نماز شام چو کردم بسیج راه سفر
درآمد از درم آن سرو قد سیمینبر
ز تف آتش دل وز سرشک دیده شده
لب چو قندش خشک و رخ چو ماهش تر
در آب دیده همی گشت زلف مشکینش
چو شاخ سنبل سیراب در می احمر
مرا دلی ز غریوش چو اندر آتش عود
مرا تنی ز وداعش چو اندر آب شکر
چه گفت، گفت نه سوگند خوردهای به سرم
که هرگز از خط عشق تو برندارم سر
هنوز مدت یک هجر نارسیده به پای
هنوز وعدهٔ یک وصل نارسیده به سر
بهانهٔ سفر و عزم رفتن آوردی
دلت ز صحبت یاران ملول گشت مگر
چه وقت رفتن و هنگام کردن سفرست
سفر مکن که شود بر دلم جهان چو سقر
مرا درین غم وتیمار ودرد دل مگذار
ز عهد و بیعت و سوگند خویشتن مگذر
وگر به رغم دل من همی بخواهی رفت
از آن دیار خبرده مرا وزان کشور
کجاست مقصد و تا چند خواهی آنجا ماند
کجا رسیم دگر بار و کی به یکدیگر
چو این بگفت به بر در گرفتمش گفتم
که جان جان و قرار دلی و نور بصر
سفر مربی مردست و آستانهٔ جاه
سفر خزانهٔ مالست و اوستاد هنر
به شهر خویش درون بیخطر بود مردم
به کان خویش درون بیبها بود گوهر
درخت اگر متحرک شدی ز جای به جای
نه جور اره کشیدی و نه جفای تبر
به جرم خاک و فلک در نگاه باید کرد
که این کجاست ز آرام و آن کجا ز سفر
ز دست فتنهٔ این اختران بیمعنی
ز دام عشوهٔ این روزگار دونپرور
همی به خدمت آن صدر روزگار شوم
که روزگار ازو یافتست قدر و خطر
نظام ملکت سلطان و صدر دین خدای
خدایگان وزیران وزیر خوب سیر
محمد آنکه ز جاهش گرفت ملت و ملک
همان نظام که دین ز ابتدا به عدل عمر
بزرگواری کاندر بروج طاعت اوست
مدبران فلک را مدار گرد مدر
بر شمایل حلمش نموده کوه سبک
بر بسایط طبعش نموده بحر شمر
چه دست او به سخا در چه ابر در نیسان
چه طبع او به سخن در چه بحر بیمعبر
شمر ز تربیت جود او شود دریا
عرض به تقویت جاه او شود جوهر
ز بیم او نچشد شیر شرزه طعم وسن
ز عدل او نبرد شور و فتنه رنج سهر
چو باز او شکرد صید او چه شیر و چه گرگ
چو اسب او گذرد راه او چه بحر و چه بر
سعادت ابدی در هوای او مدغم
نوایب فلکی در خلاف او مضمر
اگر به وجه عنایت کند به شوره نگاه
وگر ز روی سیاست کند به خاره نظر
شود به دولت او خاک شوره مهر گیا
شود ز هیبت او سنگ خاره خاکستر
به ابر بهمن اگر دست جود بنماید
عرق چکد ز مسامش به جای قطر مطر
چو دست دولت او بر زمانه بگشودند
کشید پای به دامن درون قضا و قدر
ایا به جاه و شرف با ستاره سوده عنان
و یا به جود و سخا گشته در زمانه سمر
ببرده نام ز فرزانگان به قدر و به جاه
ربوده گوی ز سیارگان به فخر و به فر
به روز بار ترا مهر بالش ومسند
به روز جشن ترا ماه مشرب و ساغر
کند نسیم رضای تو کاه را فربه
کند سموم خلاف تو کوه را لاغر
به حضرت تو درون تیر کلک مستوفی
به مجلس تودرون زهره ساز خنیاگر
ز تیر حادثه ایمن شد و سنان بلا
هر آفریده که کرد از حمایت تو سپر
به زیر سایهٔ عدل تو نیست خوف و رجا
ورای پایهٔ قدر تو نیست زیر و زبر
بجز در آینهٔ خاطر تو نتوان دید
ز راز چرخ نشان و ز علم غیب خبر
اگر ز حلم تو یک ذره بر سپهر نهند
قرار یابد ازو همچو کشتی از لنگر
نسیم لطف تو ار بگذرد به آتش تیز
ز شعلهاش گشاید به خاصیت کوثر
حسام قهر تو شخص اجل زند به دو نیم
چنان که ماه فلک را بنان پیغمبر
به نیش کژدم قهرت اگر قضا بزند
عدوت را که سیه روز باد و شوم اختر
به هیچ داروی و تریاک برنیارد خاست
ز خاک جز که به آواز صور در محشر
قدر ز شست تو بر اختران رساند تیر
قضا ز دست تو بر آسمان گشاید در
چه بارهایست به زیر تو در بنامیزد
که منزلیش بود باختر دگر خاور
هلال نعل فلک قامت ستاره مسیر
زمیننوردی دریا گذار که پیکر
به زور چرخ و به آواز رعد و جستن برق
به قد کوه و تن پیل و پویهٔ صرصر
گه درنگ ازو طیره خورده پای خیال
گه شتاب درو خیره مانده مرغ به پر
گه تحرک او منقطع صبا و دبور
بر تحمل او مضطرب حدید و حجر
درخش نعلش سندان و سنگ را در خاک
فروغ و شعله دهد همچو اختر و اخگر
بزرگوارا دریا دلا خداوندا
ترا سپهر سریرست و آفتاب افسر
ز شوق خدمت تو عمرها گذشت که من
چو شکرم در آب و چو عود بر آذر
بدان عزیمت و اندیشهام که تا ننهد
قضابه دست اجل بر به حنجرم خنجر
بجز مدیح توام برنیاید از دیوان
بجز ثنای توام بر نیاید از دفتر
ز نظم و نثر مدیح تو اندر آویزم
ز گوش و گردم ایام عقدهای گهر
نه نظم بلکه ازین درجهای پر ز نکت
نه نثر بلکه ازین درجهای پر ز درر
همیشه تا که بروید ز خاکها زر و سیم
همیشه تا که بتابد ز آسمان مه و خور
علو و رفعت تو همچو ماه باد و چو مهر
سرشک و چهرهٔ خصمت چو سیم باد و چو زر
تو بر میان کمر ملک بسته و جوزا
به پیش طالع سعدت همیشه بسته کمر
جهان مطیع و فلک تابع و ستاره حشم
زمان غلام و قضا بنده و قدر چاکر
درخت بخت حسود تو را نه بیخ و نه شاخ
چو شاخ دولت خصم تو را نه بار و نه بر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح میرآب مرو، صدرالدین نظامالملک میپردازد و ویژگیهای بارز او را توصیف میکند. او از عشق و دلتنگیاش برای یاری که به سفر رفته، سخن میگوید و نگران جدایی است. شاعر از نعمتهایی که نظامالملک به جامعه میآورد و عدالت او در میان مردم میستاید و تواناییهای او در مدیریت و برقراری امنیت را تحسین میکند. او به ستایش سخاوت و حلم نظامالملک پرداخته و او را بزرگترین وزیر و حاکم زمان خود میداند. قصیده در انتها با تأکید بر مقام بلند و سلطنت او به پایان میرسد و بروز نیکیها و پیروزیها در سایه وجود او را نوید میدهد.
هوش مصنوعی: بعد از اینکه نماز شام را خواندم و به سفر آماده شدم، آن سرو قد (دختر زیبا) با موی نقرهای از در خانهام بیرون آمد.
هوش مصنوعی: از شدت احساسات و ناراحتی قلبی، اشکها بر گونهاش ریخته و لبانش به شدت خشک شده در حالی که چهرهاش به زیبایی ماه میدرخشد.
هوش مصنوعی: زلف مشکی او در آب چشمهایم میچرخید و مانند شاخهی سنبل، در شراب سرخ سیراب میشد.
هوش مصنوعی: دل من از عشق او مانند چوب عود در آتش میسوزد و جسمم از جداییاش همچون چیزی که در آب شکر میافتد، نرم و بیتاب شده است.
هوش مصنوعی: آنچه او گفت، این بود که نه قسم خوردهام و نه عهدی دارم به تو که هرگز از عشق تو دست بردارم.
هوش مصنوعی: هنوز زمانی از جدایی نگذشته و به پایان نرسیده، و هنوز وعدهٔ دیدار و وصال به تحقق نرسیده است.
هوش مصنوعی: بهانهای برای سفر و تصمیم به رفتن آوردی، اما آیا نداشتی که دلت از گفتگو با دوستان خسته و ملول شده است؟
هوش مصنوعی: الان وقتی برای رفتن و سفر کردن نیست، زیرا اگر بروی، دلم بسیار ناراحت و آکنده از اندوه میشود، مثل آتش سوزان جهنم سقر.
هوش مصنوعی: مرا در این غم و درد، تنها نگذار و از عهد و پیمانی که با من بستهای، نگذرید.
هوش مصنوعی: اگر به خواستهٔ دل من توجه نمیکنی و قصد رفتن از آنجا را داری، مرا از آن کشور و سرزمین باخبر کن.
هوش مصنوعی: میپرسم مقصدت کجاست و تا کی میخواهی در آنجا بمانی؟ چه زمانی دوباره به یکدیگر خواهیم رسید و به کجا خواهیم رفت؟
هوش مصنوعی: پس از بیان این سخن، او را در آغوش گرفتم و گفتم که تو جان من، آرامش قلبم و روشنی چشمانم هستی.
هوش مصنوعی: سفر کردن، مربی و آموزگار مردان است، و آستانهٔ قدرت و مقام، منبع و خزانهٔ ثروت و استاد هنر به شمار میآید.
هوش مصنوعی: در شهر خود، مردم از لحاظ امنیت و آسایش در حالت خوبی بودند و در درون معدنهای خود، جواهرات با ارزشی وجود داشت که ارزش چندانی برای آنها نداشتند.
هوش مصنوعی: اگر درخت از جایش حرکت کند و به سمت دیگری برود، این بدان معنا نیست که تو او را با اره یا تبر آزار دادهای. این تصویر اشاره دارد به این که اگر تغییر و تحولی در زندگی رخ دهد، لزوماً به خاطر آسیب یا ظلمی نیست که به آن موجود رسیده باشد.
هوش مصنوعی: برای شناخت حقیقت و جایگاه، باید به وضعیت خاک و آسمان در نظر بفت، که یکی از آنها بیتحرک و آرام است و دیگری در حال حرکت و تغییر.
هوش مصنوعی: بهدلیل شرارت و بدیهای این ستارههای بیمعنی و همچنین فریبندگی و ناپاکیهای این روزگار پست، در اضطراب و آشفتگی قرار دارم.
هوش مصنوعی: من به خدمت آن صدر (صدرالدین نظامالملک) زمانه میروم که روزگار به واسطهٔ او ارزش و اهمیت پیدا کرده است و بر او خطراتی مترتب است.
هوش مصنوعی: نظام الملک، وزیر خوبی است که در ادارهٔ کشور و دین نقش مهمی دارد و به عنوان نمایندهٔ خدا در زمین به شمار میآید.
هوش مصنوعی: محمد که به خاطر مقامش ملت و کشور را در اختیار دارد، همان نظام است که از آغاز به عدالت عمر (عمر بن خطاب، خلیفه دوم اسلامی) پایبند بوده است.
هوش مصنوعی: بزرگواری که در عرش فرمانبرداری او قرار دارد، مسبب چرخش و حرکت ستارهها و افلاک برای تدبیر کارهاست.
هوش مصنوعی: سبکسری کوه نشاندهندهی صبوری و حلم اوست، و وسعت طبع او مانند دریا، از بزرگواری و سخاوتش خبر میدهد.
هوش مصنوعی: سخاوت او مانند باران بهاری است که در فصل نیسان میبارد و سرشتی که در بیان او وجود دارد، همانند دریا است که هیچ مانعی برای جاری شدن ندارد.
هوش مصنوعی: در نتیجهٔ تربیت نیکو و سخاوت او، شمر (که ممکن است به معنای شادی یا خوشحالی باشد) مانند دریا خواهد بود و به خاطر احترام و مقام او، گوهر (به معنای ارزشمند) خواهد شد.
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از او، شیرهای وحشی جرأت نمیکنند که به وسن (گیاهی که دارای طعمی شیرین است) نزدیک شوند. به خاطر عدل او، شور و فتنهای که موجب رنج سهر (سحر و خوابهای آشفته) میشود، از بین میرود.
هوش مصنوعی: هرگاه او مانند باز صید کند، چه حیوانی چون شیر باشد و چه گرگ، او مانند اسب آزاد میتازد و راهش بیموانع است، چه دریا باشد و چه زمین.
هوش مصنوعی: سعادت دائمی در عشق و محبت او نهفته است و نشانههای آسمانی در مخالفت با او پنهان شدهاند.
هوش مصنوعی: اگر به خاطر محبت و توجهش به سرزمین شورهزار بنگرد، خوب است، وگرنه اگر از روی تدبیر و سیاست به سنگ خارا توجه کند، باز هم خوب است.
هوش مصنوعی: در دوران حکومت او، خاک شوره (نماد نارضایتی و خشکسالی) به خاطر بزرگی و قدرتش، همچون مهر (نماد زندگی و باروری) درختان خواهد شد و سنگ خاره (نماد سختی و صخره) به خاکستر (نماد عدم و نابودی) تبدیل میشود.
هوش مصنوعی: اگر در ابر بهمن، سخاوت و بخشش نمایان شود، عرق (عطش و خوشی) از حفرههای پوستش میچکد به جای قطره باران.
هوش مصنوعی: وقتی که دست دولت او به زمانه گشوده شد و امکانات پیشرفت برای او فراهم گردید، او به قضا و قدر آویخت و از آنها بهرهبرداری کرد.
هوش مصنوعی: آیا او (میرآب مرو) به خاطر مقام و شرافتش همانند ستارهای درخشان در آسمان شناخته شده است، یا اینکه به واسطه بخشش و سخاوتش در زمان خود نامآور گشته است؟
هوش مصنوعی: نام او در میان خردمندان به احترام و مقام شهرت یافته است و همچنین در میان ستارهها به خاطر فخر و زیبایی، گوی سبقت را ربوده است.
هوش مصنوعی: در روزی که تو را گرامی میدارند، مهر تو چون بالش و مسند است و در روز جشن تو، ماه در کنار مشروبات و جامها جلوهگر است.
هوش مصنوعی: نسیم خوشایند تو باعث شکوفایی و افزونشدن کاه میشود، اما بادهای ناموافق و ناپسند تو کوه را نحیف و لاغر میسازد.
هوش مصنوعی: در حضور تو، تیر قلم مستوفی (منشی) به مانند زهره (ستاره) در مجلس تو، آهنگسرایان را به زیبایی وادار به ساختن سرود میکند.
هوش مصنوعی: هر موجودی که از حمایت تو بهعنوان محافظ استفاده کند، از تیر حوادث و بلاها در امان است و احساس امنیت میکند.
هوش مصنوعی: در سایهٔ عدل و انصاف تو هیچ ترس و امیدی وجود ندارد و بالاتر از مقام و مرتبهٔ تو هیچ چیز درهم و برهم نیست.
هوش مصنوعی: جز در خاطرهٔ تو نمیتوان به رازهای دیوانهوار چرخ و علم غیبی پی برد.
هوش مصنوعی: اگر یک ذره از آرامش و بردباری تو در آسمان قرار گیرد، مثل این است که کشتی از لنگر خود آزاد شده و به حرکت درمیآید.
هوش مصنوعی: نسیم لطف تو اگر از کنار بگذرد، با تندی آتش را میسوزاند و از شعلهای آن خصیصهای به وجود میآورد که شبیه خاصیت آب کوثر است (که در بهشت وجود دارد و به عنوان آب پاک و زندگیبخش شناخته میشود).
هوش مصنوعی: قهر تو مانند شمشیری تند و دودمان مرگ را به دو نیم میکند، همانطور که دست پیامبر (پیشوایان) بر آسمان تأثیرگذار است.
هوش مصنوعی: اگر قهر تو مانند نیش کژدم به دشمن آسیب بزند، او را روزگار بد و ستارهٔ شوم خواهد داشت.
هوش مصنوعی: هیچ دارویی یا تریاکی قادر نیست کسی را از خاک بلند کند و زنده کند، جز آنکه در روز قیامت با صدای صور (بوقی که در روز قیامت دمیده میشود) انسانها برخیزند.
هوش مصنوعی: قدر شست تو، یعنی اندازهٔ نوازشهای تو، باعث میشود که تیر قضا به ستارهها برسد و در نتیجه، در آسمان از طرف تو درهایی برای خوشبختی باز شود.
هوش مصنوعی: در زیر سایه تو چه چیزی وجود دارد که نامش را تغییر میدهد، و این در حالی است که مسافرانش به ناحیهای دیگر میروند و در غرب از شرق دور میشوند.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به زیبایی و قوس هلال و شکل ستارگان اشاره میکند و میگوید که مسیر حرکت ستارگان در آسمان مانند مسیر دریانوردی است که در دل دریا میگذرد و پیکر آن به طرزی زیبا و آرام است. چرا که در این تصویر، شاعر حرکت و منظره طبیعی را به هم پیوند میزند.
هوش مصنوعی: با نیروی چرخ (سرنوشت) و صدای رعد و جهش برق، به قد و اندازهٔ کوه و بدن فیل و حرکت تند و سرد باد میپردازد.
هوش مصنوعی: گاهی خیال از شدت تماشای او متوقف میشود و پاهایش را به زمین میزند و گاهی نیز به قدری مجذوب او میشود که مرغ خیال به شتاب در پرواز در او مانده و نمیتواند از او دل بکند.
هوش مصنوعی: هر چند باد صبا و دبور (نوعی باد) در حرکت است، اما تحرک و جنبش میرآب مرو آنقدر تأثیرگذار است که آهن و سنگ نیز در برابر او بیقرار و مضطرب به نظر میرسند.
هوش مصنوعی: نعل اسب او درخشندگی خاصی دارد و با وجود سنگ و سندان، مانند ستاره و شعله، در خاک روشنی و نور به وجود میآورد.
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، ای دلاور؛ ای خداوندا، تو همچون آسمان بر تخت سلطنت نشستهای و خورشید، مانند تاجی بر سرت؛ به این معنی که مقام و قدر تو بسیار والا و برجسته است.
هوش مصنوعی: به خاطر محبت و خدمت به تو، عمرها سپری شده است، مثل اینکه من به آب شکر میزنم یا مانند چوب عود که در آتش میسوزد.
هوش مصنوعی: با توجه به اراده و افکار من، تا زمانی که تقدیر و مرگ به حلق من خنجر نزند، به خدمت تو ادامه خواهم داد.
هوش مصنوعی: تنها مدح و ستایشت در دیوان من میگنجد و هیچ ستایش دیگری از من در دفترم دیده نمیشود.
هوش مصنوعی: از شعر و نثر برای ستایش تو بهره میبرم و در زندگیام مانند انگشترهای پر ارزش میزنم که به زیبایی و ارزش آنها افزوده میشود.
هوش مصنوعی: مدح و ستایش تو نه تنها در قالب نظم قابل بیان است، بلکه در اینجا نکتهای زیادی وجود دارد که نشاندهندهٔ خاص بودن توست. همچنین، بیان تو تنها به نثر محدود نمیشود، بلکه از خویش جواهرات گرانبهایی را نیز به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که طلا و نقره از دل خاک رویش کند و تا زمانی که ماه و خورشید از آسمان بتابد، تو نیز در مقام و بزرگی خود پایدار خواهی بود.
هوش مصنوعی: عظمت و بلندی مقام تو مانند ماه است و نور و زیباییات همچون خورشید، در حالیکه چهره و حال رقیب تو مانند نقره و طلاست.
هوش مصنوعی: تو به عنوان پادشاه، همچون یک کمر بند، بر پهنای سرزمین حکمرانی میکنی و ستاره جوزا (نماد خوشبختی) را در راستای خوششانسیات همیشه در نظر داری.
هوش مصنوعی: جهان تحت فرمان توست و آسمان و ستارهها نیز در پی تو حرکت میکنند. زمان به خدمت تو آمده و سرنوشت و تقدیر، در برابر تو خاضعاند.
هوش مصنوعی: درخت بخت تو، حسود است و نه ریشهای دارد و نه شاخهای، همانطور که شاخ، یعنی جنبه مثبت دولت دشمن تو، نه بار دارد و نه میوهای میروید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چگونه برخورم از وصل آن بت دلبر
که سوخت آتش هجرش دل مرا در بر
طمع کند که ز معشوق برخورد عاشق
بدین جهان نبود کار ازین مخالفتر
از آنکه عاشق نبوَد کسی که دل ندهد
[...]
فسانه گشت و کهن شد حدیثِ اسکندر
سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر
فسانهٔ کهن و کارنامهٔ به دروغ
به کار ناید رو در دروغ رنج مبر
حدیثِ آنکه سکندر کجا رسید و چه کرد
[...]
بنوبهار جوان شد جهان پیر ز سر
ز روی سبزه بر آورد شاخ نرگس سر
خزان جهان را عهد ار چه کرده بود کهن
بهار عهد جهان باز تازه کرد ز سر
هوا نشاند ببرگ شکوفه در، یاقوت
[...]
پلی شناس جهانرا و نو رسیده براو
مکن عمارت و بگذار و خوش ازو بگذر
کرا شنیدی و دیدی که مرگ دادامان
ز خاص و عام و بدو نیک و از صغیر و کبر
اگر هزار بمانی و گر هزار هزار
[...]
بفال سعد و خجسته زمان و نیک اختر
نشسته بودم یک شب بباغ وقت سحر
ز باختر شده پیدا سر طلایۀ روز
کشیده لشکر شب جوق جوق زس خاور
فلک چو بیضۀ عنبر نمود و انجم او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.