوش مصنوعی: پشت سر هر بیگناهِ بر زمین افتادهای، نجاست میخورد. باید دید سرانجام کیفر چنین کاری چه خواهد بود. کنایهٔ هجوآمیز از لواط است.
هوش مصنوعی: اگر دیو در هنگام سختی از ضربهٔ او بگریزد، رواست، زیرا همهٔ پیکرش به شکل شهاب است و شهاب دیوها را میراند.
هوش مصنوعی: در راستی، قامتش مانند تیری است که پیکانش را از عقیق سرخ و پرش را از غالیهٔ سیاه ساختهاند. سر سرخ و موی سیاه را به پیکان و پر تیر مانند کرده است.
هوش مصنوعی: به سوزنی با پیکری از یاقوت میماند، ولی کاری جز دریدن ندارد، چنانکه کار قیچی بریدن است.
هوش مصنوعی: وقتی برپا میایستد، گویی شمعی سرخرنگ است، ولی لگنِ پای این شمع همیشه از مشک و عنبر است، یعنی از موی سیاه.
هوش مصنوعی: مانند حسابدار است و شگفت آنکه از میان شمارهای انگشتی، عقد او همیشه نود یا بیست است. در حساب با انگشتان، شکل این دو عدد حلقهمانند است.
هوش مصنوعی: اگر لحظهای مهمان خانهٔ یاری شود، از روی عمد در و دیوار آن خانه را آلوده به قی میکند.
هوش مصنوعی: در هنگام نبرد بس که «منی» در سر دارد، سرش را مانند سر دشمن پادشاه میبُرند. «منی» هم به معنای غرور است و هم آب مردی، و بریدن سر شاید اشاره به ختنه باشد.
هوش مصنوعی: در گریز به مدح، از ممدوح یاد میکند: پادشاه دادگر، نظام ملک و دین، که خورشید همیشه از روشنی اندیشهٔ تابناک او نور میگیرد.
هوش مصنوعی: اگر ابرِ دست بخشندهٔ او بر آز و طمع ببارد، دامن آز را مانند دریا پر از مروارید و گوهر میکند.
هوش مصنوعی: زبان خنجر او در هنگام جنگ، برای بدخواه کشور دلیلی بسیار روشن و قاطع میآورد.
هوش مصنوعی: قلم زرد و لاغر او با جوهر سیاهش، کشور را همیشه سرافراز و آباد و پربرکت نگه میدارد.
هوش مصنوعی: اگر آسمان از حسرت مقام او خون نمیگرید، چرا در پایان روز رنگ نیلوفری و کبودش ارغوانی و سرخ میشود؟ سرخی شفق را به گریهٔ خونین آسمان تعبیر کرده است.
هوش مصنوعی: حسود جاه او همیشه سر به زیر افکنده است، زیرا پیوسته از گرز سرکوبکنندهٔ او بر سرش ضربه و سرزنش میخورد.
هوش مصنوعی: قلمم را همیشه در ستایش او تر زبان و گویا مییابم، هرچند مانند زلف دلبرش پیوسته سرش را میبُرم، یعنی قلم را میتراشم.
هوش مصنوعی: اگر دشمن او شکر بجود، که زهر مار بر او باد، آن شکر در دهانش مانند زهر تلخ میشود.
هوش مصنوعی: و کسی که از پادزهرِ لطف او بهرهای ببرد، زهر برایش مانند آب حیات جانپرور میشود.
هوش مصنوعی: ستارهٔ زهره و بهرام در جنگ و بزم شایستهٔ خدمت اویند: بهرام خنجرزن او در جنگ است و زهره رامشگر او در بزم.
هوش مصنوعی: ای صاحب، چون اسب سرکش چرخ فلک رام توست، ماه و خورشید همیشه برای تو گوی و طاسکِ چوگانبازی آماده شدهاند.
هوش مصنوعی: ای کسی که از زمانی که حسابدار دیوان برین فهرستها را گرد آورده است، در دفتر بخشندگان آشکارا تو سرِ دفتر و نخستین نامی.
هوش مصنوعی: از وقتی که فتنه از باغ عدل تو کوکنار، یعنی خشخاشِ خوابآور، خورده است، دیگر کسی آن را در کشور تو بیدار نمیبیند.
هوش مصنوعی: گویی نیشکر با دشمن تو شیرینی و دوستی نشان داده است که اینگونه آن را دستبسته از لشکرش بیرون میکشند. بستهبودن ساقههای نیشکر را به اسیرکردن تعبیر کرده است.
هوش مصنوعی: اگر اندیشهٔ تو یک بار خورشید را چاکر خود بخواند، خورشید مانند جوزا همیشه کمر خدمت تو را میبندد.
هوش مصنوعی: تا وقتی که عَرَض جز به یاری جوهری برپا نمیماند، دولت مانند عرض باشد و جوهرش ذات شریف تو، یعنی دولت به وجود تو پایدار بماند.
هوش مصنوعی: هر کس دلش را در خدمت تو مانند آب صاف و بیغش ندارد، زندگیاش مانند آتش با خاکخوردن و خاموشی سپری شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کیست شیخ الوقت تا فریاد دارم بر درش
زان که خلقی در ضلالت برد زلفِ کافرش
آن که گر یک بوسه با بادِ صبا هم ره کند
در خروش آید نباتِ مصر و شهد از شکّرش
وان که از رویِ شرف لؤلؤیِ لالا در صدف
[...]
گر بانگورست مایل خاطر ابن یمین
عرضه دارم شمه ئی گر زانکه داری باورش
پیش ازین معشوقه بودی دختر رز بنده را
گشت پیدا حالتی کاندر گذشتم از سرش
اینزمان چون شد ز ترشی دختر رز منزوی
[...]
آن قبای نیلگون بینید در سیمین برش
همچو شاخ گل که باشد خلعت از نیلوفرش
در کبودی فلک چون او مهی پیدا نشد
کاین چنین باشد لباس آسمانی در خورش
جان فدایت باد ای دربان دمی مانع مشو
[...]
نیست عیب از لاله گر لافد به گلبرگ ترش
هرکه در صحرا درآید عقل باشد کمترش
شمع من کاش از سر بیمار هجران بگذرد
کز نظر خواهد شد امشب تا بروز محشرش
بر لب آمد جان بیمارم چه باشد کز کرم
[...]
لاف زد پیش رخت گلبن ز گلبرگ ترش
زد صبا از قهر گلبرگ ترش را بر سرش
پیش خورشید رخت گل را نمی بیند جمال
گرچه میبندد هوا از دُرِّ شبنم زیورَش
گشت گل پروانه شمع جمالت ای پری
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.