این نادره بین باز کز ایام بر آمد
در باغ جهان شاخ حوادث ببر آمد
وین بلعجبی ها که برین مهره خاکی است
از حقه گردون مشعبد بدر آمد
بگرفت سرا نگشت به دندان فلک، از عجز
چندانکه فلک را همه ناخن بسر آمد
در باغ زمانه که نباتش همه زهرست
نیشکر اگر چند خوش و سبز و تر آمد
مفریب نظر کن که هم از نکبت ایام
صد گونه گره بر دل یک نیشکر آمد
فی الجمله جهان همچو رباطی است مسدس
کز بهر وجود و عدم او را دو در آمد
هرگز نخورد غم که ازین در که برون شد؟
هرگز نکند یاد کز آن در که در آمد؟
صاحب نظری کو که ز من بشنود آخر؟
این بلعجبی ها که مرا در نظر آمد
بس شعبه بازی که به تقدیر قضا شد
بس نادره کاری که ز دست قدر آمد
وین طرفه که از هر چه قضا کرد و قدر خواست
احوال وی و قلعه او طرفه تر آمد
القصه عمر کرد عمارت طبرک را
پنداشت کزو جمله غرضهاش بر آمد
چون عاقبة الامر نظر کرد در آن کار
سعیش همه باطل شد و نفعش ضرر آمد
معمور شد اول ز عمر گرچه به آخر
چنبر شد و در گردن عمر عمر آمد
او بیشتری جست ولی بر رگ جانش
ناگاه ز فصاد اجل نیشتر آمد
چون مار ز سوراخ برون آمد و بی شک
سر کوفته شد مار چو بر رهگذر آمد
پنداشت که عصیان اتابک ز خرد کرد
خاری خردش را ز قضا بر بصر آمد
زان قلعه مشؤم برون آمد و در حال
چاه سر چاهانش مقام و مقر آمد
از بی ادبی قصد جگر گوشه شه داشت
تا لاجرمش تیر فنا بر جگر آمد
وآنکس که پس از وی ز پی مملکت ری
بر عشوه اقبال و امید ظفر آمد
هر چند که حال عمر آخر به بد افتاد
حال ری بیچاره از آن بد بتر آمد
چون تکیه همه بر طبرک بود دلش را
بر پای دلش زان طبرک هم تبر آمد
گفتا سحر آید شب اندیشه ما را
خود واقعه بر وی همه وقت سحر آمد
یارب چه شگفتست که در مدت یک ماه
از کارگه حکمت حکمت بدر آمد
این بهر امان کرد و ازو در خطر افتاد
وآن آتش ازو جست نصیبش شرر آمد
در باغ جوانی شجری گشت که هر روز
بر وی غم و اندیشه به جای ثمر آمد
فرسوده بزیر پی پیلان بلا باد
چون خاک و گر خود همه خاکش درر آمد
گم باد اثر او ز جهان گر بحقیقت
از فتنه درین خطه خاکی اثر آمد
المنة لله که خدنگ غم از اینجا
بر چشم و دل خصم شه دادگر آمد
اسکندر ثانی که اقالیم جهان را
در نوبت او مدت سختی بسر آمد
جمشید زمان اعظم اتابک که ز تیغش
صد واقعه بر خطه روم و خزر آمد
شغلش همه ترتیب مهمات جهان شد
کارش همه تحصیل فنون هنر آمد
هر چند که در چشم خرد چرخ بزرگ است
نه چرخ بر همت او مختصر آمد
سری است ورا با ملک العرش کزان سر
کارش همه شایسته تر از یکدگر آمد
وز عاطفت لطف ملک جل جلاله
اقبال ورا یار و خرد راهبر آمد
سلطانش پدر خواند که در مملکت او
مشفق تر و شایسته تر از صد پدر آمد
وز حضرت جلت به سوی بارگه او
بر لفظ بریدان سعادت خبر آمد
کای شاه تو آنی که درین عالم فانی
چون عمر خضر عمر تو بی حد و مر آمد
آباد بر او باد که از نطفه پاکش
چون نصرت دین خسرو والا سیر آمد
آن شاه جوانبخت که این نه فلک پیر
در جنب جلالش چو جهان بی خطر آمد
بحریست که لب تا لب آن بحر، درر گشت
کانیست که سرتاسر آن کان، گهر آمد
ای شاه تو بی آنکه ز عدل تو درین عهد
آهو بره فریادرس شیر نر آمد
از غایت انصاف تو در خطه عالم
با گرگ، قج و میش به یک آبخور آمد
با همت تو چشمه خورشید سها شد
پیش کف تو عرصه قلزم شمر آمد
تا بر در و درگاه تو اقبال حشر کرد
بر جان حسودت ز حوادث حشر آمد
تا خشک و تر جمله ممالک به کف تست
خصم تو ز غم خشک لب و دیده تر آمد
تا هیچ خردمند نگوید به جهان در
کز چشمه خورشید گل زرد بر آمد
تا مطبخی عالم سفلی شده خورشید
تا رنگرز مرکز خاکی قمر آمد
عمر تو و رای عدد جذر اصم باد
کز عمر تو در ملک جهان زیب و فر آمد
بادا شجر ذات تو پاینده ازیراک
در باغ هنر سخت به آیین شجر آمد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توصیف حیرتهای دنیا و عجایب آن میپردازد و همچنین به تأمل در سرنوشت انسان و گذر عمر اشاره دارد. شاعر با بررسی زندگی و تقدیر، به تحلیل حوادث و تشتت اوضاع میپردازد و نشان میدهد که چگونه تلاشها و آرزوها ممکن است به نتیجه نرسند. او در نهایت به فضای امیدواری و مقام و منزلت یک پادشاه جوانبخت میپردازد که به واسطه عدالت و فطرت نیکو خود، در میان مردم محبوب است. این بیان به تبیین اثرات مثبت و منفی الگوهای رفتاری انسانها در جامعه و تقدیر الهی میپردازد.
هوش مصنوعی: این شگفتی را ببین که باز از گردش روزگار پدید آمد؛ در باغ جهان، شاخهٔ حادثهها به بار نشست و میوه داد.
هوش مصنوعی: این کارهای شگفت که بر این کرهٔ خاکی رخ میدهد، از حقهٔ آسمانِ شعبدهباز بیرون آمده است؛ یعنی آسمان چون شعبدهبازی این بازیها را پدید میآورد.
هوش مصنوعی: آسمان از ناتوانی و حیرت چنان سرانگشت به دندان گزید که همهٔ ناخنهایش تمام شد؛ یعنی خود فلک هم از این رویداد سخت در شگفت ماند.
هوش مصنوعی: در باغ روزگار که همهٔ گیاهانش زهرآگین است، اگر نیشکری هم شیرین و سبز و تازه به نظر آید،
هوش مصنوعی: فریب مخور و دقیق بنگر که از بدبختی روزگار، بر دل همان یک نیشکر هم صدگونه گره افتاده است؛ یعنی شیرینی جهان هم بیرنج و گره نیست.
هوش مصنوعی: خلاصه، جهان مانند کاروانسرایی ششسو است که دو در دارد: یکی درِ آمدن به هستی و دیگری درِ رفتن به نیستی.
هوش مصنوعی: این جهان هرگز غم نمیخورد که چه کسی از این در بیرون رفت و هرگز یاد نمیکند که چه کسی از آن در وارد شد؛ به آمدن و رفتن مردم بیاعتناست.
هوش مصنوعی: کجاست صاحبنظری که سرانجام از من بشنود این شگفتیهایی را که به چشم من آمد؟
هوش مصنوعی: بسیار شعبدهها به تقدیر قضا رخ داد و بسیار کارهای شگفت از دست قَدَر سر زد.
هوش مصنوعی: و شگفت این است که از میان همهٔ آنچه قضا کرد و قدر خواست، حال این شخص و قلعهاش از همه شگفتتر بود.
هوش مصنوعی: خلاصهٔ داستان آنکه عمر قلعهٔ طبرک را آباد کرد و گمان برد که با آن همهٔ خواستههایش برآورده شده است.
هوش مصنوعی: اما چون در پایان کار نگریست، همهٔ کوشش او بیهوده شد و سودش به زیان بدل گشت.
هوش مصنوعی: طبرک در آغاز به دست عمر آباد شد، ولی در پایان همچون حلقه و طوقی شد که به گردن عمر افتاد و پایان عمرش را رقم زد؛ شاعر با دو معنای «عمر» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: او در پی بیشتر خواستن بود، اما ناگهان رگزنِ مرگ بر رگ جانش نیشتر زد؛ میان «بیشتری» و «نیشتر» جناس است.
هوش مصنوعی: مانند ماری از سوراخ بیرون آمد و بیگمان مار چون بر سر راه آید سرش کوبیده میشود؛ یعنی با بیرون آمدن از پناهگاه نابود شد.
هوش مصنوعی: گمان میکرد نافرمانیاش در برابر اتابک از روی خرد است، اما خاری از قضا در چشم خردش فرو رفت و کورش کرد.
هوش مصنوعی: از آن قلعهٔ شوم بیرون آمد و بیدرنگ چاهِ «سرچاهان» جایگاه و قرارگاه او شد؛ ظاهراً یعنی در آنجا زندانی یا نابود شد.
هوش مصنوعی: از گستاخی قصد جگرگوشهٔ شاه را کرد، پس ناگزیر تیر نابودی بر جگرش نشست.
هوش مصنوعی: و آن کس که پس از او به هوای فرمانروایی ری، به فریب بخت و امید پیروزی آمد،
هوش مصنوعی: هرچند سرانجام کار عمر به بدی کشید، حال ریِ بیچاره از آن هم بدتر شد.
هوش مصنوعی: چون دلش یکسره به طبرک تکیه داشت، از همان طبرک تبری بر پای دلش فرود آمد؛ میان «طبرک» و «تبر» جناس است.
هوش مصنوعی: گفت: شبِ نگرانی ما به سحر و گشایش میرسد؛ اما خودِ رویداد ناگوار درست هنگام سحر بر سرش آمد.
هوش مصنوعی: خدایا چه شگفت است که در مدت یک ماه، از کارگاه حکمت الهی چنین حکم و تدبیری بیرون آمد.
هوش مصنوعی: این یکی قلعه را برای امان و پناه ساخت و از همان به خطر افتاد، و آن دیگری از آن آتش و قدرت جست و بهرهاش تنها شراره و سوختن شد.
هوش مصنوعی: آن کس (یا آن فتنه) در باغ جوانی درختی شد که هر روز بهجای میوه، غم و اندوه بار آورد.
هوش مصنوعی: نفرین میکند که آن درخت مانند خاک زیر پای فیلان بلا لگدکوب و فرسوده شود، حتی اگر خاکش سراسر مروارید باشد.
هوش مصنوعی: اگر بهراستی از او فتنهای در این سرزمین خاکی پدید آمد، نشان و اثرش از جهان نابود باد.
هوش مصنوعی: خدا را سپاس که تیر غمِ این ماجرا سرانجام به چشم و دل دشمنِ شاهِ دادگر خورد، نه به خود او.
هوش مصنوعی: ممدوح اسکندر دوم است که در روزگار او دوران سختی و رنج برای سرزمینهای جهان به پایان رسید.
هوش مصنوعی: او جمشید روزگار، اتابک اعظم است که از شمشیرش صدها رویداد و گرفتاری بر سرزمین روم و خزر فرود آمد.
هوش مصنوعی: همهٔ کار او سامان دادن به امور مهم جهان و فراگرفتن فنون هنر و فضیلت است.
هوش مصنوعی: هرچند آسمان در نگاه خرد بزرگ است، نُه آسمان در برابر بلندهمتی او کوچک و ناچیز است.
هوش مصنوعی: او با خداوندِ صاحب عرش رازی و پیوندی پنهان دارد که به سبب آن، کارهایش هر یک از دیگری شایستهتر است.
هوش مصنوعی: از مهر و لطف خداوند بزرگ، بخت یار او و خرد راهنمای اوست.
هوش مصنوعی: سلطان او را پدر خطاب کرد، زیرا در کشور او از صد پدر دلسوزتر و شایستهتر بود.
هوش مصنوعی: از درگاه الهی به سوی بارگاه او، بر زبان پیکها، خبر سعادت و نیکبختی رسید.
هوش مصنوعی: آن خبر این بود: ای شاه، تو کسی هستی که در این جهان فانی، عمرت مانند عمر خضر بیپایان و بیشمار است.
هوش مصنوعی: آفرین و آبادانی بر او باد که از نسل پاکش شاهزادهای والاخوی چون نصرتالدین پدید آمد.
هوش مصنوعی: آن شاه جوانبخت چنان شکوهی دارد که این نُه آسمانِ کهن در کنار جلال او مانند جهان بیارزش و بیقدر است.
هوش مصنوعی: او دریایی است که از کرانه تا کرانهاش مروارید است و کانی است که سراسرش گوهر است؛ یعنی سراپا فضیلت و بخشش است.
هوش مصنوعی: ای شاه، تو کسی هستی که از دادگریات در این روزگار، بچهآهو یاور و پناهدهندهٔ شیر نر شده است.
هوش مصنوعی: از نهایت انصاف تو در جهان، قوچ و میش با گرگ از یک آبشخور آب میخورند.
هوش مصنوعی: در برابر همت تو چشمهٔ خورشید مانند ستارهٔ کمنور سها شد و در برابر دست بخشندهٔ تو دریای قلزم جویباری کوچک است.
هوش مصنوعی: از وقتی که بخت و اقبال بر درگاه تو لشکر گرد آورد، بر جان حسود تو از رویدادها رستاخیز و بلا برپا شد.
هوش مصنوعی: چون خشکی و دریای همهٔ کشورها در دست توست، دشمنت از غم لب خشک و چشم گریان دارد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که هیچ خردمندی نگوید از چشمهٔ خورشید گل زرد رویید (یعنی همیشه، چون چنین سخنی هرگز گفته نمیشود)، پاینده باشی.
هوش مصنوعی: تا زمانی که خورشید آشپز جهان زیرین است و ماه رنگرز زمین، یعنی تا جهان برپاست.
هوش مصنوعی: عمرت مانند جذر عدد اصم بیپایان و فراتر از شمار باد، زیرا از عمر تو کشور جهان زینت و شکوه یافته است.
هوش مصنوعی: درخت وجود تو پایدار باد، زیرا در باغ هنر و فضیلت درختی بسیار آراسته و شایسته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا ز آمدن دوست بر من خبر آمد
گوئی سرم از ناز بخورشید برآمد
چون شاخ گلی بودم پیوسته بی بار
بر من ز گل شادی پیوسته برآمد
روزی همه درد و غم مردم بسر آید
[...]
سلطان جهان در کف پیری شده عاجز
تدبیر شدن کن تو که چون شست درآمد
روزت به نماز دگر آمد به همه حال
شب زود درآید که نماز دگر آمد
بیچاره تن من که ز غم جانش برآمد
از دست بشد کارش و از پای درآمد
هرگز به جهان دید کسی غم چو غم من
کز سر شودم تازه چو گویم به سر آمد
آن داد مرا گردش گردون که ز سختی
[...]
در راه مرادی صنمی در گذر آمد
رفتار چنان ماه مرا در نظر آمد
شوخی شکری سروقدی قحبککی چست
کز حسن ز خورشید بسی خوبتر آمد
در پیش وی استادم و راهش بگرفتم
[...]
بدرود شب دوش که چون ماه برآمد
ناخوانده نگارم ز در حجره درآمد
زیر و زبر از غایت مستی و چو بنشست
مجلس همه از ولوله زیر و زبر آمد
نقلم همه شد شکر و بادام که آن بت
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.