شمارهٔ ۸۶ - فخریه و مدح فخرالدین عربشاه پادشاه کهستان «علاءالدوله»
باز بر اوج سخن تازم و موجی بزنم
زانکه چون ابر گرانبار دفین عدنم
گرچه رخشم برمیده است در این پهنه ملک
شاه داند که به میدان هنر تهمتنم
چیست در جیب و سر آستی و همت من
و سمه ی شام و سپید آب سحرگه نزنم
زُمرُد چرخ مزور شد و دردانه بود
تا بایام نمودند عیار سخنم
دهر بی مایه بزد کردن من معذور است
کش وفا می نکند کیسه به ثمن ثمنم
رفعت نطق، مرا از در دو نان بنشاند
تا سخن جز که به پیرامن خود بر نه تنم
راست چون کرم کژم کز پی زندان بدن
هر زمان سلسله ی تازه بزاید دهنم
پر بخور است دماغ فلک مجمره شکل
تا همی سوزد عالم بشرار محنم
همچو خورشید بشاهی ز کله تاج نهم
نه عروسم که بشب طره بهم در شکنم
زله خود بنهم پیش و هم گوش بحلق
گل آن طارم شش کوشه به تحقیق منم
بدنم ضعف پذیر است چرا، زانکه چو شمع
جان صافی شده از تف ریاضت بدنم
کی نهد بر سر من بوسه لب، غنچه بخت
زانکه چون سر و ببالای سخن بس کشنم
ای عجب آب و هوائی است در اقلیم هنر
که به بستان طمع خار کند نسترنم
چرخ دولابی، افکنده چو یوسف در چاه
هر نسیمی که وزد زنکله پیرهنم
تیغ پیشانیم ایام لقب داده به نطق
زانکه در پرده دری پیل بیان کرکدنم
قهر باریک دلان را نکشم هیچ سبال
تا چو خورشید هم اندر حدق خود نزنم
مسکنم قاف قناعت شد و چون عنقا زانک
نیست مرغی که در این دامگه آمد شکنم
ای دریغا که چو گل عمر سبک خیز برفت
که نخندید ز اقبال گلی در چمنم
پیرهن در نهدم چرخ کمان شکل چو تیر
تیر چون یوسفی ئی گشت ز درس فطنم
که در این غصه نمیرم عجبی میآید
یعلم الله که من در عجب از زیستنم
کوری چشم کبود است که نادیده کند
سرّ الفقر گواه از صفحات علنم
آب ناخورده در این برگه نیلوفر گون
همچو نیلوفر تا حلق چرا در کفنم
روی پرواز نمی بینم از این تنک قفس
که زمین وار فرو بست بقید زمنم
هم ز خود وجه کنم راتبه ی رزق چو شمع
تا بدان شب که برد مرگ سر اندر لکنم
در پی من چه فتاده است فلک هیچ مگیر
من نه برداشته خسرو دشمن فکنم؟
فخر دین شاه عدو بند علاءالدوله
آنکه مست اند ز جام کرمش جان و تنم
آن حسن اصل که در مدحتش از چهره ی نطق
عقل بی حمزه ی تفضیل نخواند حسنم
آن عجم بخش عربشاه که داد اختر سعد
بر در او چو سعادت بغلامی وطنم
دامن خدمت او چست گرفته است چو بخت
دست وحشت که ستون بود بزیر ذقنم
در رکاب چو هلالش دوم ار ماه شوم
تا شود بر در بخت انجم سعد انجمنم
خسروا، سست سخن میکندم سختی عیش
چه عجب رخنه شود تیغ چو بر سنگ زنم
پیر گشتم بجوانی، کنهم چیست جز آنک
گلشن مدح تو را خوش سخنی چون سمنم
پیر آن است، که تیغ رمضان از صفرا
همه اندام مرا زهره کند چون سفنم
دیک من بر سر آتش ندهد شاه سیاه
ماه این خیمه پیروزه ز دود حزنم
اشک من چون نمک آب شده بر شعله
مژه در پهلوی طیار به مضراب زنم
گر از این وجه خورم مرغ مسمن نه عجب
دیده هم سر بنهد بر سر کام دهنم
نی، مکن شاها، دریاب که گر کشته شوم
بر نیاید همه عالم به بهای ثمنم
همه سرمایه خورشید، بجود تو سپرد
کان و، این رسم نپز رفت که نامؤتمنم
گفت من نیز بخدمت رسمی لیک اینجا
در کف حکم تو کرده است جهان مرتهنم
مپسند آنکه شکایت رود از بخت مرا
بلبلم، خیره مفرمای به عیب زغنم
تا نگوئی که چه بادت ز معانی بدعا
زانکه ناخواسته داده است همه ذوالمننم
لاف بی معنی در شعر فراوان زده اند
من چو معنی بنمودم سزد، ار لاف زنم
رسته نطق نگشتم همه را سنگ کم است
منم آن کس که در این قوم تمام است، منم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در مدح فخرالدین عربشاه، پادشاه کهستان، به ستایش هنر و بلاغت خود میپردازد و خود را به عنوان یک سخنور بزرگ معرفی میکند. او در عین حال از وضعیتی که در آن قرار دارد، مانند غم و فقر سخن میگوید و به عواطف خود اشاره میکند. شاعر از زیبایی و قدرت کلامش میگوید و تأکید دارد که در کنار فخرالدین عربشاه، عمری پر از مدح و خدمت به او داشته است. با تصاویری از طبیعت و زندگی شخصیاش، در نهایت به نشان دادن وابستگی خود به پادشاه و امید به بهبودی حالش میپردازد.
هوش مصنوعی: دوباره در اوج سخن میتازم و مانند دریا موجی برمیآورم، زیرا مانند ابری پربار، گنجینهٔ مرواریدهای عدن را در خود دارم.
هوش مصنوعی: هرچند اسبم در این میدان ملک رمیده و از دست رفته است، پادشاه میداند که من در میدان هنر رستمی هستم.
هوش مصنوعی: در گریبان و آستین و همت من چه هست؟ من مانند زنان آرایشگر نیستم که شبانه وسمه و سحرگاه سفیداب بزنم؛ یعنی هنرم بیآرایش و ساختگی نیست.
هوش مصنوعی: از وقتی محک و عیار سخن من به روزگار نشان داده شد، زمرد آسمان در برابرش بدلی و ساختگی جلوه کرد، در حالی که پیشتر گوهر گرانبها شمرده میشد.
هوش مصنوعی: روزگار بیسرمایه اگر از خریدن من عاجز است معذور است، زیرا کیسهاش حتی به یکهشتمِ بهای من هم کفایت نمیکند.
هوش مصنوعی: بلندی سخن مرا از درگاه فرومایگان بازداشت، چنانکه جز گرد خود و هنر خود تار نمیتنم.
هوش مصنوعی: درست مانند کرم ابریشم هستم که برای زندانی کردن تن خود، هر دم از دهانش رشتهٔ تازهای بیرون میآید؛ یعنی سخنم خود بند و زندان من شده است.
هوش مصنوعی: مغز آسمانِ مجمرهمانند پر از دود بخور است، چون جهان از شرارهٔ رنجهای من میسوزد.
هوش مصنوعی: مانند خورشید با شکوه شاهانه از کلاه خود تاج میسازم؛ عروس نیستم که شبهنگام گیسو را پیچ و تاب دهم و خود را بیارایم.
هوش مصنوعی: توشهٔ خود را پیش خود مینهم و گوش به گلوی خود دارم؛ بهراستی گلِ این گنبد ششگوشهٔ جهان منم.
هوش مصنوعی: چرا تنم ناتوان است؟ زیرا مانند شمع، تنم از گرمای ریاضت گداخته و جان پاک شده است.
هوش مصنوعی: غنچهٔ بخت کی بر سر من بوسه میزند، وقتی من مانند سرو در قامت سخن بسیار بلند و گردنفرازم؟
هوش مصنوعی: شگفتا که در سرزمین هنر چه آب و هوایی است که نسترن مرا در باغ آرزو به خار بدل میکند.
هوش مصنوعی: آسمانِ چرخمانند مرا چون یوسف در چاه افکنده است، و هر نسیمی که میوزد از گریبان پیراهن من است؛ اشاره به بوی پیراهن یوسف.
هوش مصنوعی: روزگار پیشانی مرا به سبب سخنم «تیغ» لقب داده است، زیرا در پردهدری و افشای حقیقت، کرگدنی در برابر فیل بیانم.
هوش مصنوعی: خشم و ستم کوتهنظران را تحمل نمیکنم و در برابرشان سر فرود نمیآورم، مگر آنکه مانند خورشید چشم خود را ببندم و نادیده بگیرم.
هوش مصنوعی: جایگاهم کوه قاف قناعت شده و مانند عنقا هستم، زیرا در این دامگاه دنیا پرندهای نیست که بتواند مرا شکار کند.
هوش مصنوعی: افسوس که عمر مانند گل زود گذشت و در باغ زندگیام هیچ گلی از اقبال و خوشبختی نشکفت.
هوش مصنوعی: آسمانِ کمانشکل پیراهنم را مانند پیراهن یوسف میدرد، و از درس زیرکی من، تیر نیز مانند یوسف شده است.
هوش مصنوعی: شگفت است که از این غصه نمیمیرم؛ خدا میداند که خودم هم از زنده ماندنم در شگفتم.
هوش مصنوعی: به کوری چشم آسمان کبود که آشکارا گواهی بر فقر و تهیدستی پنهان من را نادیده میگیرد.
هوش مصنوعی: در این بیابان نیلوفریرنگِ جهان بیآنکه آبی نوشیده باشم، چرا مانند نیلوفر تا گلو در کفن فرو رفتهام؟
هوش مصنوعی: از این قفس تنگ راهی برای پرواز نمیبینم؛ قفسی که مانند زمین مرا در بند روزگار، یا در بند زمینگیری، گرفتار کرده است.
هوش مصنوعی: مانند شمع، روزی و خرجیام را از وجود خودم فراهم میکنم و خود را میسوزانم، تا آن شبی که مرگ سرم را در لگن بگذارد و مانند شمعِ خاموششده تمام شوم.
هوش مصنوعی: ای فلک، چرا در پی آزار من افتادهای؟ دست بردار. مگر من پرورده و برکشیدهٔ پادشاهِ دشمنشکن نیستم؟
هوش مصنوعی: آن پادشاه، فخرالدین علاءالدوله است که دشمنان را به بند میکشد و جان و تن من از جام بخشش او مست است.
هوش مصنوعی: او نیکنژاد و از تبار حسن است. در ستایش او عقل سخن مرا تنها «حَسَن» (نیکو) نمیخواند، بلکه همزهٔ برتری بر آن میافزاید و آن را «اَحسن» (نیکوترین) میشمارد.
هوش مصنوعی: آن عربشاهِ بخشنده به عجمیان است که ستارهٔ نیکبختی، مانند خودِ سعادت، بر درگاه او جایگاه غلامی را وطن من کرد.
هوش مصنوعی: دست اندوه که پیشتر ستون زیر چانهام بود و از غصه سر بر آن میگذاشتم، اکنون مانند بخت، چابک دامن خدمت او را گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر ماه شوم، در رکاب او که چون هلال است میدوم، تا انجمن من بر درگاه بخت از ستارگان نیکبختی فراهم شود.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، سختی زندگی سخنم را سست میکند. جای شگفتی نیست، چون شمشیر را اگر بر سنگ بزنی، لبهاش رخنه برمیدارد.
هوش مصنوعی: در جوانی پیر شدهام و مویم سپید گشته است. گناهم جز این چیست که در گلشن ستایش تو، مانند گل سمن سپید و خوشسخنم؟
هوش مصنوعی: پیری آن است که در ماه رمضان، شمشیر روزه با صفرا همهٔ اندامم را تلخ و زرد میکند.
هوش مصنوعی: دیگ من بر آتش نیست و خوراکی نمیپزد؛ تنها دود اندوه من است که ماه این خیمهٔ فیروزهای آسمان را سیاه میکند.
هوش مصنوعی: اشک من مانند نمکی است که بر شعله آب شده باشد و مژهام را چون زخمه بر پهلوی تار میزنم؛ یعنی از سوز دل پیوسته میگریم و مینالم.
هوش مصنوعی: با طنز میگوید: اگر از این راه مرغِ فربه بخورم، شگفت نیست؛ چشمم نیز بر کام دهانم سر میگذارد. مقصود این است که خوراکش تنها اشک و غم است.
هوش مصنوعی: نه، ای پادشاه، چنین مکن و به فریادم برس؛ زیرا اگر کشته شوم، همهٔ جهان هم به اندازهٔ بهای خون من نمیارزد.
هوش مصنوعی: کان همهٔ سرمایهٔ خود، یعنی زرِ خورشیدگون، را به بخشش تو سپرد، و این رسم پیش نرفت که مرا امانتدار ندانند.
هوش مصنوعی: کان گفت: من نیز به خدمت تو میآمدم، اما در اینجا جهان مرا در دست فرمان تو گروگان کرده است.
هوش مصنوعی: روا مدار که من از بخت خود گله کنم. من بلبلم؛ بیجهت مرا به عیب زاغ و زغن متهم مکن و مانند آنان با من رفتار مکن.
هوش مصنوعی: تا نپرسی که در دعا چه آرزویی داری؛ زیرا خداوندِ بخشنده همهچیز را ناخواسته به من داده است.
هوش مصنوعی: شاعران در شعر بسیار لاف بیپشتوانه زدهاند. من چون معنا و هنر واقعی را نشان دادهام، سزاوار است که لاف بزنم.
هوش مصنوعی: در بازار سخن گشتم و دیدم سنگ ترازوی همه کم است و سخنشان کموزن است. منم آن کسی که در میان این گروه کامل و تمامعیار است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
رزبان گفت که این مخرقه باور نکنم
تا به تیغ حنفی گردن هر یک نزنم
تا شکمشان ندرم، تا سرشان برنکنم
تا به خونشان نشود معصفری پیرهنم
ای خداوند یکی شاعر ساده سخنم
بمزاح است گشاده همه ساله دهنم
با ندیمان تو عشرت زنم و ربح کنم
نه ندیمان تو . . . لند و بدیشان شکنم
بلکه خود را بندیمان تو می برفکنم
[...]
یارب از عشق چه سرمستم و بیخویشتنم
دست گیریدم تا دست به زلفش نزنم
گر به میدان رود آن بت مگذارید دمی
بو که هشیار شوم برگ نثاری بکنم
نگذارم که جهانی به جمالش نگرند
[...]
دوستکامی که در آفاق چنان نیست منم
زانکه پرورده مخدوم زمانه حسنم
بلبل نعمت فضلم چو علی وچه عجب
که شکفته است گل خلق نبی در چمنم
این کم از شعر عمادیست اگر با شش ماه
[...]
چون ندارم سر یک موی خبر زانچه منم
بی خبر عمر به سر میبرم و دم نزنم
نا پدیدار شود در بر من هر دو جهان
گر پدیدار شود یک سر مو زانچه منم
مشکل این است که از خویشتنم نیست خبر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.