سایهٔ دستی اگر ضامن احوال ماست
خاک ره بیکسیست کز سر ما برنخاست
دل به هوا بستهایم، از هوس ما مپرس
با همه ببگانه است آنکه به ما آشناست
داغ معاش خودیم، غفلت فاش خودیم
غیر تراش خودیم، آینه از ما جداست
آن سوی این انجمن نیست مگر وهم و ظن
چشم نپوشیدهای عالم دیگر کجاست
دعوی طاقت مکن تا نکشی ننگ عجز
آبلهٔ پای شمع در خور ناز عصاست
گر نهای از اهل صدق دامن پاکان مگیر
آینه و روی زشت، کافر و روز جزاست
صبح قیامت دمید پردهٔ امکان درید
آینهٔ ما هنوز شبنم باغ حیاست
در پی حرص و هوس سوخت جهانی نفس
لیک نپرسید کس خانهٔ عبرت کجاست
بسکه تلاش جنون جام طلب زد به خون
آبلهٔ پا کنون کاسهٔ دست گداست
هستیکلفت قفس نیست صفابخشکس
در سر راه نفس آینه بخت آزماست
قافلهٔ حیرت است موجگهر تا محیط
ای امل آوارگان صورت رفتن کجاست
معبد حسن قبول آینهزار است و بس
عرض اجابت مبر، بینفسیها دعاست
کیست درین انجمن محرم عشق غیور
ما همه بیغیرتیم آینه درکربلاست
بیدل اگر محرمی رنج تک و دو مبر
در عرق سعی حرص خفت آب و بقاست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل از بیکسی و هوسبندی انسان آغاز میکند و دوگانگی و «غیر» را ساختهٔ پندار آدمی میداند. شاعر جهان دیگر را جدا از همین جهان وهم میشمارد و از ادعای توانایی و آویختن ناپاکان به دامن پاکان پرهیز میدهد. سپس حرص و تلاش بیحاصل را نکوهش میکند و خاموشی و بینفسی را دعای راستین میخواند. در پایان بیدل به خود میگوید که تکاپوی حریصانه جز خواری آبرو حاصلی ندارد.
هوش مصنوعی: اگر سایهٔ دستی (حمایت و دستگیری کسی) ضامن حال ما باشد، آن حمایت چیزی جز گرد و خاک راه بیکسی نیست که از سر ما هرگز برنخاست. یعنی تنها پناه ما همان تنهایی و بیکسی است.
هوش مصنوعی: دل خود را به هوا و خواهش بستهایم، پس از هوسهای ما چیزی مپرس. هر کس با ما آشنا شود، با همه بیگانه میشود.
هوش مصنوعی: ما خود داغ و رنج گذران زندگی خویشیم و غفلتمان را خود آشکار میکنیم. «غیر» را خود ما میتراشیم و میسازیم؛ وگرنه آینه از ما جدا نیست و دوگانگی ساختهٔ پندار ماست.
هوش مصنوعی: آن سوی این جهان و مجلس چیزی جز وهم و گمان نیست. چشم را نپوشیدهای که جهانی دیگر ببینی؛ جهان دیگر کجاست؟
هوش مصنوعی: ادعای توانایی مکن تا شرم ناتوانی را نکشی. تاول پای شمع (قطرههای موم ته شمع) نشان میدهد که او سزاوار تکیه بر عصاست، با آنکه راست ایستاده است.
هوش مصنوعی: اگر از اهل راستی نیستی، به دامن پاکان دست میاویز. چنانکه آینه زشتی روی زشت را آشکار میکند و روز جزا رسوایی کافر را، نزدیکی پاکان نیز ناپاکی تو را فاش میکند.
هوش مصنوعی: صبح قیامت دمید و پردهٔ عالم امکان دریده شد، اما آینهٔ وجود ما هنوز مانند شبنم باغ شرم است. یعنی از شرم و حیا هنوز چشم گشودن و آشکار شدن نتوانستهایم.
هوش مصنوعی: جهانی از مردم در دنبال کردن حرص و هوس نفس خود را سوزاندند، اما هیچکس نپرسید که جای عبرت گرفتن کجاست.
هوش مصنوعی: از بس که تلاش دیوانهوار در طلب، جام خود را به خون زد، اکنون تاول پا مانند کاسهٔ دست گدا شده است. یعنی رنج راه طلب سرانجام به گدایی و نیازمندی کشید.
هوش مصنوعی: هستیِ پر رنج همچون قفس است و به هیچکس صفا نمیبخشد. آینهای که سر راه نفس (دم) گذاشته شود، فقط بخت خود را میآزماید و با دم تیره میشود.
هوش مصنوعی: موج گوهر تا دریا کاروانی از حیرت است و حرکتی ندارد. ای آوارگان آرزو، صورت رفتن کجاست؟ یعنی در این حیرت، رفتن و رسیدن فقط گمان است.
هوش مصنوعی: پرستشگاه پذیرش زیبایی فقط پر از آینه است. خواهش اجابت را به آنجا مبر؛ بینفسی و خاموشی خود دعاست، چون آینه با دم تیره میشود.
هوش مصنوعی: در این مجلس چه کسی محرم عشق غیرتمند است؟ همهٔ ما بیغیرتیم و آینه در کربلاست؛ یعنی ما تماشاگر رنج و فداکاری عاشقانیم و خود همراه آنان نیستیم.
هوش مصنوعی: ای بیدل، اگر رازدانی، رنج تکاپو را بر خود مخر؛ زیرا در عرق کوشش حریصانه، خواری آبرو و نابودی ماندگاری نهفته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
یوسف کنعانیم روی چو ماهم گواست
هیچ کس از آفتاب خط و گواهان نخواست
سرو بلندم تو را راست نشانی دهم
راستتر از سروقد نیست نشانی راست
هست گواه قمر چستی و خوبی و فر
[...]
سلسلهٔ موی دوست حلقه دام بلاست
هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست
گر بزنندم به تیغ در نظرش بیدریغ
دیدن او یک نظر صد چو منش خونبهاست
گر برود جان ما در طلب وصل دوست
[...]
در پی آن میدوید دل که نگاری کجاست
نوبت خوبان گذشت شاهد ما وقت ماست
بر سر آب حیات خیمه زده جان ما
این تن خاکی دوان بهر سرابی چراست
بر در بیگانگان هرزه چرا میرویم
[...]
قاعدهٔ روزگار پرورش ناسزاست
ورنه گداپیشه را دست تسلط چراست
عقل تبّرا کند از دل دنیاپرست
دل نبود گر نرفت بر روش عقل راست
دنیی و دین پیش ما هست مثال دو رعد
[...]
این همه پروانهها، سوخته از چپ و راست
شمع شب ما بود، راه شبستان کجاست؟
شحنه اگر دوست بود، این همه بیداد چیست؟
وین همه آشوب چه؟ گر ملک از شهر ماست
چون نپسندد جفا نرگس سرمست یار؟
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.