خجسته جشن عرب کرد سایه بر جمهور
بلند سایه او روی بند چشمه حور
ز زیر برقع این آفتاب کرد ندا
که صدر شاه جهان باد تا ابد مشهور
خدای حامی و درگه بلند و بخت مطیع
زمانه خاضع و شاعر حلیم و بخت غیور
نصیب و غاصب تاج و سریر تخت ویند
به تخته بند عدو جان دوستان مسرور
زبان راوی مداح شه ز بر کرده
گزارش دم داود و نغمه های ز بور
در این سیاق سخن، با من مسیح دم است
که باز خواست بیانم دفینه های قبور
چه آنشم که به طباخی مزاج سخن
ضمیر من بکند آفتاب را محرور
ز من نهاد صبا چون صبا گه نیسان
ز من دماغ فلک چون هوا گه باحور
گهر ذخیره بحر آمد و تحمل کان
چو گشت گنج بیان را زبان من گنجور
من ارکه دست بزلف سخن برم که کند
دماغ مجمره باد بر بخار و بخور
چه بلبم قفص فضل را که همتا نیست
مرا بزخمه منظوم و نغمه منثور
دمی فسرده زبان بند میدهد بر من
ولیک نیست بخاموشی از خرد دستور
چو تاک نیشکرم خود چه سود، عالم را
که بر عصاره من روزگار سازد سور
وجوه لهو جهان درمن و مرا در پوست
دلی یر آبله ی خون چو دانه انگور
مرا چه طرفه بیان است همچو جان شرین
ولی حلاوت او کرده عالمی پر شور
ثنای من زافاضل شنو که لایق تر
به جیب موسی عمران ثنای دامن طور
براق من پر روح القدس ز حرص و زحرس
فتاد در سرم افکند در ره. ها دور
اگرچه سحر حلال است سربسر سخنم
شدی ز شیفته ساری چو مردم مسحور
سبک دماغ بتازم گهی چو باد عجول
شکسته پای بمانم، گهی چو خاک وقور
گهی چو مطرقه، بر گوشمال خصم مجّد
گهی چو سندان، بر زخم های سخت صبور
گهی به جیب فرو برده سر چو بوتیمار
ز فکر دور و لکن چو غمکنان فکور
گهی به تنگدلی چون سکرّه گوشه نشین
ز ظلم خمسه ی همکاسکان نیشابور
فلک به چشم تغیر نگاه کرد بمن
بدان نظر که بود لعن در حق منظور
غم چو طوق گلو گیر شد عجب نبود
اگر بطاق بر افکنده ام حدیث سرور
کجا رساند این پای کفش ناهموار
که موزه تنگ نیاید مرا بپای حضور
فلک ز سخت کمانی که هست با همه کس
همی ز تیر نشاید ز دل دل مسرور
چو گرد باد جهانم، ز پای بر گیرد
چو بر گرفته بود باز بر نهد به قبور
سبب کمال من آمد قصور حال مرا
بلی عجب نبود زان سوی کمال قصور
منم زیان زده شرمسار خشم آلود
بدست چرخ مقامر چو مردم مقمور
چو عنکبوت بده دست و پای سحر تنم
از آن دهانه چهار اوستاد و شش مزدور
بر این طراز هزاران خبر ببافته ام
که پودشان ز نشاط است و تارشان ز سرور
مرا بدین عمل آخر ز دهر نا منصف
اگر جزا نبود کمتر از ثنا و شکور
چه عذر دارم، جز غیبتی که عقل آن را
چو ترک اولی خواند گناه نا محظور
گر از رکاب ملک دور میکند دو سه ماه
مرا بحکم ضرورت جهان نا مشکور
چه اوفتاد سپهر فلک نشیمن را
که بر گزیدن من گشت چوم دُم زنبور
به موهمی که در او مرد محتلم باشد
بترک غسل جنابت مسلم و معذور
سه اسبه لقمه چابک عنان چست رکاب
ز کاسه تا بدهن منزلی شمارد دور
کند دم حیوانات در هوا جامد
بهر نفس که برآرد دم شمال و دبور
زمین چو عارض پیران سال بنموده
باضطرار عوض کرده مشک با کافور
بدان ز پاشنه تا دوش رفته رو در باه
ز بس که پاشنه کوبد شمال همچو عقور
هوای......... و باب زن ز جور هوا
نهاده بیضه وسواس در دماغ طیور
کسی ز خانه بصحرا دود، در این موسم
که عزم کرده بود، بر فنای خود مقصور
خدایگان نپسندند، بایدش بودن
نه در حیات مجرد پس از وفات نشور
بخاک نعل براق خدایگان جهان
که اوست غالیه آفتاب و سرمه هور
بدر گهش، که در آن مفردی بود قیصر
بکنگرش که در آن چاوشی بود فغفور
بلندیش که رسانید، بر فلک سایه
به رایتش که بماناد، تا ابد منصور
بدان خدای که بر گشتزار دیده براند
ز چشم خانه مینا زلال چشمه نور
از او سپهر یک ابرو و دو چشم روشن داد
چو فرقدین یکی صافی و دگر مخمور
عقول را به بیابان ز بحر جبر و قدر
گهی شراب یقین داد و گه شراب غرور
سپهر کارکش و روزگار کیسه گشای
دو خادم اند درش را به نیک و بعد مامور
بصدر صفه دعوت گهی که عامر او
به چار رکن و ثیق است تا ابد معمور
بذره های صفا در هوای دین رقاص
بیک شعاع برهنه به نیم ظل مستور
بچاوشان سرای یقین که سرمه کشند
بمیل فکرت بیدار ظلمت دیجور
سیاهئی که دلش بر کنار چشمه عفو
سفید بر کند از دِبل فخر دبل فخور
بسمع خرده شناس بزرگ حوصله ی
که بانک نای عراقی نیوشد از دم صور
بدست مطلق عادل امیر، کون و فساد
که در حدود کمالات کرد روی قصور
بدان کواکب کافراط بُعد و قرب شود
بنزد حاکم عقل صریح شاهد زور
به مجلسی که بود روح قدسیش ساقی
به نغمه ی که بود چشم اعمیش طنبور
بدان شبیه که بد چندگاه نام به وی
بدان سلاله که بدُ چندگاه نا مذکور
بساقنی که کند سایه بر دُم عقرب
بساقئی که نهد مایه بر دُم زنبور
برازقی که خلافش عنان کش اصل است
کا زان رکاب بدین عذر میشوم مهجور
اگر به عفو گراید ضمیر شاه جهان
ز گرد کار به تقدیم آن شود ماجور
به جود و معنی بخشندگی و بخشایش
خط نخست چه آید ز نامه مسطور
شفیع را بقلوب صدور شعر من است
که هم شفای قلوب است و هم جلای صدور
شها، بلند جنابا، مظفرا، ملکا
توئی که نیست جهان را ز درگه تو عبور
زمین ملک تو، چون باغ هفت دیوار است
ز آسمان فلا سنگ یاب چون ناطور
بعالمی که در اقطاع رأفت تو بود
عقاب بال حمایت برد بر عصفور
توئی جم دگر و تور ثانی از پی آن
خدای کرد جناب تو مقصد جمهور
همه خزائن دریا همه ذخائر کان
بذول دست تو را یک عطیت میسور
بداغ خدمت تو جبهت قلوب و رکاب
بطوق طاعت تو کردن سنین و شهور
قضا مشایع تو گرچه مفتی است تمام
قدر متابع تو گرچه مبطلی است جسور
همیشه تا که کتابی است نزد ما مرقوم
ز ماه و سال بر او صورت حروف و سطور
کتاب عمر تو مرقوم باد و نا مفرد
امید خصم تو مکسور باد و نا مجبور
اگرچه عزت ایام علتی دارد
مبادا تا ابد ایام دولت تو عشور



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر، به ستایش سلطان مظفرالدین قزل ارسلان پرداخته و او را به عنوان سایهای خجسته بر سر مردم میستاید. شاعر از بلندی مقام او و حاکمیتش در زمانهای که خدایان بر او سایه افکندهاند، سخن میگوید و تأکید میکند که بخت خوش و سرنوشت خوب در پی اوست. او همچنین از موفقیتها و فضایل سلطان و تأثیرشان بر دنیا یاد میکند و در نهایت، امید و دعا میکند که این دوران عزت و دولت برای او پایدار بماند. شاعر با استفاده از تشبیهات و تمثیلهای متنوع، جلال و بزرگی سلطان را به تصویر کشیده و از وفاداری و عشق به او سخن میگوید.
هوش مصنوعی: جشن فرخندهٔ عربی (عید) بر همهٔ مردم سایه افکند؛ سایهٔ بلند آن چنان است که رخسار حوریان را در پرده میگیرد و از زیبایی آنها برتر است.
هوش مصنوعی: از زیر نقاب این خورشید (یعنی این جشن) ندایی برخاست که مقام و صدر شاه جهان تا ابد نامدار باد.
هوش مصنوعی: خداوند پشتیبان او، درگاهش بلند و بخت فرمانبردار اوست؛ زمانه در برابرش فروتن است و شاعر بردبار و بخت او غیرتمند.
هوش مصنوعی: تاج و تخت بهرهٔ او هستند و از دشمنانش ستانده شدهاند؛ دشمن در بند و زنجیر است و جان دوستان شادمان.
هوش مصنوعی: زبان راویای که مدح شاه را میخواند، گویی آواز داوود و نغمههای زبور را از بر کرده است.
هوش مصنوعی: در این شیوهٔ سخن، من دم مسیحایی دارم، چنانکه بیانم میتواند گنجهای پنهان در گورها را دوباره زنده و آشکار کند.
هوش مصنوعی: من آن آتشم که وقتی مزاج سخن را میپزم، اندیشهام حتی خورشید را گرممزاج و تبدار میکند.
هوش مصنوعی: طبع باد صبا از من چون نسیم بهاری خوش است و مغز آسمان از من چون هوای روزهای سخت تابستان گرم و پرجوش است.
هوش مصنوعی: از وقتی زبان من گنجور گنج سخن شد، گوهر و ذخیرهٔ دریا و کان در برابر آن ناچیز و بهسختی تحملپذیر گشت.
هوش مصنوعی: اگر من دست به زلف سخن ببرم، کیست که بتواند چون من مغز عودسوز را از بخار و بوی خوش سرشار کند؟
هوش مصنوعی: من بلبل قفس فضل و دانشم که در نظم و نثر همتایی ندارم.
هوش مصنوعی: گاهی دلتنگی زبانم را میبندد، ولی خرد به من اجازهٔ خاموشی نمیدهد.
هوش مصنوعی: مانند تاک و نیشکر شیرینبارم، اما چه سود که روزگار از عصارهٔ من برای جهان جشن و سور میسازد و خود بهرهای نمیبرم.
هوش مصنوعی: همهٔ اسباب شادی جهان در من است، اما در درونم دلی دارم پر از آبلههای خون، مانند دانهٔ انگور.
هوش مصنوعی: بیان من چون جان شیرین شگفتانگیز است و شیرینیاش جهانی را پرشور کرده است.
هوش مصنوعی: ستایش مرا از دانشمندان بشنو، زیرا ستایش دامن کوه طور از زبان موسی عمران سزاوارتر است.
هوش مصنوعی: براق خیال من که پر جبرئیل دارد، از آز و پاسداری بیش از اندازه به سرم افتاد و مرا به راههای دور افکند.
هوش مصنوعی: هرچند سخنم سراسر سحر حلال است، خودم از شیفتگی چون جادوشدگان سرگشته شدهام.
هوش مصنوعی: گاه مانند باد شتابان با ذهنی سبک میتازم و گاه مانند خاک سنگین و آرام با پای شکسته برجا میمانم.
هوش مصنوعی: گاه مانند پتک در گوشمالی دشمن کوشا هستم و گاه مانند سندان بر ضربههای سخت شکیبا.
هوش مصنوعی: گاه مانند بوتیمار سر در گریبان فرو میبرم؛ از اندیشه دورم ولی مانند غمگینان در فکر فرو رفتهام.
هوش مصنوعی: گاه از تنگدلی مانند سکره گوشهنشین میشوم، بهسبب ستم پنج تن از همکاسگان نیشابوری.
هوش مصنوعی: آسمان با چشم دگرگونی و خشم به من نگریست، چنان نگاهی که مقصودش نفرین بر من بود.
هوش مصنوعی: غم مانند طوقی گلویم را گرفته است؛ پس شگفت نیست اگر سخن شادی را کنار گذاشتهام.
هوش مصنوعی: این پای با کفش ناهموار مرا به کجا میرساند؟ ای کاش موزه بر پایم برای رسیدن به حضور شاه تنگ نباشد؛ یعنی روزگار ناساز مانع رسیدنم به درگاه است.
هوش مصنوعی: آسمان با همه کس سختکمان و ستمگر است و با تیرهای بلای خود نمیگذارد هیچ دلی شاد بماند.
هوش مصنوعی: جهان مانند گردباد مرا از جا برمیکند و بالا میبرد و پس از آنکه بالا برد، دوباره به گور فرو مینهد.
هوش مصنوعی: کمال و هنر من سبب نابسامانی حالم شده است؛ و شگفت نیست، زیرا پس از رسیدن به کمال، زوال و نقصان میآید.
هوش مصنوعی: من زیاندیده و شرمنده و خشمگینم، مانند قماربازی باخته در دست آسمانِ قمارباز.
هوش مصنوعی: تن من مانند عنکبوت با ده انگشتِ دست و پا جادوی سخن میبافد؛ گویا چهار استاد و شش کارگر (شاید عناصر چهارگانه و جهات ششگانه) در این کار دست دارند.
هوش مصنوعی: بر همین نقش و نگار هزاران سخن بافتهام که پود آنها از شادی و تار آنها از سرور است.
هوش مصنوعی: برای این کار و هنر، اگر روزگار بیانصاف پاداشی به من ندهد، دستکم باید ستایش و سپاسی نصیبم کند.
هوش مصنوعی: عذر من چیست جز غیبتم از درگاه، که خرد آن را مانند «ترک اولی» گناهی ناحرام و بخشودنی میشمارد.
هوش مصنوعی: اگر جهانِ ناسپاس، به حکم ناچاری، دو سه ماه مرا از رکاب پادشاه دور نگه میدارد، (گناه از من نیست).
هوش مصنوعی: چه بر سر این آسمانِ بلندجایگاه آمده که در آزردن و برگزیدنِ من برای رنج، مانند نیش زنبور شده است؟
هوش مصنوعی: در چنین فصلی (از سرمای سخت)، مردی که محتلم شود، در ترک غسل جنابت معذور و بیگناه است.
هوش مصنوعی: از شدت سرما، لقمه اگر هم با سه اسب و تیزتک برود، فاصلهٔ کاسه تا دهان را منزلی دور میشمارد؛ یعنی دست از سرما کند شده است.
هوش مصنوعی: هر بار که باد شمال و باد دبور میوزد، نفس جانوران را در هوا منجمد میکند.
هوش مصنوعی: زمین مانند چهرهٔ پیران شده و به ناچار سیاهی مشک را با سپیدی کافور (برف) عوض کرده است.
هوش مصنوعی: از این روست که روباه از پاشنه تا دوش در لانه فرو رفته، چون باد شمال مانند سگ گزنده به پاشنهاش میزند.
هوش مصنوعی: ستم هوا و سرما چنان است که در مغز پرندگان تخم وسواس و نگرانی نهاده است.
هوش مصنوعی: هر کس در این فصل از خانه به صحرا برود، گویی بر نابودی خود عزم کرده است.
هوش مصنوعی: پادشاه چنین هلاکی را برای کسی نمیپسندد؛ چنین کسی نه زندگی درستی خواهد داشت و نه پس از مرگ امید رستاخیز.
هوش مصنوعی: سوگند به خاک نعل اسبِ براقمانند پادشاه جهان، که آن خاک عطر خورشید و سرمهٔ چشم آفتاب است.
هوش مصنوعی: سوگند به درگاهش که قیصر روم در آن نگهبانی ساده است، و به کنگرهٔ کاخش که فغفور چین در آن چاووش است.
هوش مصنوعی: سوگند به بلندی جاه او که سایهاش را به آسمان رسانده، و به پرچمش که امید است تا ابد پیروز بماند.
هوش مصنوعی: سوگند به خدایی که از خانهٔ چشم، آب زلال چشمهٔ نور را بر کشتزار دیده روان کرد؛ یعنی بینایی را آفرید.
هوش مصنوعی: به فرمان او آسمان یک ابرو (هلال ماه) و دو چشم روشن مانند دو ستارهٔ فرقدین پدید آورد که یکی روشن و دیگری خمار است.
هوش مصنوعی: خدایی که خردها را در بیابان حیرت، از دریای جبر و اختیار، گاه شراب یقین نوشاند و گاه شراب فریب و گمراهی.
هوش مصنوعی: سوگند به خدایی که آسمانِ کارگزار و روزگارِ بخشنده، دو خدمتگزارِ درگاه او هستند و به فرمان او نیک و بد را پیش میآورند.
هوش مصنوعی: و سوگند به صدرنشینِ صفهٔ دعوت، یعنی خانهٔ دین، که سازندهاش آن را بر چهار رکنِ استوار بنا کرده و تا ابد آباد است.
هوش مصنوعی: و سوگند به ذرههای پاکی که در فضای دین میرقصند. این ذرهها با یک پرتو آشکار میشوند و با نیم سایه پنهان میمانند. مراد جانهای پاک و فروتن است.
هوش مصنوعی: و سوگند به نگهبانانِ سرای یقین که با میلِ اندیشهٔ بیدار، تاریکیِ شبِ سیاه را سرمهٔ چشم میکنند. مراد شبزندهداران است.
هوش مصنوعی: و سوگند به سیاهپوستی که دلش در کنار چشمهٔ بخشایش، سپید و پاک از آلودگیِ فخرفروشی و خودستایی برمیآید. شاید اشاره به بندهٔ سیاهپوستِ پاکدلی چون بلال باشد.
هوش مصنوعی: و سوگند به گوشِ نکتهشناس و بردباری که از دمِ صورِ قیامت نیز آوای نایِ عراقی را میشنود.
هوش مصنوعی: و سوگند به دستِ توانای فرمانروای دادگرِ جهانِ کون و فساد، که در مرزهای کمال از هر کاستی روی گرداند.
هوش مصنوعی: و سوگند به ستارگانی که دوری و نزدیکیِ بیش از اندازهشان، در برابر داوریِ عقلِ روشن، گواهیِ دروغ به شمار میآید.
هوش مصنوعی: و سوگند به مجلسی که ساقیِ آن روحالقدس است، و به نغمهای که گویی سازش چشمِ نابیناست.
هوش مصنوعی: و سوگند به آن همانندی که زمانی آن نام را داشت، و به آن نسلی که زمانی یاد نمیشد.
هوش مصنوعی: و سوگند به آنکه بر دُمِ عقرب سایه میافکند، و به آنکه در دُمِ زنبور مایه و توان مینهد.
هوش مصنوعی: و سوگند به روزیدهندهای که مخالفت با او سرِ اصل و بنیاد را بازمیکشد، که من به همین عذر از رکاب و درگاهِ شاه دور ماندهام. این بیت محتوای همهٔ سوگندهای پیشین است.
هوش مصنوعی: اگر دلِ شاهِ جهان به بخشش متمایل شود، به خاطر مقدم داشتنِ گذشت، در این کار پاداش خواهد یافت.
هوش مصنوعی: در نامهٔ بخشندگی و بزرگواری، نخستین سطر جز بخشش و گذشت چه میتواند باشد؟
هوش مصنوعی: میانجیِ من نزد دلهای بزرگان، شعرِ من است. این شعر هم مایهٔ شفای دلهاست و هم روشنیِ سینهها.
هوش مصنوعی: ای شاه بلندپایه، ای مظفر، ای پادشاه، تو کسی هستی که جهان راهی جز گذر از درگاه تو ندارد و همه نیازمند درگاه تواند.
هوش مصنوعی: سرزمینِ پادشاهی تو مانند باغی با هفت دیوار است و آسمان همچون باغبانی سنگانداز از آن نگهبانی میکند.
هوش مصنوعی: در قلمرویی که زیر سایهٔ مهربانی توست، عقاب بالِ حمایت بر سرِ گنجشک میگستراند و قوی ناتوان را پاس میدارد.
هوش مصنوعی: تو جمشیدی دیگر و تورِ دومی، و از همین رو خدا درگاه تو را مقصد و پناه همهٔ مردم ساخته است.
هوش مصنوعی: همهٔ گنجهای دریا و اندوختههای کان، برای دستِ بخشندهٔ تو تنها یک بخشش است که به آسانی از عهدهاش برمیآیی.
هوش مصنوعی: پیشانیِ دلها و رکابها داغِ خدمت تو را دارد، و گردنِ سالها و ماهها طوقِ فرمانبرداری تو را.
هوش مصنوعی: قضا همراه و بدرقهکنندهٔ توست، هرچند خود فتوادهندهای تمام است. قدر نیز پیرو توست، هرچند باطلکنندهای گستاخ است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که نزد ما کتابی نوشته از ماه و سال هست که حروف و سطرها بر آن نقش بستهاند، یعنی تا تقویم و گذر زمان برجاست،
هوش مصنوعی: کتابِ عمر تو نوشته و پایدار باد، و امیدِ دشمنت شکسته و درمانناپذیر باد.
هوش مصنوعی: هرچند ارجمندیِ روزگار را علت و آفتی هست، روزهای دولت تو هرگز تا ابد کاسته و نحس مباد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
به دور عدل تو در زیر چرخ مینایی
چنان گریخت ز دهر دو رنگ، رنگ فتور
که باز شانه کند همچو باد سنبل را
به نیش چنگل خون ریز تارک عُصفور
دلم همی نشود بر فراق یار صبور
همی بخواهد پرسیدن و سلام از دور
اگر فراق بخواهد دل من از پس وصل
ملامتش نکنم بلکه دارمش معذور
ز کام و آرزوی خویش گم شدهست دلم
[...]
گل شکفته نماند مگر بصورت حور
خروش رعد نماند مگر بنفخه صور
رسید عید و من از روی حور دلبر دور
چگونه باشم بی روی آن بهشتی حور
مرا که گوید کای دوست عید فرّخ باد
نگار من بهلهاوور و من به نیشابور
ره دراز و غریبی و فرقت جانان
[...]
جهان سرای غرورست، نی سرای سرور
طمع مدار سرور اندرین سرای غرور
بعاقبت بحسام هوان شود مجروح
دلی که او بحطام جهان شود مسرور
فساد دین همه از جمع خواسته است و ترا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.