به زور شعلهٔ آواز حسرت گرم رفتارم
چو شمع از ناتوانی بال پرواز است منقارم
اگر چه بوی گل دارد ز من درس سبکروحی
همان چون آه بر آیینهٔ دلها گرانبارم
ز ترک هرزه گردی محو شد پست و بلند من
به رنگ موج گوهر آرمیدن کرد هموارم
چه مقدار انجمن پرداز خجلت بایدم بودن
که عالم خانهٔ آیینه است و من نفس وارم
شکست از سیل نپذیرد بنای خانهٔ حیرت
نمیافتد به زور آب چون آیینه دیوارم
کسی جز منتهی مضمون عنوانم نمیفهمد
به سر دارد ز منزل مهر همچون جاده طومارم
به دل هر دانهای از ریشهٔ خود دامها دارد
مبادا سر برون آرد ز جیب سبحه زنارم
بنای نقش پایم در زمین خاکساریها
که از افتادگی با سایه همدوش است دیوارم
ز حال رفتگان شد غفلتم آیینهٔ بینش
به چشم نقش همچون جادهٔ خوابیده بیدارم
ز شرم عیب خود چشم از هنر برداشتم بپدل
که چون طاووس پای خوبش باشد خار گلزارم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: بیدل در این غزل از ناتوانی، فروتنی و شرمساری خود سخن میگوید و خود را مانند شمع، آه، نفسی که آینه را تیره میکند و نقش پا بر خاک تصویر میکند. او آرامش و حیرت را مایهٔ هموار شدن و استواری وجودش میداند و از ریای پنهان در زهد بیم دارد. در پایان، با تمثیل طاووس و پای زشتش، میگوید آگاهی از عیب خود او را از نازیدن به هنرش بازداشته است.
هوش مصنوعی: با نیروی شعلهٔ آواز حسرت است که شتابان و گرم پیش میروم؛ مانند شمع که از ناتوانی، شعلهٔ سرش (منقارش) همان بال پروازش است، ناله و آواز من نیز وسیلهٔ حرکت من است.
هوش مصنوعی: هرچند بوی گل سبکروحی و لطافت را از من میآموزد، باز مانند آهی که بر آینه بنشیند و آن را تیره کند، بر دلها سنگینی میکنم.
هوش مصنوعی: چون از بیهودهگردی دست کشیدم، فراز و نشیب احوالم از میان رفت؛ آرامش مرا مانند موجِ (آب و تاب) گوهر صاف و هموار کرد.
هوش مصنوعی: تا کی باید در این جمع شرمسار باشم؟ جهان مانند خانهٔ آینه است و من چون نفس هستم که آینه را تیره میکند.
هوش مصنوعی: بنای خانهٔ حیرت با سیل ویران نمیشود؛ دیوار من مانند آینه است که آبِ (جلای) آن هرچه بیشتر باشد، فرو نمیریزد.
هوش مصنوعی: معنای نامهٔ وجود مرا جز کسی که به پایان راه رسیده نمیفهمد؛ مانند جاده که مُهر منزل را بر سر طومار خود دارد، رمز من نیز در مقصد آشکار میشود.
هوش مصنوعی: هر دانهٔ تسبیح در دل خود از ریشه و رشتهاش دامهایی دارد؛ میترسم از گریبان تسبیحِ زهد من زنّار کفر و ریا سر برآورد.
هوش مصنوعی: بنای من مانند نقش پا بر زمین خاکساری است؛ دیوار وجودم از فروتنی و افتادگی با سایه همسطح شده است.
هوش مصنوعی: دیدن حال درگذشتگان غفلت مرا به آینهٔ بینش بدل کرد؛ مانند جادهٔ خفته که نقش پای رفتگان را در چشم دارد، بیدارم.
هوش مصنوعی: بیدل، از شرم عیب خود از هنرهایم چشم پوشیدم؛ مانند طاووس که با دیدن پای زشتش از زیبایی پرهایش شرمنده میشود، پای خودم خار گلزار من است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دلا باز آی تا با تو غم دیرینه بگسارم
حدیثی از تو بنیوشم نصیبی از تو بردارم
دلا گرمن به آسانی ترا روزی به چنگ آرم
چو جان دارم ترا زیرا که بی تو خوارم وزارم
دلا تا تو زمن دوری نه درخوابم نه بیدارم
[...]
به خواب مرگ خواهم شد مکن ای بخت بیدارم
که من دور از درش امشب ز عمر خویش بیزارم
خلافست اینکه میگویند باشد آرزو در دل
مرا در دل بود بد خوی و چندین آرزو دارم
نه آخر عاشقان باری ز خوبان رحمتی بینند؟
[...]
خر خمخانه را ناسور پیدا گشت و بیطارم
بنیش از سقبه آن ناسور در یکهفته بردارم
چو خر شاعر بود بیشک که بیطاری کند شاعر
چه داند آن خر شاعر که من شاعر نه بیطارم
ز تسعیر خر شاعر بسازم خمره مرهم
[...]
نصیحت میکنم دل را که دامن درکش از یارم
چو با دل بر نمیآیم به رنج دل سزاوارم
اگر معزولم از وصلش ندارم غم بحمدالله
که در دیوان هجرانش منم تنها که بر کارم
من از وی بر خورم گویی کس این هرگز نیندیشد
[...]
چو من عادت چنین دارم که غم را شادی انگارم
به بیماری چنان کآمد تو هم میدار تیمارم
به درد تازه هر ساعت مرا مشغول خود میکن
از این بیکار کم داری دمی بیکار مگذارم
به یک غم ابلهی باشد که از عشق تو بگریزم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.