دوش سرمست آمدم به وثاق
با حریفی همه وفا و وفاق
دیدم از باقی پرندوشین
شیشهای نیمه بر کنارهٔ طاق
می چون عهد دوستان به صفا
تلخ چون عیش عاشقان به مذاق
هر دو در تابخانهای رفتیم
که نبد آشنا هوای رواق
بنشستیم بر دریچگکی
که همی دید قوسی از آفاق
بر یمینم ز منطقی اجزاء
بر یسارم ز هندسی اوراق
همه اطراف خانه لمعهٔ برق
زان رخ لامع و می براق
شکر و نقل ما ز شکر وصال
جرعهٔ جام ما ز خون فراق
نه مرا مطربان چابکدست
نه مرا ساقیان سیمین ساق
غزلکهای خود همی خواندم
در نهاوند و راهوی و عراق
ماه ناگه برآمد از مشرق
مشرقی کرد خانه از اشراق
به سخن درشدیم هر سه بهم
چون سه یار موافق مشتاق
ماه را نیکویی همی گفتیم
که دریغی به اجتماع و محاق
ذوشجون شد حدیث و دردادیم
قصهٔ چرخ ازرق زراق
گفتم آیا کسی تواند کرد
در بساط زمین علی الاطلاق
منع تقدیر او به استقلال
کشف اسرار او به استحقاق
نه در آن دایره که در تدویر
نتوانند زد نطق ز نطاق
نه از آن طایفه که نشناسد
معنی احتراق از احراق
ماه گفتا که برق وهمی بود
که برین گنبد آمدی به براق
در خراسان ز امتش دگریست
که برو عاشقست ملک عراق
عصمت ایزدی رکاب و عنانش
مدد سرمدی ستام و جناق
دانی آن کیست واحدالدین است
آن ملک خلقت ملوک اخلاق
گفتم ای ماه نام تعیین کن
گفت مخدوم و منعمت اسحق
آسمان رتبتی که سجده برند
آسمانهاش خاضع الاعناق
مکنتش بسته با قضا پیمان
قدرتش کرده با قدر میثاق
خلف صدق قدر اوست قدر
چون شود در نفاذ حکمش عاق
فکرتش نسخهٔ وجود آمد
راز گردون درو خط الحاق
رایش ار آفتاب نیست چراش
سفر آسمان نیاید شاق
بوی کبریت احمر صدقش
از عطارد ببرده رنگ نفاق
لغو سبع مثانی سخنش
لغت منهیان سبع طباق
خرفهپوشیست چرخ ارنه زدیش
رفعت بارگاه او مخراق
رای عالیش فالق الاصباح
دست معطیش ضامنالارزاق
بینیازی عیال همت اوست
صدق او در سخا بجای صداق
رغبتش رغم کان و دریا را
جار تکبیر کرده و سه طلاق
کرمش آز را که فاقه زدست
ز امتلا اندر افکند به فواق
خون کانها بریخت کین سخاش
کوه از آن یافت ایمنی ز خناق
به کرم رغبتش بدان درجه است
که به نظاره رغبت احداق
کم نگردد که کم نیارد شد
طول و عرض هوا به استنشاق
بیش گردد که بیش داند شد
شرح بسط سخن به استنطاق
تا زمان همچو روز باشد و شب
تا عدد همچو جفت باشد و طاق
روز و شب جفت کبریا بادا
در چنین کاخ و باغ و طارم و طاق
عز او در ازاء عز وجود
ناز معشوق و نالهٔ عشاق



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این قصیده، شاعر به مدح صاحب اوحدالدین اسحق میپردازد و با توصیف شبنشینی با دوستان، به زیباییها و لذایذ عشق و دوستی اشاره میکند. او از تاثیری که صاحب اسحق بر دیگران دارد، میگوید و ویژگیهای او همچون صداقت، سخاوت و حکمت را ستایش میکند. ماه به عنوان نماد حقیقت، از او یاد میکند و بیان میکند که او فردی است بزرگ و برجسته. در نهایت شاعر بر این نکته تأکید میکند که عزت این شخصیت و تاثیر او بر دیگران همیشگی و پایدار است.
هوش مصنوعی: دیشب مست و سرخوش همراه با یاری سراسر وفادار و همدل به خانه آمدم.
هوش مصنوعی: دیدم از شرابی که از پریشب مانده بود، شیشهای نیمهپر لبِ طاقچه مانده است.
هوش مصنوعی: آن شراب در زلالی مانند پیمان دوستان یکرنگ بود و در طعم، مانند زندگی عاشقان تلخ بود.
هوش مصنوعی: هر دو به اتاقی گرم و دربسته رفتیم که هوای ایوانِ بیرون به آن راه نداشت.
هوش مصنوعی: کنار پنجرهٔ کوچکی نشستیم که از آن گوشهای از کرانهٔ آسمان دیده میشد.
هوش مصنوعی: در سمت راستم جزوههایی از دانش منطق و در سمت چپم برگههایی از هندسه بود؛ یعنی مجلس، مجلس اهل دانش بود.
هوش مصنوعی: از روی درخشان یار و شراب تابناک، همهٔ گوشههای خانه مانند درخشش برق روشن شده بود.
هوش مصنوعی: شیرینی و نُقل ما از شیرینیِ وصال یار بود و جرعهٔ جاممان از خونِ دلِ دوریهای گذشته.
هوش مصنوعی: نه نوازندگانِ چیرهدست داشتیم و نه ساقیانِ سیماندام.
هوش مصنوعی: خودم غزلهای خودم را در مقامهای موسیقایی نهاوند و راهوی و عراق میخواندم.
هوش مصنوعی: ناگهان ماه از مشرق برآمد و با تابش خود خانه را مانند مشرق روشن کرد.
هوش مصنوعی: ما سه نفر، یعنی من و یار و ماه، مانند سه دوست همدل و مشتاق با هم به گفتوگو پرداختیم.
هوش مصنوعی: زیبایی ماه را میستودیم و افسوس میخوردیم که در هنگام مقارنه با خورشید و در محاق پنهان و بینور میشود.
هوش مصنوعی: سخن شاخهشاخه شد و به گفتنِ حکایت آسمانِ کبودِ نیرنگباز پرداختیم.
هوش مصنوعی: پرسیدم: آیا بر روی زمین کسی هست که بهطور مطلق بتواند...
هوش مصنوعی: ...به نیروی خود جلوی تقدیرِ آسمان را بگیرد و بهحق رازهای آن را آشکار کند؟
هوش مصنوعی: یعنی کسی که از آن گروه نباشد که در گردش این دایرهٔ آسمان گرفتارند و نمیتوانند پا از حدّ و کمربندِ آن بیرون بگذارند و سخنی فراتر بگویند.
هوش مصنوعی: و از آن مردمِ نادان هم نباشد که فرق «احتراق» نجومی (نزدیک شدن ستاره به خورشید) را با «احراق» یعنی سوزاندنِ معمولی ندانند.
هوش مصنوعی: ماه پاسخ داد: کسی بود که مانند برقِ اندیشه، سوار بر براق به این گنبد آسمان آمد؛ یعنی پیامبر در شب معراج.
هوش مصنوعی: و اکنون در خراسان یکی دیگر از امّت او هست که فرمانروایی عراق دلباختهٔ اوست؛ یعنی ممدوح، صاحب اوحدالدین.
هوش مصنوعی: نگهداری خداوند رکاب و لگام اوست و یاری همیشگی حق زینافزار و تسمههای مرکب او؛ یعنی در همهٔ کارها پشتیبانی الهی همراه اوست.
هوش مصنوعی: ماه میگوید: میدانی او کیست؟ او واحدالدین است؛ کسی که سرشتش مانند فرشتگان و خوی و منشش مانند پادشاهان است.
هوش مصنوعی: به ماه گفتم: نامش را روشن بگو. گفت: او مخدوم و ولینعمت تو، اسحاق است.
هوش مصنوعی: او چنان بلندپایه است که گویی مقامش آسمان است و آسمانها گردنخمیده و فروتن در برابرش سجده میکنند.
هوش مصنوعی: توانایی و قدرت او با قضا و قدر الهی پیمان بسته است؛ یعنی آنچه او بخواهد تقدیر نیز همان را پیش میبرد.
هوش مصنوعی: قَدَر (تقدیر) فرزند راستین و فرمانبردار قدر و منزلت اوست؛ پس چگونه ممکن است در اجرای فرمان او نافرمانی کند؟
هوش مصنوعی: اندیشهٔ او نسخهٔ اصلی هستی است و رازهای آسمان در برابر آن تنها حاشیه و افزودهای بر آن نسخه است.
هوش مصنوعی: اگر رأی و اندیشهٔ او خورشید نیست، پس چرا پیمودن آسمان برایش دشوار نیست؟ یعنی فکرش مانند خورشید به آسانی بر فراز آسمان میگذرد.
هوش مصنوعی: بوی راستی او که مانند کبریت احمر (اکسیر کمیاب) است، رنگ دورویی را از ستارهٔ عطارد زدوده است؛ عطارد که به دورنگی شهره است، از صدق او یکرنگ شده است.
هوش مصنوعی: سخن او در پاکی و شکوه مانند سورهٔ حمد (سبع مثانی) است و زبانی است که پیکها و فرشتگان هفت آسمان با آن سخن میگویند.
هوش مصنوعی: آسمان گویی صوفی ژندهپوشی است که در برابر بلندی درگاه او فروتن است؛ وگرنه بلندی بارگاه او آن را با تازیانه میزد و رام میکرد.
هوش مصنوعی: رأی بلند او مانند شکافندهٔ صبح، تاریکیها را روشن میکند و دست بخشندهاش روزی مردم را تضمین کرده است.
هوش مصنوعی: بینیازی همچون همسر و عیال در کنف همت او زندگی میکند و راستیاش در بخشندگی به جای کابین این پیوند است.
هوش مصنوعی: میل او به بخشش، به رغم کان و دریا، بر آن دو چهار تکبیر زده و سه طلاقشان داده است؛ یعنی بخشش او کان و دریا را بیاعتبار کرده و از آنها بینیاز است.
هوش مصنوعی: بخشش او آزِ گرسنه و فقرزده را چنان سیر میکند که از پُری به سکسکه میافتد.
هوش مصنوعی: سخاوت او گویی از کانها کینه کشید و گوهرشان را بیرون ریخت و بخشید؛ از این رو کوه از خفگی و فشار کانهایی که در گلویش بود رهایی یافت.
هوش مصنوعی: میل او به بخشش به همان اندازه است که چشمها به تماشا کردن میل دارند؛ یعنی طبیعی و همیشگی است.
هوش مصنوعی: این میل به بخشش کم نمیشود، همانگونه که گستردگی هوا با نفس کشیدن کم نمیشود.
هوش مصنوعی: بلکه بیشتر میشود، همانگونه که شرح سخن هرچه از گوینده بیشتر بپرسند گستردهتر میگردد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که زمان از روز و شب ساخته شده و عدد به جفت و فرد تقسیم میشود،
هوش مصنوعی: روز و شب با بزرگی و شکوه همراه باشد، در چنین کاخ و باغ و ایوان و طاقی که دارد.
هوش مصنوعی: عزت او در برابر عزت همهٔ هستی مانند ناز معشوق در برابر نالهٔ عاشقان باشد؛ یعنی جهان نیازمند و نالان و او ناز کننده و برتر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
عضدالدوله آنکه دولت حق
دست او کرده بر جهان مطلق
نص قرآن شده است ای عاشق
در صفات جلال او ناطق
و أنت لما ولدت اشرقت ال
ارض و ضاءت بنورک الافق
فنحن فی ذلک الضیاء و فی ال
بنور و سبل الرّشاد نحترق
ای بانصاف خواجه آفاق
وی بتحقیق از بزرگان طاق
عدل تو دیو ظلم را لاحول
جود تو زهر فقر را تریاق
ملکی در جهان شرع رسول
[...]
ای به باطل ز دیو برده سبق
سایه باطلی نه سایه حق
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.