دلی که تحفه تو جان مختصر سازد
بسا که قوت خود از گوشه جگر سازد
در آشیان دو عالم نگنجد آن مرغی
که او ز شیوه عشق تو بال و پر سازد
بر آن سری تو که از صبر همچو تیغ خطیب
به پیش صاعقه هجر تو سپر سازد
غرامتست بر آنکس که خاک پای تو یافت
اگر ز قرصه خورشید تاج سر سازد
به خون ما به ازین دست از میانه برآر
که بی تو سوختگان را ازین بتر سازد
به عاشقان رخ چون لاله در سحر منمای
که عاشقان ترا ناله سحر سازد
فلک حریف تو شد در جفا و این بترست
که با دو حادثه یک دل چگونه در سازد
چو صبح طره شبرنگ تو جهان ببرد
ز غمزه های تو روزی اگر حشر سازد
رخم ز بهر تو زر ساختست شرمش باد
که کار وصل چو تو نقره ای ز زر سازد
دلی که نیست بشکرانه در میان بنهم
گرم زمانه ز بازوی تو کمر سازد
بسوخت خشک و ترم ز آه آتشین و هنوز
بر آن نیم که مرا بی تو خشک و تر سازد
ز پیچ پیچی و شیرینیت عجب نبود
که روزگار ز تو شکل نیشکر سازد
به روی تو نظر آنکس کند که سرمه چشم
ز خاک بارگه شاه دادگر سازد
قوام شش جهت و شحنه چهار ارکان
که قدر او مقر از تارک قمر سازد
سپهر عرش جناب آفتاب ابر سخا
که بحر از کف او گنج پر گهر سازد
جهان پناه قزل ارسلان که تعظیمش
ز دخل و خرج جهان جود ماحضر سازد
سپهر اگر کسراب بقیعه خاک شود
ز دل سپهر وز رای اختری دگر سازد
به ترکتاز حوادث جهان مباد خراب
و گر نه او چو جهان صد بیک نظر سازد
شکست طنطنه چرخ و بیشتر شکند
مگر ز خاک درش هرز ماه و خور سازد
شود به صورت کفگیر چرخ پنگانی
چو نیم چرخ برین چرخ عشوه گر سازد
به جست و جوی نظیرش همی دود گردون
که جای خویش گهی زیر و گه ز بر سازد
ز بهر سقف عدوی سفید دستش دان
که شب ز چهره گلیم سیاه بر سازد
به رسم مجلس او دارد آفتاب آن جام
که وقت بام برین سقف هفت در سازد
به درد چشم نیفتد سپهر سرمه مثال
گر از غبار درش سرمه بصر سازد
کفش چو دست تهی یافت در سخا پیچد
دلش چو دشمن بد دید با خطر سازد
چو صبح نور کند عرضه، دان که تزویرست
که بر دلش همه شب صبح پرده در سازد
دقیقه دانی رایش کنون بدان درجه است
که او بر آب روان نقش شوشتر سازد
ز چرب دستی انصافش اولین پایه است
که صعوه در حرم باز مستقر سازد
کرم چو زال یتیم است و اوست آن سیمرغ
که از سر شفقت کار زال زر سازد
به ذات آنکه به یک امر در سه تاریکی
ز نیم قطره منی مایه صور سازد
هدایتش ز بصر دیده بان روح کند
عنایتش ز زبان منهی خبر سازد
به موسم گل رعنا ز ابر تر دامن
قضاش نوبه زن ملک بحر و بر سازد
عمود نور به صبح سپید دست دهد
نقاب قیر ز شام سیاه گر سازد
که دست اوست درین روزگار نااهلان
که کار اهل هنر در خور هنر سازد
کرم پناها، گردون دلا! تویی که فلک
ز تیغ و کلک تو قانون نفع و ضرر سازد
ارادت تو امل در دل قضا شکند
سیاست تو کمین بر ره قدر سازد
دهان بشست به هفت آب چون ثنای تو خواند
دبیر چرخ که اشکال مستمر سازد
جهان ز دست تو پیرایه امل بندد
فلک ز تیغ تو سرمایه ظفر سازد
همی سگالد این طاقدیس آینه گون
که جفت ساز جلال تو بیشتر سازد
غلام بخشش یک روزه تو خوانچه کشی است
که چرخ تا حد خاور ز باختر سازد
به رنج می طلبی نام نیک و این بد نیست
که گنج نور، مه از سختی سفر سازد
عدوت چون تو تواند شد ایمه او سگ کیست؟
که حیله جوید و از گربه شیر نر سازد
دو دست تو ز فلک ناخنی نمی گردد
چو در سخا مدد روزی بشر سازد
کند به مدح تو کلکم طلسم بندی سحر
چنانک تیغ تو اسباب فتح و فر سازد
درین زمانه بدین سکه هیچکس سخنی
خدای خصم اگر ساخته و گر سازد
سیاه روی نیم چون محک به دعوی سحر
زهر که او چو محک نقد خیر و شر سازد
هر آنکه جست ز غیر من این طریقه نو
چنان بود که کسی از گیا تبر سازد
تو نقد کن ز تو بهتر کسی نمی دانم
که طبعت از دو سخن صد لطیفه بر سازد
همیشه تا فلک آن رنگ دولابی
مدار در حرکت گرد این مدر سازد
مدام تا زند آتش کمان گروهه چنان
که زه ز شعله کند مهره از شرر سازد
جلالت تو چنان باد کز پی تو جهان
ز هفت چرخ یک ایوان مختصر سازد
درین زمانه بی حاصل آن پسر بادی
که کار خویش به از حاصل پدر سازد
شده مسخر تو هفت چرخ و هفت اقلیم
چنانک حکم تو بر هر یکی گذر سازد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر با استفاده از تمثیلها و تشبیههای مختلف از عشق و سحر و جلال معشوق سخن میگوید. او به زیبایی و قدرت معشوق اشاره میکند و بیان میکند که چگونه عشق او میتواند دلها را تسخیر کند و بر زندگی دیگران تاثیر بگذارد. در این میان، شاعر به ظلمت و سختیهای زمانه نیز اشاره دارد و میگوید که معشوق با قدرت خود میتواند بر تیرگیها فائق آید. به طور کلی، شعر تمجید از جمال و صفات بینظیر معشوق و قدرت عشق را به تصویر میکشد و به جایگاه ویژه او در عالم وجود اشاره دارد.
هوش مصنوعی: دلی که جان ناچیز خود را هدیهای برای تو قرار دهد، بسیار پیش میآید که خوراکش را از پارهٔ جگر خود فراهم کند؛ یعنی عاشق تو با خون جگر زندگی میکند.
هوش مصنوعی: مرغی که از راه و رسم عشق تو برای خود بال و پر بسازد، در آشیانهٔ هر دو جهان نمیگنجد؛ عاشق تو از دنیا و آخرت بزرگتر میشود.
هوش مصنوعی: تو قصد آن سر و آن کسی را داری که در برابر صاعقهٔ هجران تو، از صبر سپری بسازد، همچنانکه خطیب شمشیر به دست دارد؛ یعنی صبورترین عاشقان را هم هدف میگیری.
هوش مصنوعی: کسی که به خاک پای تو رسیده، اگر از قرص خورشید تاجی برای سرش بسازد، زیان کرده است؛ زیرا خاک پای تو از خورشید برتر است.
هوش مصنوعی: در ریختن خون ما بهتر از این دست به کار شو و ما را یکسره بکش، زیرا دوری تو با سوختگان عشق بدتر از این رفتار میکند.
هوش مصنوعی: چهرهٔ لالهگون خود را سحرگاه به عاشقان نشان مده، زیرا عاشقانت آنگاه نالهٔ سحرگاهی سر میدهند.
هوش مصنوعی: آسمان در ستم کردن همدست تو شده است و بدتر این است که یک دل چگونه میتواند با دو مصیبت کنار بیاید.
هوش مصنوعی: اگر روزی غمزههای تو رستاخیزی به پا کند، گیسوی شبرنگ تو مانند صبح همهٔ جهان را فرا میگیرد و از آن خود میکند.
هوش مصنوعی: چهرهام از غم تو زرد چون زر شده است؛ شرمش باد اگر بخواهد کار وصال تو را، که چون نقره سپیدی، با زر بسازد؛ یعنی وصال تو را با زر نمیتوان به دست آورد.
هوش مصنوعی: اگر روزگار بازوی تو را کمربند من کند و مرا در آغوش تو جای دهد، به شکرانه دلی را که دیگر ندارم در میان مینهم.
هوش مصنوعی: آه آتشینم همهٔ هستیام را سوزاند و هنوز سر آن ندارم که روزگار مرا بی تو سامان دهد.
هوش مصنوعی: از پیچ و تاب زلف و شیرینی تو شگفت نیست اگر روزگار تو را به شکل نیشکر بیافریند.
هوش مصنوعی: کسی میتواند به روی تو نگاه کند که خاک درگاه پادشاه دادگر را سرمهٔ چشم خود کرده باشد؛ گریز از غزل به ستایش ممدوح.
هوش مصنوعی: پادشاهی که مایهٔ استواری شش جهت و نگهبان چهار عنصر است و مقام او جایگاه خود را بالای سر ماه قرار میدهد.
هوش مصنوعی: آستانهاش در بلندی چون عرش و آسمان است، خود چون آفتاب و در بخشش چون ابر است، و دریا از دست او گنجی پر از گوهر میسازد.
هوش مصنوعی: پناه جهان، قزل ارسلان، که برای بزرگداشت او همهٔ درآمد و هزینهٔ جهان در برابر بخشش او تنها اندکی حاضر و ناچیز است.
هوش مصنوعی: اگر آسمان مانند سراب در بیابان نابود و خاک شود، او از دل خود آسمانی و از اندیشهاش ستارهای دیگر میسازد.
هوش مصنوعی: امید است جهان از تاخت و تاز حوادث ویران نشود، وگرنه او با یک نگاه صد جهان مانند آن میسازد.
هوش مصنوعی: شکوه و هیاهوی آسمان شکسته شد و بیشتر نیز خواهد شکست، مگر آنکه او از خاک درگاهش هرزهماه و خورشیدی بسازد.
هوش مصنوعی: اگر او برای این آسمان فریبکار نیمچرخی بسازد، آسمان مانند کفگیر یا پنگان سوراخسوراخ و ناچیز میشود.
هوش مصنوعی: آسمان در جستوجوی همتایی برای او پیوسته میدود و از این رو گاه جای خود را پایین و گاه بالا میکند.
هوش مصنوعی: بدان که شب برای پوشاندن بام خانهٔ دشمن او، که دستش در ستم تهی است، از چهرهٔ خود گلیمی سیاه میسازد؛ یعنی روزگار دشمن او سیاه است.
هوش مصنوعی: آفتاب به رسم مجلس او جامی دارد که هنگام بامداد بر این سقف هفتطبقهٔ آسمان میگرداند.
هوش مصنوعی: اگر آسمان از غبار درگاه او سرمهٔ چشم بسازد، هرگز به درد چشم دچار نمیشود.
هوش مصنوعی: دست او هرگاه دست نیازمندی تهی ببیند، به بخشش در آن میپیچد؛ و دلش چون دشمن بدخواه ببیند، با خطر روبهرو میشود و از آن نمیهراسد.
هوش مصنوعی: وقتی صبح نور خود را عرضه میکند، بدان که این فریب است، زیرا صبح تمام شب بر دل روشن او پردهدری میکند و نورش را از او وام میگیرد.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ باریکبین ممدوح اکنون به جایی رسیده است که میتواند بر آب روان، نقشی به ظرافت پارچههای نقشدار شوشتر بنشاند.
هوش مصنوعی: کمترین نشانهٔ چیرهدستی او در دادگری این است که گنجشک در پناهگاه باز آرام میگیرد و از او آسیبی نمیبیند.
هوش مصنوعی: بخشندگی مانند زالِ یتیم و بیپناه است و ممدوح همان سیمرغی است که از سر مهربانی زال را میپرورد و کارش را سامان میدهد.
هوش مصنوعی: سوگند به ذات خدایی که با یک فرمان، در سه تاریکیِ رحم، از نیم قطره نطفه مایهٔ صورتها را میآفریند.
هوش مصنوعی: خدایی که با هدایتش چشم را نگهبان جان میکند و با عنایتش زبان را خبررسان میسازد.
هوش مصنوعی: در فصل گل رعنا، قضای الهی ابر بارانزا را با غرّش تندرش نوبتزنِ پادشاهی خشکی و دریا میکند.
هوش مصنوعی: خدایی که به صبح سپید ستون نور میدهد و از شب سیاه نقابی به سیاهی قیر میسازد.
هوش مصنوعی: جواب سوگند: در این روزگارِ ناکسان تنها دست ممدوح است که کار هنرمندان را چنانکه سزاوار هنرشان است سامان میدهد.
هوش مصنوعی: ای پناه بخشندگی و ای بلندهمت چون آسمان، تو کسی هستی که فلک از شمشیر و قلم تو قاعدهٔ سود و زیان را میسازد.
هوش مصنوعی: خواست تو آرزو را در دل قضا میشکند و تدبیر و سیاست تو بر سر راه تقدیر کمین میگذارد؛ یعنی حتی قضا و قدر از تو فرمان میبرند.
هوش مصنوعی: عطارد، دبیر آسمان که پیوسته نقشها و شکلها میکشد، هنگامی که ستایش تو را خواند دهانش را با هفت آب شست تا پاک باشد.
هوش مصنوعی: جهان زیور آرزوهایش را از دست بخشندهٔ تو میگیرد و فلک سرمایهٔ پیروزی را از شمشیر تو فراهم میکند.
هوش مصنوعی: این آسمانِ آینهگون همچون تخت طاقدیس پیوسته در اندیشه است که خود را بیشتر همآهنگ و همشأن شکوه تو کند.
هوش مصنوعی: خورشید که فلک او را از باختر تا خاور طبقکش میگرداند، خود خدمتگزار بخشش یکروزهٔ توست.
هوش مصنوعی: تو نام نیک را با رنج به دست میآوری و این بد نیست، چنانکه ماه نیز گنج نور خود را از سختی سفر و گردش به دست میآورد.
هوش مصنوعی: ای ماه، دشمنت کی میتواند مانند تو شود؟ او سگی بیش نیست که با حیله میخواهد گربه را شیر نر جلوه دهد.
هوش مصنوعی: دو دست تو هنگامی که با بخشندگی روزی مردم را یاری میکند، ذرهای از آسمان کمتر نیست و در روزیرسانی با فلک برابری میکند.
هوش مصنوعی: قلم من در ستایش تو جادو و طلسم میسازد، همانگونه که شمشیر تو اسباب پیروزی و شکوه را فراهم میآورد.
هوش مصنوعی: در این روزگار هیچکس سخنی با این سکه و عیار نساخته است و نخواهد ساخت، و اگر کسی چنین ادعا کند خدا داور و خصم او باشد.
هوش مصنوعی: من در ادعای سحرِ سخن، در برابر هر سخنسنجی که مانند سنگ محک سره و ناسره را میآزماید، سیهرو و شرمنده نمیشوم.
هوش مصنوعی: هر کس این شیوهٔ تازهٔ سخن را از کسی جز من بجوید، مانند کسی است که بخواهد از گیاه تبر بسازد؛ یعنی کاری بیهوده میکند.
هوش مصنوعی: تو خود سخن مرا بسنج؛ هیچکس را سخنشناستر از تو نمیشناسم، که طبعت از دو کلمه صد نکتهٔ لطیف بیرون میآورد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که آسمانِ دولابرنگ همچون چرخ چاه پیوسته گرد این زمین خاکی میگردد...
هوش مصنوعی: و تا هنگامی که آسمان مانند کمانگروهه چنان آتش میافکند که زهش از شعله و مهرهاش از شراره باشد (اشاره به آذرخش یا ستارگان)...
هوش مصنوعی: شکوه تو چنان باد که جهان برای تو از هفت آسمان تنها ایوانی کوچک بسازد.
هوش مصنوعی: در این روزگار بیحاصل، تو آن پسری باشی که کار و کامیابی خود را از دستاورد پدرش برتر سازد.
هوش مصنوعی: هفت آسمان و هفت اقلیم زمین فرمانبر تو باشند، چنانکه فرمانت بر همهٔ آنها روان گردد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دلی که پیشِ غم از صابری سپر سازد
غذایِ دل مگر از گوشۀ جگر سازد
به رنجِ هجرِ تو در ساختم چو ممکن نیست
که با کسی به مدارا غمِ تو در سازد
دلِ زمانه بسوزد ز سوزِ من چو دلم
[...]
گرت خراب کند عشق تا ز سر سازد
بگو که تا بتواند خرابتر سازد
کرم نگر که فرستد هزار سیل جگر
چو دیده یک مژه خواهد ز اشکتر سازد
نه دیده سیر شود از تو و نه دل خرسند
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.