مرا سیر سپهر از روز اول
ز آرام و سکون دارد معطل
رساند گه ز پایان سوی بالا
کشاند گه ز اعلا سوی اسفل
قضا زهری است در جامم مهیا
بلا امری است بر عیشم محول
یکی بر سوزش جانم مواظب
یکی برشورش عیشم موکل
عجوزی سالخورد است این زمانه
من اندر دست او مانند مغزل
ز اوتارم بریسد تار سیمین
شرائینم همی سازد مفتل
اگر من نیستم چون کبک بسمل
وگر من نیستم همچون سمندل
چرا جانم بسوزاند در آتش
چرا مغزم بجوشاند به مرجل
چو دیدم آسمان دارد تنم را
بزنجیر غم و حسرت مسلسل
بناجار از وطن عزلت گزیدم
که بودم اندران چون ریش اعزل
ز خلان وطن جستم گرانه
کزین خل انگبین بودی مراخل
ندیدی شنفری در بیت خود گفت
الی قوم سوی قومی لامیل
خزف باشد بکان خویش گوهر
حطب گردد بجای خویش صندل
بنی اذا نزلت بدار هون
فلا تنظر الی الاوطان و ارحل
به پیش اندر نهادم راه صحرا
شدم بر ناقه ی صعب و قزعمل
بسودم با دو پایش صخر صما
بسفتم با دو دستش صم جندل
به صبح جان فزا و شام تاریک
بروز تابناک و لیل الیل
گهی کردم دلیل راه کوکب
گهی افروختم از مهر مشعل
نوشتم صعب و سهل و کوه وادی
بریدم پست و بالا دره و تل
بقرمیسین شدم از آذر آباد
چنان کز کوفه اندر شام اخطل
ز پشت آن نجیب کوه پیکر
بپائین آمدم چون وحی منزل
رسیدم بر در میر مؤید
ابوالسیف آن ز میران جمله اعقل
حسام الملک زین العابدین خان
جموع کاملان را فرد اکمل
ز قهرش حنظل آرد شاخ شکر
ز مهرش شکر آرد بیخ حنظل
تنش چرخ و رخش در وی چو خورشید
دلش بحر و کفش از وی دو جدول
فلک زان قبض و بسط آرد که فکرش
گهی در عقد پیچد گاه در حل
ای آن میری که گر عزمت نبودی
قدر حیران قضا ماندی معطل
تو باشی فخر هر سالار و سودد
تو باشی ذخر هر مسکین و ارمل
بود دست تو را با ابر وابل
همان فرقی که وابل راست باطل
فلک پیش تو چون با حکم جعفر
قضای بوحنیفه و پور حنبل
توئی آن راستکار راست هنجار
توئی آن راستگوی راست مقول
ز بویت بردمد شاخ شکوفه
ز خویت بروزد بوی سفرجل
دل بهرام از تیرت مشبک
تن کیوان ز شمشیرت مجدل
بتیغت وعده آجال مرقوم
بدستت روزی مردم محول
درودی مزرع خصم از دم تیغ
چنان حب الحصید از حد منجل
خرد روی صواب آنگاه بیند
که از رای تو باز آرد سجنجل
چو در هیجا ستوران از سنابک
بچرخ از خاک بر تو زند قسطل
پلنگ خیره گردد کم ز روباه
هژیر بیشه باشد همچو خیطل
ز تدبیر تو شمشیر حوادث
گهی سازد فسان و گاه صیقل
شود خصمت براه مرگ سالک
بداندیشت به تیر غم معطل
بنیات الطرق را هشته در پیش
بنات اللیل را بگشوده مدخل
بگمنامی چو هیان بن بیان
بگمراهی چو ضلال بن مهلل
بغلطند از فراز اسب بر خاک
چنان کز قله کهسار جندل
کنی از دست و پاشان دیگپایه
بجوشی مغزشان در سر چو مرجل
نیاید چون تو دیگر حارسی راد
نزاید چون تو هرگز فارسی یل
نگویم من که در انصاف و مردی
ز ابنای زمان بیشی تو لابل
کزین گردنده گردون برترستی
صریح این نکته گویم نی ماول
ازیرا کز تو شکر نوشد این خلق
ز گردون ریزد اندر کام حنظل
حسام الملک ماضی طاب مثواه
که کار عالمی را داد فیصل
از آن پس کز دم سیف مجرد
ز حرف عله سالم کرد معتل
منسق کرد آن یاسای درهم
منظم ساخت آن اوضاع مختل
لبش خامش شد اما کی خموشد
چراغی کش خدای افروخت اول
کنون زنده است گر باور نداری
ببرهان سازم این دعوی مدلل
تو ان جانی درین فرخنده پیکر
تو آن روحی درین تابنده هیکل
تو چون برجائی او برجاست تا حشر
دو بینی کی کند جز چشم احول
بگردون جلال از تست خورشید
بمرآت جمال از تست صیقل
نگیرد جهل در خاک تو مسکن
نیارد ظلم در ملک تو مدخل
بشوید دفتر از فتوای ناحق
ز عدلت قاضی سادوم جبل
خداوندا باستحقاق رتبت
خدایت بر امیران کرد افضل
همایون نونهال گلشنت را
تفاخر داد بر پیران اعقل
ز روی فخر با شه کرد وصلت
طرب موصول و عیش آمد موصل
ولیعهد خدیو شرق فرمود
عطای خویش محسوس و ممثل
دری بخشیدش از دریای دولت
بسر هشتش یکی تاج مکلل
همایون آن درختی کش خداوند
برویاناد ازین انهار و جدول
برومند آن خجسته نونهالی
که نوشد آب ازین پاکیزه منهل
الا تا زلف ترکان سمن بوی
گهی باشد مثنی گاه مرسل
جباه خلق دربارت معفر
وجوه خصم بر خاکت مرمل



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر از بیثباتی و ناپایداری زندگی سخن میگوید و اشاره میکند که جهان او را از آرامش دور کرده است. او احساس میکند که در دنیای پر از بلا و قضا و قدر، در حال معلق و در دست زمانهای سالخورده گرفتار شده است. شاعر به توصیف سفر خود و چالشهایی که در راه برمیدارد میپردازد و به شخصیتهای مهمی که در راهش به آنها برمیخورد، اشاره میکند. در نهایت، او به ستایش از شخصیتی برجسته و عادل میپردازد که برای جامعه فخر و منزلت به ارمغان میآورد و امید میدهد که در پرتو آن، عدالت و دوستی برقرار شود.
هوش مصنوعی: گردش آسمان از همان روز نخست مرا از آرامش و قرار بیبهره نگه داشته است.
هوش مصنوعی: گاهی مرا از پایین به بالا میبرد و گاهی از بلندترین جایگاه به پستترین جا فرو میکشد.
هوش مصنوعی: تقدیر زهری است که در جام من آماده شده و بلا کاری است که بر هم زدن خوشیام به آن سپرده شده است.
هوش مصنوعی: یکی از آن دو، یعنی قضا، پیوسته در پی سوزاندن جان من است و دیگری، یعنی بلا، مأمور آشفتن زندگیام.
هوش مصنوعی: این روزگار پیرزنی سالخورده است و من در دست او مانند دوک نخریسی هستم.
هوش مصنوعی: از رگوپی من رشتهٔ سیمین میریسد و شریانهایم را مانند ریسمان تاب میدهد.
هوش مصنوعی: اگر من کبکِ سربریده نیستم و اگر سمندرِ آتشنشین هم نیستم،
هوش مصنوعی: پس چرا روزگار جانم را مانند سمندر در آتش میسوزاند و مغزم را مانند کبک در دیگ میجوشاند؟
هوش مصنوعی: چون دیدم آسمان تنم را به زنجیر غم و حسرت بسته است،
هوش مصنوعی: ناچار از وطن دوری و گوشهگیری گزیدم، زیرا در آنجا مانند کسی بیسلاح و بیپناه بودم.
هوش مصنوعی: از دوستان وطن کناره گرفتم، چون از این دوستان عسل هم برایم مانند سرکه تلخ و ترش بود. شاعر میان «خلان» به معنای دوستان و «خل» به معنای سرکه جناس ساخته است.
هوش مصنوعی: مگر ندیدی که شنفری، شاعر عرب، در شعرش گفته است: من به قومی جز شما بیشتر گرایش دارم؟
هوش مصنوعی: گوهر در معدن خودش ارزش سفال دارد و صندل در جای خود هیزم شمرده میشود. یعنی قدر هنرمند در وطن خودش شناخته نمیشود.
هوش مصنوعی: به عربی میگوید: ای پسرم، اگر در خانهٔ خواری فرود آمدی، به وطن دل مبند و کوچ کن.
هوش مصنوعی: راه صحرا را در پیش گرفتم و بر شتری سرکش و نیرومند سوار شدم.
هوش مصنوعی: با پاهای آن شتر سنگهای سخت را ساییدم و با دستهایش صخرههای سخت را شکافتم. یعنی از راههای بسیار سنگلاخ گذشتم.
هوش مصنوعی: در صبح جانبخش و شام تاریک، در روز روشن و در سیاهترین شبها راه پیمودم.
هوش مصنوعی: گاهی ستارگان را راهنمای راه کردم و گاهی از خورشید برای خود مشعل افروختم.
هوش مصنوعی: راه دشوار و هموار، کوه و وادی را پیمودم و پستی و بلندی، دره و تپه را پشت سر گذاشتم.
هوش مصنوعی: از آذربایجان به کرمانشاه رفتم، همانگونه که اخطل، شاعر عرب، از کوفه به شام رفت.
هوش مصنوعی: از پشت آن شتر اصیل و کوهپیکر مانند وحیی که از آسمان فرود میآید پایین آمدم.
هوش مصنوعی: به درگاه امیرِ تأییدشده، ابوالسیف، رسیدم که خردمندترین همهٔ امیران است.
هوش مصنوعی: او حسامالملک، زینالعابدین خان است که در میان همهٔ کاملان، یگانه و کاملترین است.
هوش مصنوعی: خشم او چنان اثری دارد که شاخهٔ نیشکر به جای شکر، حنظل تلخ میدهد. مهرش نیز ریشهٔ حنظل را شیرین میکند و از آن شکر میرویاند.
هوش مصنوعی: تن او مانند آسمان است و چهرهاش در آن مانند خورشید. دلش دریاست و دو دستش مانند دو جویاند که از این دریا جاری میشوند و بخشش میپراکنند.
هوش مصنوعی: گرفتگی و گشایش کار جهان از آن است که اندیشهٔ او گاه گره میزند و گاه گره میگشاید. یعنی تنگی و فراخی روزگار تابع تدبیر اوست.
هوش مصنوعی: ای امیری که اگر ارادهٔ تو نبود، تقدیر سرگردان میماند و قضا بیکار و بیاثر میشد.
هوش مصنوعی: تو مایهٔ افتخار هر سردار و بزرگی و پشتوانه و اندوختهٔ هر بینوا و بیوهزنی.
هوش مصنوعی: تفاوت دست بخشندهٔ تو با ابر پرباران، همان تفاوتی است که باران تند با شبنم و نمباران دارد. یعنی بخشش تو از ابر بسیار بیشتر است.
هوش مصنوعی: آسمان در برابر تو چنان فروتر است که فتوای ابوحنیفه و ابنحنبل در برابر حکم امام جعفر صادق.
هوش مصنوعی: تو درستکار و درسترفتاری و راستگویی که سخنت همیشه راست است.
هوش مصنوعی: از بوی خوش تو شاخهها شکوفه میدهند و از خوی نیکت بوی خوش به میوزد.
هوش مصنوعی: دل بهرام (مریخ، ستارهٔ جنگ) از تیر تو سوراخسوراخ است و تن کیوان (زحل) از شمشیر تو بر خاک افتاده است.
هوش مصنوعی: وعدهٔ مرگ مردمان بر شمشیر تو نوشته شده و روزی مردم به دست تو سپرده شده است.
هوش مصنوعی: کشتزار دشمن را با لبهٔ تیغ درو میکنی، همانگونه که دانهٔ رسیده را با لبهٔ داس میدرند.
هوش مصنوعی: خرد تنها زمانی چهرهٔ درستی را میبیند که آینهای از رأی و اندیشهٔ تو در برابر خود بگیرد.
هوش مصنوعی: هنگامی که در میدان جنگ، اسبان با سمهای خود برای تو گرد و غبار را از زمین تا آسمان برمیانگیزند،
هوش مصنوعی: پلنگ درنده سرگشته و از روباه هم کمتر میشود و شیر بیشه مانند گربهای ناتوان میگردد. این بیت دنبالهٔ بیت پیش است.
هوش مصنوعی: تدبیر تو برای شمشیر رویدادها گاه سنگ فسان است که تیزش میکند و گاه ابزار صیقل است که جلایش میدهد. یعنی رویدادهای روزگار با تدبیر تو شکل میگیرند.
هوش مصنوعی: دشمن تو رهسپار راه مرگ میشود و بدخواهت با تیر غم از پا درمیآید و ناتوان میماند.
هوش مصنوعی: دشمن بیراههها و سختیهای راه را پیش روی خود دارد و درِ اندوهها و دلمشغولیهای شبانه را به روی خود گشوده است.
هوش مصنوعی: دشمنان تو در گمنامی مانند «هیان بن بیان» و در گمراهی مانند «ضلال بن مهلل» میشوند. این دو نام در زبان عربی مَثَل آدم ناشناخته و گمگشتهاند.
هوش مصنوعی: دشمنان از پشت اسب بر خاک میغلتند، همانگونه که تختهسنگ از قلهٔ کوه فرو میغلتد.
هوش مصنوعی: از دست و پای آنان پایهٔ دیگ میسازی و مغزشان را در کاسهٔ سرشان مانند دیگ به جوش میآوری. یعنی آنان را سخت نابود میکنی.
هوش مصنوعی: نگهبانی بخشنده مانند تو دیگر پیدا نمیشود و مادری هرگز سوار پهلوانی مانند تو نخواهد زاد.
هوش مصنوعی: نمیگویم که تو در انصاف و جوانمردی فقط از مردم روزگار برتری؛ نه، بلکه بیش از این است.
هوش مصنوعی: آشکارا و بیتأویل میگویم که تو از این آسمان گردان هم برتری.
هوش مصنوعی: زیرا مردم از تو شیرینی و شکر مینوشند، اما از آسمان تلخیِ حنظل به کامشان ریخته میشود.
هوش مصنوعی: حسامالملکِ درگذشته، که جایش خوش باد، کار جهانی را سامان داد و به فرجام رساند.
هوش مصنوعی: او با تیغ برهنه کارهای معیوب و ناتندرست را درست و سالم کرد؛ شاعر با اصطلاح دستوری «حرف علّه» و «معتل» و «سالم» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: او آن قانون و نظام آشفته را سامان داد و اوضاع پریشان را منظم کرد.
هوش مصنوعی: لبش خاموش شد و درگذشت، اما چراغی که خدا از آغاز برافروخته باشد هرگز خاموش نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر باور نداری، او اکنون زنده است و من این ادعا را با دلیل ثابت میکنم.
هوش مصنوعی: دلیل این است که تو همان جانِ او در این پیکر فرخنده و همان روحِ او در این کالبد درخشانی؛ یعنی تو جانشین و ادامهٔ اویی.
هوش مصنوعی: چون تو برقراری، او نیز تا روز رستاخیز برقرار است؛ شما را دو تن دیدن کار چشم لوچ است.
هوش مصنوعی: در آسمان بزرگی، خورشید از توست و آینهٔ زیبایی صیقل و روشنیاش را از تو دارد.
هوش مصنوعی: نادانی در سرزمین تو جای نمیگیرد و ستم راهی به قلمرو تو ندارد.
هوش مصنوعی: از عدالت تو حتی قاضی سدوم، که مثل بیانصافی است، دفترش را از فتواهای ناحق میشوید.
هوش مصنوعی: ای سرور، خداوند به سبب شایستگی مقامت تو را بر امیران برتری داد.
هوش مصنوعی: خدا به نونهال فرخندهٔ باغ تو، یعنی فرزندت، برتری و افتخار بر پیران خردمند بخشید.
هوش مصنوعی: آن فرزند از سر افتخار با خاندان شاه وصلت کرد و شادی و خوشی به هم پیوست.
هوش مصنوعی: ولیعهدِ پادشاه مشرقزمین بخشش خود را آشکار و ملموس ساخت.
هوش مصنوعی: او گوهری از دریای دولت خود به او بخشید و تاجی گوهرنشان بر سرش نهاد؛ گوهر کنایه از عروسی از خاندان شاهی است.
هوش مصنوعی: فرخنده باد آن درختی که خداوند آن را از این رودها و جویها برویاند.
هوش مصنوعی: بارور باد آن نونهال خجسته که از این آبشخور پاک آب مینوشد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که زلف زیبارویان یاسمنبوی گاه دولا و بافته و گاه رها و افشان است، یعنی تا جهان برقرار است،
هوش مصنوعی: پیشانی مردم بر خاک درگاه تو سوده و چهرهٔ دشمنانت بر خاک تو ریگآلود باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
الا یا خیمگی! خیمه فروهل
که پیشاهنگ بیرون شد ز منزل
تبیره زن بزد طبل نخستین
شتربانان همیبندند محمل
نماز شام نزدیکست و امشب
[...]
وگر نه کرده بودی چرخ مایل
بدین سان لختکی میل معدل
حرامم بیته بی آلاله و گل
حرامم بیته بی آواز بلبل
حرامم بی اگر بیته نشینم
کشم در پای گلبن ساغر مُل
به علم فلسفه چندین چه نازی
که باشد فلسفی دایم معطل
هزاران گونه مشکل بیش بینم
در آن زلفین مفتول مسلسل
ارکب حل شکل کل یوم
[...]
فلک در سایه پر حواصل
زمین را پر طوطی کرد حاصل
هوا بر سیرت ضحاک ظالم
گزید آئین نوشروان عادل
خزان را با بهار از لعب شطرنج
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.