دل بری ای زلف جانان و ستم بر جان کنی
از چه معنی خویشتن زنجیر نوشروان کنی
مشتری بسیار دیدم کاو ز شب میدان کند
شب تو را بینم همی کز مشتری میدان کنی
زهره پنهان کرد مر هاروت را زیر زمین
تو چو هاروتی چرا مر زهره را پنهان کنی
گر نیی چون پور آزر بر نگار آزری
پس چرا آذر همی بر خویشتن ریحان کنی
ور نیی چون معجز موسی چرا بر دست او
خویشتن را از پی جادو همی ثعبان کنی
عشق جانان بر رخم بندد نقاب از شنبلید
چون تو از عارض نقاب چهرهٔ جانان کنی
مشک من کافور گردد پشت من چنبر شود
چون تو چنبروار بر کافور مشک افشان کنی
گاه با پیکان مژگان کار من سازی به طبع
گه زرهپوشی و پیکار مرا پیکان کنی
گه گره گیری و بر طرف قمر بازی کنی
گه کمر بندی و بر برگ سمن جولان کنی
گاه گردانی دلم چون گوی در میدان عشق
چون دل من گوی کردی خویشتن چوگان کنی
ای قضا یک ره مرا بیرون بر از میدان عشق
تا به میدان شرف گوی دلم گردان کنی
ای دل آن وقتی به میدان شرف گردان شوی
کافرینِ فخر آلِ مصطفی دیوان کنی
سید سادات خورشید رئیسان بوالحسن
کز شرف شاید که دیوان مدیحش جان کنی
ای محب خدمتش گر پیش او گامی نهی
همچنان باشد که سیصد کعبه آبادان کنی
ای سخن ورزی که ناپخته نگویی یک سخن
وان سخن را گر بسنجی از خرد میزان کنی
تا تو در فرمان عقلی عقل در فرمان توست
هرچه گویی آن کند تا هر چه گوید آن کنی
دست تو بر هر چه مخلوقات باشد بگذرد
گر سرای بخت خود را دست بر ایوان کنی
بود شارستان علم مصطفی را در علی
تو ز دولت دیده بر دیوار شارستان کنی
دولت از بهر تو شاد روان نعمت یافته است
تا همه روی زمین را زیر شادروان کنی
با نجاشی عم تو پیمان چو کرد اندر حبش
تو به یک پیغام با قیصر همان پیمانکنی
در بقای سرمدی دولت یکی نامه نوشت
تا نظام دین پیغمبر بر او عنوان کنی
شاه عالم جنهالفردوس خواهد کرد بلخ
تا تو در فردوس عقل خویش را رضوان کنی
مشتری را گر نظر باشد به سوی دشمنت
خانهٔ خرچنگ را بر مشتری زندان کنی
ور به چشم دشمنی در جرم کیوان بنگری
آنچه کیوان کرد با مردم تو با کیوان کنی
حاتم طائی به عمر خویشتن هرگز ندید
آنکه در یک ماه تو مرسوم یک مهمان کنی
زان همی خواهد رجوع معن و نوشروان ملک
تا بر این عدل و بر آن جود و کرم تاوان کنی
گوش تو نشنید هرگز یک سوال از سایلی
زانکه تو پیش از سؤال او همی احسان کنی
از هر آن شاعر که بستانی بیاض مدح خویش
دست او بیضا چو دست موسی عمران کنی
دست تو ابری است بر باران و طبع ما صدف
تو صدف پر دُر همی از قطرهٔ باران کنی
هر کجا باران بود دُرّ کم نیاید در صدف
شاعری بر ما بدین معنی همی آسان کنی
وارث پیغمبری در خاندان هاشمی
آمدم تا تو مرا با حشمت حَسّان کنی
زین قصیده شاد گردد جان استادی که گفت:
«ای شکسته زلف یار از بس که تو دستان کنی»
تا بگردد آسمان سامان احوال تو باد
تا همه احوال بدخواهانت بیسامان کنی
چهرهٔ مردان به خدمت بر بساط مجلس است
تا به آثار کمالت جمله را نقصان کنی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده در مدح سیدی هاشمی به نام ابوالحسن است. در آغاز، تغزلی با خطاب به زلف یار میآید که آن را به زنجیر انوشیروان، هاروت، آتش ابراهیم، اژدهای موسی و چوگان تشبیه میکند. در بیت دهم شاعر از قضا میخواهد او را از میدان عشق به میدان شرف ببرد و به ستایش ممدوح میپردازد. نسب علوی، خرد، شکوه، سفارت و بخشندگی او را برتر از حاتم و معن و انوشیروان میشمارد و از او منزلتی چون حسان بن ثابت میخواهد. سرانجام به استقبال از قصیدهٔ استادی پیشین اشاره میکند و با دعا برای ممدوح پایان میدهد.
هوش مصنوعی: ای زلف معشوق، دل را میربایی و بر جان ستم میکنی؛ پس چرا خود را مانند زنجیر عدل انوشیروان میسازی؟ زلف زنجیرمانند است، اما برخلاف زنجیر عدل، کارش ستم است.
هوش مصنوعی: بسیار دیدهام که ستارهٔ مشتری در میدان شب جولان میدهد، اما تو را میبینم که شبی هستی و بر مشتری، یعنی چهرهٔ روشن یار، جولان میدهی. زلف سیاه بر چهرهٔ تابان افتاده است.
هوش مصنوعی: در افسانه، زهره سبب شد هاروت در زیر زمین (چاه بابل) پنهان شود. تو مانند هاروت جادوگری، پس چرا زهره، یعنی روی یار، را پنهان میکنی؟
هوش مصنوعی: اگر تو مانند ابراهیم، پسر آزر، بر بت آزری نیستی، پس چرا آتش را بر خود گلستان و ریحان میکنی؟ زلف سبز و خوشبو بر گونهٔ آتشین یار نشسته است، چنانکه آتش بر ابراهیم گلستان شد.
هوش مصنوعی: و اگر مانند معجزهٔ موسی نیستی، چرا در دست یار برای شکست دادن جادو خود را اژدها میکنی؟ زلف پیچان مانند اژدهای عصای موسی است.
هوش مصنوعی: وقتی تو نقاب از چهرهٔ یار کنار میزنی، عشق او بر چهرهٔ من نقابی زرد چون گل شنبلید میکشد؛ یعنی از عشق رنگم زرد میشود.
هوش مصنوعی: وقتی تو حلقهوار مشک سیاه بر کافور سفید چهرهٔ یار میافشانی، موی سیاه من سفید میشود و پشتم مانند حلقه خم میگردد.
هوش مصنوعی: گاهی با پیکان مژگان یار به میل خود کار مرا تمام میکنی، و گاهی زرهوار میپیچی و در نبرد با من پیکان به کار میبری.
هوش مصنوعی: گاهی گره میخوری و بر کنارهٔ ماهِ رخسار بازی میکنی، و گاهی کمربند میشوی و بر برگ یاسمنِ چهره و گردن جولان میدهی.
هوش مصنوعی: گاهی دلم را مانند گوی در میدان عشق میگردانی، و چون دلم را گوی کردی، خود چوگان میشوی؛ زلف خمیده به چوگان مانند شده است.
هوش مصنوعی: ای قضا، یک بار مرا از میدان عشق بیرون ببر تا گوی دلم را در میدان شرف و بزرگی بگردانی. این بیت گریز از تغزل به مدح است.
هوش مصنوعی: ای دل، آنگاه در میدان شرف به گردش درمیآیی که دیوانی در ستایش مایهٔ فخر خاندان پیامبر بسازی.
هوش مصنوعی: ممدوح، سرور سادات و خورشید رئیسان، ابوالحسن است؛ از شرف او سزاوار است که جان خود را دیوان مدح او کنی.
هوش مصنوعی: ای دوستدار خدمت او، اگر یک گام به سوی او برداری، چنان است که سیصد کعبه را آباد کرده باشی.
هوش مصنوعی: ای سخندانی که هیچ سخن ناسنجیده نمیگویی و اگر سخنی را بسنجی، خرد را ترازوی آن میکنی.
هوش مصنوعی: تا وقتی تو فرمانبر عقل باشی، عقل نیز فرمانبر توست: هرچه بگویی انجام میدهد، چنانکه تو هرچه او بگوید انجام میدهی.
هوش مصنوعی: اگر دست بر ایوان سرای بخت خود بگذاری، دستت از همهٔ آفریدگان برتر میرود؛ یعنی جایگاهت از همه بالاتر است.
هوش مصنوعی: اشاره به حدیث «من شهر علمم و علی در آن است» دارد: دروازهٔ شهر علم پیامبر علی بود، و تو به یاری بخت بر دیوار آن شهر چشم دوختهای و از آن علم بهره داری. ممدوح از نسل علی است.
هوش مصنوعی: بخت برای تو فرش و سراپردهٔ نعمت آماده کرده است تا همهٔ روی زمین را زیر آن فرش بگیری.
هوش مصنوعی: عموی تو، یعنی جعفر بن ابیطالب، در حبشه با نجاشی پیمان بست، و تو با یک پیغام همان پیمان را با قیصر روم میبندی. این بیت اشاره به سفارت یا نامهنگاری ممدوح دارد.
هوش مصنوعی: بخت نامهای در ماندگاری جاوید نوشت تا تو نظام دین پیامبر را عنوان آن قرار دهی.
هوش مصنوعی: شاه جهان بلخ را مانند بهشت فردوس خواهد کرد تا تو در آن فردوس، عقل خود را رضوان، یعنی نگهبان بهشت، قرار دهی.
هوش مصنوعی: اگر ستارهٔ مشتری به دشمن تو نظر لطف داشته باشد، برج سرطان را برای مشتری زندان میکنی؛ یعنی سعد فلک را هم به خاطر دشمنت مجازات میکنی.
هوش مصنوعی: و اگر با چشم دشمنی به جِرم کیوان (زحل) بنگری، همان نحوستی را که کیوان با مردم کرده است، تو با خود کیوان میکنی.
هوش مصنوعی: حاتم طایی در تمام عمر خود آن اندازه بخشش ندید که تو در یک ماه به عنوان مقرری یک مهمان میدهی.
هوش مصنوعی: فلک بازگشت معن بن زائده و انوشیروان را میخواهد تا تو آن یکی را به خاطر عدل و این یکی را به خاطر جود و کرم کمترت، به پرداخت تاوان واداری؛ یعنی عدل و بخشش تو از آنان بیشتر است.
هوش مصنوعی: گوش تو هرگز درخواستی از هیچ سائلی نشنید، زیرا تو پیش از آنکه بخواهد به او احسان میکنی.
هوش مصنوعی: از هر شاعری که دفتر مدح خود را بگیری، دست او را با بخشش، مانند ید بیضای موسی بن عمران سپید و درخشان میکنی.
هوش مصنوعی: دست تو ابری بارنده است و طبع ما شاعران صدف، و تو با قطرههای باران بخشش، صدف را پر از مروارید میکنی.
هوش مصنوعی: هرجا باران باشد، در صدف مروارید کم نمیشود؛ تو بدینگونه شاعری را بر ما آسان میکنی، چون بخششت الهامبخش شعر است.
هوش مصنوعی: ای وارث پیامبر در خاندان هاشمی، نزد تو آمدهام تا مرا به شکوه و مقام حسان بن ثابت، شاعر پیامبر، برسانی.
هوش مصنوعی: از این قصیده جان استادی شاد میشود که قصیدهای با این مطلع سروده بود: «ای زلف شکستهٔ یار، از بس که نیرنگ میکنی». شاعر این شعر را در استقبال از آن سروده است.
هوش مصنوعی: تا آسمان میچرخد، کار و حال تو سامان داشته باشد تا احوال همهٔ بدخواهانت را پریشان کنی.
هوش مصنوعی: چهرهٔ مردان به نشانهٔ خدمت بر فرش مجلس تو نهاده است، تا با نشانههای کمالت همه را در برابر خود ناقص بنمایانی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای شکسته زلف یار از بسکه تو دستان کنی
دست دست تست اگر با ساحران پیمان کنی
گاه بر ماه دو هفته گرد مشک آری پدید
گاه مر خورشید را در غالیه پنهان کنی
گاه بی جوش از بر گلبرگ بر جوشی همی
[...]
ای نگار، از بس که اندر دلبری دستان کنی
هر زمان ما را به عشق خویش سرگردان کنی
عاشقی با تو خطر کردن بود با جان خویش
زانکه نپسندی تو دل تنها و قصد جان کنی
گه ز گرد مشک بر خورشید نقاشی کنی
[...]
تا به کی دل را سیاه از نعمت الوان کنی؟
چند در زنگار این آیینه را پنهان کنی؟
کشتی از دریای خون سالم به ساحل برده ای
صلح اگر بانان خشک از نعمت الوان کنی
می توانی خرمنی اندوخت از هر دانه ای
[...]
ای که نرخ بوسهات بر ما به نقد جان کنی
جان گران شد یا که خواهی بوسه را ارزان کنی
ظلم بر کتان کند مه لیکن ای نازکبدن
تو همان ماهی که بر خود ظلم از کتان کنی
تا کی از چوگان زلف و گوی سیمین ذقن
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.