گفتا سحر غلام که: زین کرده یار اسب
اینک ز شهر راند برون شهریار اسب
افتادم از پیش، که عنان گیرمش ز ناز
نگذارد افگند بسر من گذار اسب
گویی بباغ و راغ کشیدی دلش که صبح
چیند گل و، چراند در لاله زار اسب
یا سرخوش از شراب صبوحی، کباب خواست؛
در زیر زین کشید بشوق شکار اسب
یا بود بار خاطرش از دوستان غمی
کآورد در هوای سفر زیر بار اسب
بیتاب از حکایت او شد چنان دلم
کز زخم تازیانه شود بیقرار اسب
گریان، ز پا فتادم و، گفتم: بگیر دست
لرزان ز جای جستم و، گفتم: بیار اسب!
کردم گران رکابش و، گشتم سبک عنان؛
آورد چون غلامم بی انتظار اسب
بی اختیار، تا در دروازه ی هر طرف
نومید می دواندم و، امیدوار اسب
آخر چو برد جذبه ی عشقم برون ز شهر
دیدم ز دور جلوه همی داد یار اسب
با یوز و باز، از پی آهو و کبک مست
در پهن دشت راندی و در کوهسار اسب
هر گام، دوریم شد ازو بیشتر؛ بلی
او را سمین سمند و، رهی را نزار اسب
گفتم: عنان مست که گیرد، مگر خرد
در گوش گویدش مدوان در خمار اسب
یا آورد بیاد ز تمکین دلبری
از هر طرف نتازد بی اختیار اسب
یا رفته رفته بست رهش آب دیده ام
می تاختم چو با مژه ی اشکبار اسب
یا سوختش ز ناله ی من دل، عنان کشید؛
تا من رسانمش ز قفا بنده وار اسب
القصه او، بناز روان بود و من بشوق؛
تا هر دو را گرفت بیکجا قرار اسب
رفتم پیاده سویش و، چون ماه از آسمان
آوردمش فرود از آن راهوار اسب
بسته بشاخ سرو سهی یار بارگی
کرده رها رهی بلب جویبار اسب
بگرفت پس صراحی و جام از کف غلام
کردش نگاهبان نکند تا فرار اسب
چشمی بسوی اسبش و، چشمی بسوی می؛
گرچه نیاورد بنظر میگسار اسب
با هم بروی سبزه نشستیم و هر یکی
آورده در میان سخنان، د رکنار اسب
لعلی قدح، ز دست بلورین گرفتمش؛
گفتم که: گفت صبح برین اندر آر اسب؟!
گفت: از خمار دوش نخفتم، که صبحدم ؛
رانم صبوح را بیکی مرغزار اسب
فصل بهار، گشت گل و سبزه را سحر
بی اختیار گشته من و، بیقرار اسب
آری رود بباغ ز بوی گل آدمی
آری بمرغزار رود در بهار اسب
من هم نهاده جام لبالب ز می بکف
گفتم: بگیر و هیچ بخاطر میار اسب
جام از کفم گرفت و کشید و بپای خاست
رقصان چو زیر زین خداوندگار اسب
بوالفارس زمانه، زمان خان که در زمین
حکمش کشد سپهر چو حکم سوار اسب
ای برده تا بروز شمار از طویله ات
یک یک پیادگان جهان بی شمار اسب
تا پا نهاد رایض عدل تو بر رکاب
از هیچ جاده پا ننهد بر کنار اسب
گر پا نهد بتارک موری، چو تازیش
از تازیانه ی تو خورد زخم مار اسب
در گوش و دوش قیصر رومش ببین گرت
افگند نعل و غاشیه در زنگبار اسب
در روز رزم، تیغ بکف چون دلاوران؛
تا زند ا زدو سو بصف کارزار اسب
ابر اجل، بخاک فشاند تگرگ مرگ؛
آید ز گرد مرد برون، وز غبار اسب
از خونش آب داده ز سر تیغها شوند
دانه فشان که کرده زمین را شیار اسب
تازی در آتش، ار چه سیاوش نه ای ز بس
در نعل و سنگ خاره جهاند شرار اسب
گیرد ز خون خصم تو، چون تیغ برکشی؛
تا زیر زین قوایم خود در نگار اسب
نوح نبی نه ای و، ز طوفان موج خون؛
چون کشتی از میان کشدت بر کنار اسب
تا از قفا صهیل سمند تو نشنوند
پی کرده دشمنان تو پیش از فرار اسب
از خیل دشمنان تو، هر کو فرار کرد
با آنکه از پیش ندوانی ز عار اسب
دستت نگشته رنجه و، رمحت ندیده خم؛
بردش ز رزمگاه بدار البوار اسب
وز لشکر تو، روز وغا، کز هجوم خلق
راه عبور بست بمور و بمار اسب
پرداخت هر سواره ز پورپشنگ تخت
بگرفت هر پیاده ز سام سوار اسب
اکنون که بر در تو دوانند شام و صبح
گردان ز هند پیل و یلان از تتار اسب
افگنده آسمان دورنگم ز پا، کجاست
پوینده تر ز ابلق لیل و نهار اسب؟!
ناچار، چون زیارت کوی تو بایدم
خواهم شود ز دور سپهرم دچار اسب
از توسنی خنگ فلک، هم شگفت نیست؛
کاین دوست را رسد ز تو ای دوستدار اسب
فرزین شد، آن پیاده ی فرزانه، کش رسید
چون پیل شاه، رخ، ز تو ای شهسوار اسب
ورنه، بیک دقیقه خود از استخوان پیل؛
شطرنج باز شهر تو را، شد سه چهار اسب
گر نیست اسب تازیت، آن جانور فرست؛
زین کرده، کش نژاد بود خر تبار اسب
داری چو جام بر کف و افسر بسر، مبخش
نه بی لجام استر و نه بی فسار اسب
چون نیست پیکری که نپوشیده خلعتت
مفرست ناکشیده بزین زینهار اسب
کردم روان یکی رمه، یک اسب خواستم؛
غافل مشو که ناید ازین به بکار اسب
دادی گرم تو آن رمه و، اسب خواستی
تا از منت بود بنظر یادگار اسب
میدادمت بهای یکی اسب زان رمه
گر در طویله داشتمی صد هزار اسب
کاری مکن که پیک سوارم پیاده باز
آید فغان کنان که توقع مدار اسب
کاکنون بتحفه شعر تو بردم، باین امید
کآرم ز خیل خان عدالت شعار اسب
امروز هم نکرد چو دی و پریر لطف
امسال هم نداد چو پیرار و پار اسب
دانی از آن قبیله ام ای خان که میکند
از نسبت سواری ما افتخار اسب
هم آشیان بازم و، از ناخنان کج؛
دارم بکف حسام و ز پر بر کنار اسب
از چنگ من، اگر بفلک رفته خصم من
روزی که زین کنند پی گیرودار اسب
هم بگذرانم از سر این هفت، مرد تیغ
هم بر جهانم از سر این نه حصار اسب
لیکن ازین چه سود، که مانده است شصت سال
هم در غلاف تیغم، هم در چدار اسب
چون در غلاف زنگ نگیرد ز ننگ تیغ؟!
چون در چدار لنگ نگردد ز عار اسب
هر سو بکف گرفته، یکی سر تراش تیغ؛
هر سو بزین کشیده یکی خرسوار اسب
مقصود ازین قصیده ی رنگینم، اسب نیست؛
دانی بهای نغمه نگیرد هزار اسب
دوشم ولی سواره حریفی ردیف شد
گوینده او، خموش من و، ره سپار اسب!
گفت: این قصیده گفت کمال و ز طبع شوخ
کردش ردیف سر بسر آن نامدار اسب
از بستن هر اسب، چنان کو شکفته شد؛
سنجر نشد شکفته ز فتح هزار اسب
پنداشت هیچ اسب بگردش نمی رسد
تنها دوانده گویی در روزگار اسب
امروز، چون کمیت سخن را تو رایضی
بر جای تا نشانیش، از جا برآر اسب
نشناختم، اگرچه چپ از راست، تاختم
چندی بامتحان یمین و یسار اسب!
آخر گذشت ز اسب کمال، اسب من به پل
چون برد پیش رستم از اسفندیار اسب
تا میخورند شیر غزال و، غزال شیر؛
تا میبرند اسب سوار و، سوار اسب
در کام دشمنانت، بود زهر مار شیر
در دست دوستانت، بود پایدار اسب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح محمد زمان خان بیگدلی به توصیف زیباییها و ویژگیهای یک اسب پرداخته و ارتباط شاعر با آن را با حالتی عاشقانه به نمایش میگذارد. شاعر با احساساتی عمیق از شوق و محبت، داستان سفر و چالشهایش را در کنار این اسب روایت میکند و لحظات مختلفی را که با هم تجربه میکنند، به تصویر میکشد. همچنین تأکید بر قدرت و استقامت این اسب در میدان نبرد و نقش آن در پیروزیها و افتخارات، به عنوان نمادی از شجاعت و وفاداری در کنار قهرمانان جنگی، جلوهگری میکند. شاعر در انتها تصریح میکند که این محبت و زیباییها را نمیتوان با هیچ چیز دیگری مقایسه کرد و احساساتش فراتر از توصیفهای ظاهری است.
هوش مصنوعی: سحرگاه غلامم به من گفت که یار اسبش را زین کرده و همین حالا آن شهریارِ خوبان سوار بر اسب از شهر بیرون رفت.
هوش مصنوعی: به دنبالش دویدم تا با ناز عنانش را بگیرم، اما او نگذاشت و میترسیدم گذر اسبش مرا زیر پا بگیرد و بر سرم بتازد.
هوش مصنوعی: گویی دلش او را به باغ و دشت کشانده بود تا صبح گل بچیند و اسبش را در لالهزار بچراند.
هوش مصنوعی: یا از شراب صبحگاهی سرمست شده و کباب خواسته و به شوق شکار اسب را زین کرده است.
هوش مصنوعی: یا از دوستان غمی بر دلش سنگینی میکرد که به هوای سفر بار بر اسب نهاده است.
هوش مصنوعی: از شنیدن این خبر دلم چنان بیتاب شد که اسب از ضربهٔ تازیانه بیقرار میشود.
هوش مصنوعی: گریان از پا افتادم و به غلام گفتم دستم را بگیر؛ لرزان از جا برخاستم و گفتم اسب را بیاور.
هوش مصنوعی: چون غلامم بیدرنگ اسب را آورد، پا در رکاب محکم کردم و عنان را رها کردم و شتابان تاختم.
هوش مصنوعی: بیاختیار تا دروازههای هر سوی شهر میتاختم؛ خودم ناامید بودم ولی اسب را با امید میدواندم.
هوش مصنوعی: سرانجام چون کشش عشق مرا از شهر بیرون برد، از دور دیدم که یار اسبش را به جولان درآورده است.
هوش مصنوعی: با یوزپلنگ و باز شکاری در پی آهو و کبک خرامان، اسب را در دشت پهناور و کوهستان میتاخت.
هوش مصنوعی: هر گامی که برمیداشتم فاصلهام از او بیشتر میشد، زیرا اسب او فربه و تیزرو بود و اسب من، بندهٔ او، لاغر و ناتوان.
هوش مصنوعی: با خود گفتم چه کسی عنان این سرمست را بگیرد؟ مگر عقل در گوشش بگوید که در حال خماری اسب را مدوان.
هوش مصنوعی: یا وقار و متانت دلبری به یادش آورد که بیاختیار به هر سو اسب نتازد.
هوش مصنوعی: یا چون با چشم اشکریز اسب میتاختم، کمکم اشکهایم راه او را ببندد.
هوش مصنوعی: یا از نالهٔ من دلش بسوزد و عنان بکشد تا من مانند بندهای اسبم را از پشت سر به او برسانم.
هوش مصنوعی: خلاصه او با ناز میرفت و من با شوق در پیاش، تا آنکه اسب هر دوی ما در یک جا آرام گرفت.
هوش مصنوعی: پیاده به سویش رفتم و او را که چون ماهی از آسمان بود، از آن اسب خوشرفتار پایین آوردم.
هوش مصنوعی: یار اسبش را به شاخهٔ سرو راست بست و من، بندهٔ او، اسبم را کنار جوی آب رها کردم.
هوش مصنوعی: سپس صراحی و جام را از دست غلام گرفت و او را نگهبان اسب کرد تا اسب نگریزد.
هوش مصنوعی: یک چشمش به اسبش بود و یک چشمش به شراب، هرچند که بادهنوش معمولاً به اسب توجهی ندارد.
هوش مصنوعی: با هم بر سبزه نشستیم و هر کدام در میان گفتوگو اسب خود را در کنار داشتیم.
هوش مصنوعی: جامی سرخ چون لعل از دست سپید چون بلور او گرفتم و پرسیدم: چه کسی گفت سحرگاه اسب را به اینجا بیاوری؟
هوش مصنوعی: گفت: از خماری دیشب نخوابیدم و خواستم سحرگاه برای بادهنوشی صبحگاهی اسب را به مرغزاری برانم.
هوش مصنوعی: فصل بهار بود و هوای گردش در میان گل و سبزه در سحر، مرا بیاختیار و اسبم را بیقرار کرده بود.
هوش مصنوعی: آری، آدمی به بوی گل به باغ میرود و اسب هم در بهار به چمنزار میرود؛ پس خواست محبوب برای رفتن به سبزهزار طبیعی است.
هوش مصنوعی: من هم جامی لبالب از شراب در دست گرفتم و به او گفتم: این را بگیر و اسب و سواری را از یاد ببر.
هوش مصنوعی: جام را از دستم گرفت، نوشید و برخاست و چنان رقصان و خرامان شد که اسب زیر زین آن خداوندگار (ممدوح) میخرامد.
هوش مصنوعی: آن خداوندگار، پدر سواران روزگار، محمد زمان خان است که فلک فرمان او را بر زمین میبرد، چنانکه اسب فرمان سوار را میبرد.
هوش مصنوعی: ای کسی که پیادگان جهان تا روز قیامت یکایک از اصطبل تو اسبهای بیشمار گرفتهاند؛ یعنی بخشش تو بیپایان است.
هوش مصنوعی: از وقتی که رامکنندهٔ عدل تو پا در رکاب گذاشت، هیچ اسبی از هیچ راهی پا بیرون نمیگذارد؛ یعنی در پناه عدل تو حتی جانوران هم از راه راست بیرون نمیروند.
هوش مصنوعی: اگر اسب هنگام تاختن تو پا بر سر موری بگذارد، از تازیانهٔ تو زخمی چون نیش مار میخورد؛ یعنی عدل تو حتی از مور هم نگهبانی میکند.
هوش مصنوعی: اگر اسب تو در سرزمین دوری چون زنگبار نعل و زینپوش بیفکند، آن نعل را در گوش و آن زینپوش را بر دوش قیصر روم میبینی؛ یعنی شاهان جهان چاکر تو هستند.
هوش مصنوعی: در روز نبرد، که تو چون دلیران شمشیر به دست داری و اسبها از دو سو به صف جنگ میتازند،
هوش مصنوعی: ابر اجل تگرگ مرگ بر خاک میبارد و گرد و غبار چنان انبوه است که مرد و اسب از میان آن بیرون میآیند.
هوش مصنوعی: اسب زمین را با سم خود شخم زده و شمشیرها که از سر با خون دشمن آب داده شدهاند، دانهافشان میشوند؛ تصویری از کشتزار جنگ.
هوش مصنوعی: هرچند سیاوش نیستی، اما در آتش میتازی؛ چون اسب تو از برخورد نعلش با سنگ خارا آنقدر شرر میجهاند.
هوش مصنوعی: وقتی شمشیر میکشی، دست و پای اسب تو تا زیر زین از خون دشمنت رنگین و نگارین میشود.
هوش مصنوعی: تو نوح پیامبر نیستی، اما اسب تو مانند کشتی، تو را از میان طوفان موج خون به ساحل میرساند.
هوش مصنوعی: دشمنانت، از ترس اینکه شیههٔ اسب تو را از پشت سر نشنوند، پیش از گریختن اسبهای خود را پی میکنند؛ یعنی از هیبت تو امید گریز ندارند.
هوش مصنوعی: از سپاه دشمنانت هر کس گریخت، با آنکه تو از روی ننگ به دنبال او اسب نمیتازی،
هوش مصنوعی: بیآنکه دستت رنجی ببیند و نیزهات خم شود، اسبش او را از میدان جنگ به سرای نابودی و دوزخ برد.
هوش مصنوعی: و از سپاه تو، در روز جنگ که از انبوهی مردم اسبها راه گذر را حتی بر مور و مار بسته بودند،
هوش مصنوعی: هر سوار تخت را از پسر پشنگ (افراسیاب) گرفت و هر پیاده اسب را از سامِ سوار به غنیمت گرفت.
هوش مصنوعی: اکنون که پهلوانان صبح و شام از هند فیل و دلیران از تاتار اسب به درگاه تو میآورند و میدوانند،
هوش مصنوعی: آسمان دورنگ (شب و روز) مرا از پا انداخته است؛ کجاست اسبی تندروتر از اسب ابلق شب و روز که مرا برساند؟
هوش مصنوعی: ناگزیر، چون باید به زیارت کوی تو بیایم، آرزو دارم که از گردش روزگار اسبی نصیبم شود.
هوش مصنوعی: سرکشی اسب سپید فلک با من شگفت نیست، زیرا این دوستدار سرانجام از تو، ای دوستدار، اسبی خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: با بازی شطرنج: آن پیادهٔ فرزانه (شاعر) که از تو، ای شهسوار، چون فیل و رخ و اسب شاه بهره یافت، به وزیر بدل شد؛ یعنی بخشش تو مقام او را بالا میبرد.
هوش مصنوعی: وگرنه شطرنجباز شهر تو در یک دم از استخوان فیل سه چهار اسب شطرنج میسازد؛ یعنی ساختن اسب کار دشواری نیست و بخشیدن آن بر تو آسان است.
هوش مصنوعی: اگر اسب تازی نداری، آن جانور زینکرده را بفرست که نژادش از خر و اسب است؛ یعنی دستکم استری برایم بفرست.
هوش مصنوعی: ای خان، تو که جام بخشش در دست و تاج بزرگی بر سر داری، استر را بیلگام و اسب را بیافسار نبخش؛ یعنی هدیهات را کامل و با همهٔ ساز و برگش بده.
هوش مصنوعی: چون هیچ تنی نیست که خلعت تو را نپوشیده باشد و بخشش تو همه را فراگرفته، زنهار که اسب را بیزین نفرستی.
هوش مصنوعی: من گلهای فرستادم و در عوض تنها یک اسب خواستم. غفلت نکن، که چیزی بهتر از اسب به کار من نمیآید. گویا مراد از گله، بیتهای همین قصیده است که هر یک به «اسب» ختم میشود.
هوش مصنوعی: اگر تو آن گله را به من میدادی و از من اسبی میخواستی تا یادگاری از من پیش چشمت بماند،
هوش مصنوعی: اگر صد هزار اسب در طویله داشتم، بهای یک اسب از آن گله را به تو میپرداختم؛ یعنی در چنین حالی من دریغ نمیکردم.
هوش مصنوعی: کاری نکن که پیک سوارهٔ من پیاده برگردد و نالهکنان بگوید: «امید اسب نداشته باش».
هوش مصنوعی: و بگوید: من شعر تو را به رسم هدیه بردم، به این امید که از سواران خان عدالتپیشه اسبی برایت بیاورم.
هوش مصنوعی: و بگوید: امروز هم مانند دیروز و پریروز لطفی نکرد، و امسال هم مانند پارسال و پیرارسال اسبی نداد.
هوش مصنوعی: ای خان، میدانی که من از آن قبیلهام که اسب از سوار شدن ما بر خود میبالد.
هوش مصنوعی: من همآشیان باز شکاریام. همانگونه که باز ناخن کج و بال دارد، من شمشیر در دست و اسب در کنار دارم.
هوش مصنوعی: روزی که برای جنگ و ستیز اسبها را زین کنند، دشمنم حتی اگر به آسمان گریخته باشد، از چنگ من رهایی ندارد؛
هوش مصنوعی: زیرا من هم تیغ مردافکن را از بالای این هفت آسمان میگذرانم و هم اسب را از فراز این نه فلک میجهانم.
هوش مصنوعی: اما این همه چه سود دارد، وقتی شصت سال است که هم شمشیرم در غلاف مانده و هم اسبم در پابند.
هوش مصنوعی: چگونه شمشیر در غلاف از شرم زنگ نزند و اسب در پابند از ننگ لنگ نشود؟
هوش مصنوعی: حال آنکه هر سو سرتراش و دلاکی شمشیر به دست گرفته و هر سو خرسواری بر اسب زین نهاده است؛ یعنی ناکسان صاحب سلاح و مرکب شدهاند.
هوش مصنوعی: مقصود من از این قصیدهٔ رنگین بهراستی اسب نیست؛ میدانی که بهای یک نغمه از هزار اسب هم بیشتر است.
هوش مصنوعی: اما دیشب همراهی سواره با من همرکاب شد. او سخن میگفت، من خاموش بودم و اسب راه میپیمود.
هوش مصنوعی: گفت: کمال این قصیده را سروده و آن شاعر نامدار از سر طبع شوخ، «اسب» را ردیف سراسر آن کرده است.
هوش مصنوعی: او از بستن هر قافیهٔ «اسب» چنان شاد شد که سنجر از فتح «هزاراسب» آنقدر شاد نشد. «هزاراسب» نام قلعهای است و در اینجا ایهام دارد.
هوش مصنوعی: او گمان کرد هیچ اسبی به گرد اسب او نمیرسد؛ گویی در روزگار تنها او اسب تاخته است.
هوش مصنوعی: آن همراه به من گفت: امروز که تو رامکنندهٔ اسب سخنی، برای آنکه او را سر جایش بنشانی، اسبی از جا برانگیز؛ یعنی قصیدهای با همین ردیف بسرای.
هوش مصنوعی: من اگرچه چپ را از راست بازنمیشناختم، مدتی برای آزمودن، اسب را به چپ و راست تاختم؛ یعنی با فروتنی در این ردیف طبعآزمایی کردم.
هوش مصنوعی: سرانجام اسب من بر سر پل از اسب کمال پیش افتاد، همانگونه که رستم اسب خود را از اسفندیار پیش برد؛ یعنی قصیدهٔ من از قصیدهٔ کمال برتر شد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که شیر آهو را میخورد و آهو شیر مینوشد، و تا زمانی که اسب سوار را میبرد و سوار اسب را میراند،
هوش مصنوعی: شیر در کام دشمنانت زهر مار باشد و اسب در دست دوستانت پایدار بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خورشید وش شود سوار آن نگار اسب
رقص آید از لطافت او ذره وار اسب
حسرت برم زمخمل زین پوش اسب او
چون زیر ران خویش کشد آن نگار اسب
گیرد قرار چونکه براسب آن سپید ساق
[...]
چشمم سپید شد به رَهِ انتظارِ اسب
پیدا نشد ز جانب سوران سوارِ اسب
آری شدید تر بود از موت بی گُمان
چون انتظار های دگر انتظار اسب
با اسب می کنند همه مردمان شکار
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.