افدیک یا خیر البشر، ای تاج عالم بلکه سر
چونت فتاد اینجا گذر، این المقام ایش الخبر
چون گفت شرعت طرقوا، شاها بمیدان شو زکو
از دوستان بربای کاو، از دشمنان بردار سر
نو کن روش را داستان، بشکن طلسم باستان
هم روزنامه ی این بخوان، هم کارنامه ی آن بدر
خیز ای عزیز معنوی، در ملک سلطان نوی
هر چند کانجا خسروی، هم شهر کنعان و پدر
پاره ی قمر در دست کن، برجیس را سرمست کن
بر تاز و رخش پست کن، فرق زحل در پی سپر
ای بر تو هر دو کون حلک، ملک تو اقطاع ملک
خیز، ارنه بنشیندفلک، زود، ارنه، برخیزدمدر
زاغ ملا یک باغ کن ران ممالک داغ کن
زاغ کمان ما زاغ کن بگذار تیر از نه سپر
لاف از در لولاک زن، اجرام بر افلاک زن
بر شرب دین تریاک زن، در جام فرمان کن بخور
بر بند دست آسمان، نبشول بنگاه زنان
بر زن زمین را بر زمان، و انداز در قعر سقر
ناهید راکن زخمه بم، خورشید را بشکن علم
بهرام را بر در شکم، برجیس را خون کن جکر
دری، بدریا کن نسب، مرغی، به بستان کن طرب
ماهی، بگردون آی شب، نوری، به بالا کن سفر
ایخوانده تاریخ قدم، در خط محدث کش قلم
وی شاخ آدم را تو، نم، در بیخ عالم زن تبر
گر ماه و انجم در شرف، رخ بر فروزند از سلف
بر چهره ی مه زن کلف، در چشم انجم کش سهر
شد کفر و ایمان مشتبه، در هم چو پیوند زره
از کار این بگشا گره، برحال آن بفکن نظر
گر، زنگ، گر، خلخ بود، زآن چهره فرخ بود
تا با تو زلف و رخ بود، کم زن دم از جبر و قدر
غم، از تو گر مهجور شد، از قرب مفرط دور شد
بزم از تو چون پر نور شد، بر طیب گشتی سایه در
ای مشکل دین کرده حل؛ کی در دبستان ازل
کاجسام بر لوح جمل، بودند، الف با. تا، زبر
چون دلق در کردی ببر، وزدهر در بستی کمر
این النظر گفت النظر، کفر الحذر گفت الحذر
از نور تو دارد گهر، کان و گیاه و جانور
اول تو بودستی پدر، آدم تو را چارم پسر
شرب ملک نوشیده ی، زان چشمه بر جوشیده ی
پس صدره ی پوشیده ی، از دست دور بوالبشر
سلجق شه دوران توئی، زبر کلیمی چغنوی
بنواز کوس خسروی بفراز رایات ظفر
تیز است غوغای فتن، کند است بازار سنن
زلف سنن در هم شکن، پشت فتن در هم شکر
می خور بسغراق سخن، خوش با حریفان کهن
وآخر زمان رامست کن، از دوستکامی خبر
تا کی پریرویان کش، بر خسبگه دل کرده خوش
زان پرده ی یاقوت فش، بنمای دُر بگشای در
کوش از تو روزی کوش شد، نطق از تو دیباپوش شد
طوطی جان خاموش شد، بگشا دهن بفشان شکر
ماه تو در ملک به خم، لعل تو با جزع دژم
شهدی است در آغوش سم نفعی است در کام ضرر
فردوس دنیاکوی تو حورا، ز خیل روی تو
در زلف عنبر بوی تو، هم شام ساکن هم سحر
بر چرخ مرکب رانده ی، جان بر جهان افشانده ی
لعل تو را بنشانده ی، جبریل بر طرف گهر
مرغ ازل پیش از جهان، زان زقه کرد اندر دهان
تا چون برآئی ز آشیان، گیری ابد را زیر پر
کوثر برانی از حجر، مرجان کنی شاخ شجر
حیوان کنی آب شمر، مرمر کنی سنک کمر
ایشاه مرغ صید جو، اصلت ز ترکستان هو
با روی سلطان گیر خو، از دست سلطان خواه خور
آداب صید آموختی، ز استاد علم اندوختی
چون دیدگان بر دوختی، بگشای دل در ما نگر
تجدید میثاق کهن، شرط است با سلطان کن
اینک دو اسبه شد سخن، جای اثیرش رااثر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: قصیده با خطاب به پیامبر، «خیر البشر»، آغاز میشود و او را برتر از افلاک و ستارگان و نور نخستین آفرینش مینامد که آدم فرزند اوست. شاعر او را برمیانگیزد که فتنه را بشکند، سنت را زنده کند و گرهٔ درهمآمیختگی کفر و ایمان را بگشاید. در ادامه زبان قصیده به وصف عاشقانهٔ لب و زلف و معراج میگراید. در پایان، مخاطب به شاهینی شکاری تشبیه میشود که اصلش از عالم الهی است و باید پیمان ازلی خود را با سلطان، یعنی حق، تازه کند.
هوش مصنوعی: جانم فدای تو ای بهترین آدمیان، ای تاج جهان و بلکه سرِ آن. چگونه گذرت به اینجا افتاد؟ جایگاهت کجاست و چه خبر داری؟
هوش مصنوعی: چون شریعت تو فرمان داد که راه را باز کنید، ای شاه، به میدان برو. گوی را از دوستان بربای و سرِ دشمنان را از تن جدا کن.
هوش مصنوعی: آیین و روش را تازه کن و طلسمهای کهن را بشکن. دفتر این یکی را بخوان و کارنامهٔ آن دیگری را پاره کن؛ یعنی شریعت تازه را برپا دار و آیینهای کهنه را باطل کن.
هوش مصنوعی: برخیز ای عزیزِ معنوی که چون یوسف در کشور معنا سلطانی نوخاستهای، هرچند در آنجا پادشاهی و شهر کنعان و پدر نیز از آنِ توست.
هوش مصنوعی: پارهٔ ماه را در دست بگیر، که اشاره به معجزهٔ شکافتن ماه است، و مشتری را سرمست کن. بتاز و رخش را از خود فروتر بنشان و سرِ زحل را زیر پا بگذار؛ یعنی از همهٔ افلاک برتری.
هوش مصنوعی: ای کسی که هر دو جهان بر تو حلال است و کشور تو تیول فرشتگان است، برخیز، وگرنه گردش فلک از کار بازمیایستد. زود برخیز، وگرنه خاک و گِل به آشوب برمیخیزد.
هوش مصنوعی: عالم فرشتگان را باغ و جلوهگاه خود کن و بر ران کشورها داغ بندگی خود بنه. کمانت را به صفت «ما زاغ» یعنی بیانحراف کن و تیرت را از نُه سپرِ آسمان بگذران. «ما زاغ» اشاره به آیهای دربارهٔ معراج پیامبر است.
هوش مصنوعی: از درِ «لولاک»، یعنی حدیثی که جهان به خاطر تو آفریده شد، سربلندانه سخن بگو و ستارگان را بر افلاک بنشان. بر نوشیدنی دین پادزهر بیفزای و در جام فرمانت بخور بسوزان.
هوش مصنوعی: دست آسمان را ببند و بساط و خانهٔ زنانهخوی دنیا را بر هم زن. زمین را بر زمان بکوب و آن را به ژرفای دوزخ بینداز.
هوش مصنوعی: زخمهٔ ناهید را آهسته و بم کن، پرچم خورشید را بشکن، شکم بهرام را بدر و جگر مشتری را خونین کن؛ یعنی همهٔ ستارگان در برابر تو زبوناند.
هوش مصنوعی: تو مرواریدی، پس نسبت خود را به دریا برسان؛ پرندهای، پس در باغ شادی کن؛ ماهی، پس شبانه به آسمان برآی؛ نوری، پس به سوی بالا سفر کن.
هوش مصنوعی: ای کسی که تاریخِ قدیم و ازلی را خواندهای، بر نوشتهٔ هرچه حادث و نوپدید است خط بطلان بکش. ای که مایهٔ نم و طراوت شاخهٔ آدمی، بر ریشهٔ جهان تبر بزن.
هوش مصنوعی: اگر ماه و ستارگان در اوج شرف خود از دیرباز چهره برمیافروزند، تو بر روی ماه لکه بنشان و چشم ستارگان را بیخواب کن؛ یعنی روشنیشان در برابر تو ناچیز است.
هوش مصنوعی: کفر و ایمان مانند حلقههای زره در هم آمیخته و از هم بازشناخته نمیشوند. گره کار این یکی را بگشا و به حال آن دیگری نیز نظر کن.
هوش مصنوعی: چه زنگی سیاه باشد و چه ترک خلّخی، از آن چهره بهرهمند و خوشبخت است. تا زلف و رخسار با توست، از بحث جبر و اختیار کمتر سخن بگو. زلف و رخ نماد تاریکی و روشنی، یا کفر و ایمان است.
هوش مصنوعی: اگر غم از تو دور افتاد، به سبب نزدیکی بیاندازه به تو بود. چون بزم از تو پرنور شد، بر درخت پاک و خوشبو سایه افکندی.
هوش مصنوعی: ای که دشواری دین را گشودهای؛ از آن زمان که در دبستان ازل، پیکرها بر لوح حروف ابجد هنوز چون الف و با و تا با زِبَر بودند، یعنی آفرینش هنوز در حد حروف و نشانهها بود.
هوش مصنوعی: آنگاه که خرقه بر تن کردی و در برابر روزگار کمر بستی، نگاه فریاد زد که نظر کن، و کفر فریاد زد که بپرهیز.
هوش مصنوعی: کان و گیاه و جانور همه گوهر خود را از نور تو دارند. در آغاز تو پدر بودی و آدم فرزند چهارم تو بود. اشاره به نور محمدی است که پیش از آفرینش همه چیز بود.
هوش مصنوعی: از نوشابهٔ فرشتگان نوشیدهای و از آن چشمه برجوشیدهای. سپس جامهای پوشیدهای که از دسترس آدم، پدر آدمیان، دور است.
هوش مصنوعی: تو پادشاه سلجوقی روزگاری. کوس پادشاهی را بنواز و پرچمهای پیروزی را برافراز.
هوش مصنوعی: آشوب فتنهها تند شده و بازار سنتها از رونق افتاده است. پیچ و تاب کار را بشکن و پشت فتنه را درهم بشکن.
هوش مصنوعی: با پیالهٔ سخن، باده بنوش و با یاران دیرین خوش باش. آخرالزمان را از خبرِ بادهگساری به یاد دوستان سرمست کن.
هوش مصنوعی: تا کی زیبارویان دلکش بستر دل را خوش کنند؟ از آن پردهٔ یاقوترنگ، یعنی لبت، مروارید دندان را نشان بده و در سخن را بگشا.
هوش مصنوعی: گوش از تو روزی گوشواره یافت و سخن از تو جامهٔ دیبا پوشید. اکنون طوطی جان خاموش مانده است؛ دهان بگشا و شکرِ سخن بیفشان.
هوش مصنوعی: ماه رویت در کشور زیبایی بیهمتاست و لب لعلت با چشم خمارآلودت همراه است. در تو شهدی در آغوش زهر و سودی در کام زیان نهفته است.
هوش مصنوعی: کوی تو بهشت این جهان است و حوریان از سپاه و ملازمان روی تو هستند. در زلف عنبرین تو هم شب جای دارد و هم سحر.
هوش مصنوعی: بر آسمان مرکب راندهای، که اشاره به معراج است، و جان بر جهان افشاندهای. جبرئیل لب لعل تو را در کنار گوهر نشانده است.
هوش مصنوعی: پرندهٔ ازل پیش از آفرینش جهان در دهانت دانه نهاد تا چون از آشیانه بیرون آیی، ابدیت را زیر بال خود بگیری.
هوش مصنوعی: از سنگ، کوثر روان میکنی و شاخهٔ درخت را مرجان میسازی. آب گندیده را آب حیات میکنی و سنگ کمرکوه را مرمر؛ یعنی هرچه را دگرگون و ارزشمند میسازی.
هوش مصنوعی: ای شاهینِ شکارجو که اصلت از ترکستانِ «هو»، یعنی عالم الهی، است، به روی سلطان خو بگیر و خوراک خود را از دست سلطان بخواه. منظور جان عارف است که باید تنها به حق رو کند.
هوش مصنوعی: آیین شکار را آموختی و از استاد دانش اندوختی. اکنون که چشمانت را دوختند، چنانکه چشم باز شکاری را میدوزند، چشم دل را بگشای و به ما بنگر.
هوش مصنوعی: تازه کردن پیمان دیرینِ ازلی با سلطان شرط است. اینک سخن شتابان شد و جای اثیر را تنها اثری از او میگیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چشم تو خورشید و قمر گنج تو پر در و گهر
جود تو هنگام سحر هم بر خضر هم بر شجر
ای یوسف حسن و کشی خورشید خوی خوش سیر
از سر برون کن سرکشی امروز با ما باده خور
زین بادهٔ چون ارغوان پر کن سبک رطل گران
با ما خور ای جان جهان با ما خور ای بدر پدر
ای خوش لب شیرین زبان خوش خوش در آ اندر میان
[...]
خط نگار ترک من چون طوق قمری بر قمر
یا چون قطار مور بر گرد قمر بسته کمر
وان زلف پرچین و شکن خمیده چون پشت شمن
بر روی آن سرو چمن ژولیده مو افروز بر
خط بدیع آیین او وان زلف مشک آگین او
[...]
ای شاهد سیمین ذقن درده شرابی همچو زر
تا سینهها روشن شود افزون شود نور نظر
کوری هشیاران ده آن جام سلطانی بده
تا جسم گردد همچو جان تا شب شود همچون سحر
چون خواب را درهم زدی درده شراب ایزدی
[...]
اینک نسیمی میدهد کز دوست میآرد خبر
برخیز کاستقبال او واجب بود کردن به سر
ای راحت جان مرحبا از دوست کی گشتی جدا
دارد عزیمت سوی ما یا کرد از این جانب گذر
از زلف عنبربار او وز سرو خوش رفتار او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.