گنجور

غزل شمارهٔ ۲۰۷

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود

دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود

راست چون سوسن و گل از اثر صحبت پاک

بر زبان بود مرا آن چه تو را در دل بود

دل چو از پیر خرد نقل معانی می‌کرد

عشق می‌گفت به شرح آن چه بر او مشکل بود

آه از آن جور و تطاول که در این دامگه است

آه از آن سوز و نیازی که در آن محفل بود

در دلم بود که بی دوست نباشم هرگز

چه توان کرد که سعی من و دل باطل بود

دوش بر یاد حریفان به خرابات شدم

خم می دیدم خون در دل و پا در گل بود

بس بگشتم که بپرسم سبب درد فراق

مفتی عقل در این مسئله لایعقل بود

راستی خاتم فیروزه بواسحاقی

خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظ

که ز سرپنجه شاهین قضا غافل بود

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

گلهای تازه » شمارهٔ ۱۳۵ » (سه گاه) (۱۳:۱۷ - ۱۴:۳۷) نوازندگان: حبیب‌الله بدیعی (‎ویولن) خواننده آواز: محمودی خوانساری سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: یاد باد آنکه سر کوی تو ام منزل بود

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

نیما نوشته:

در مورد مصرع:
خم می دیدم خون در دل و پا در گل بود
دکتر محجوب معتقدند «سر در گل» صحیح است. به گفته‌ی ایشان - که از نسخه‌ی خانلری استفاده می‌کنند - در نسخه‌های جدیدتر به این دلیل که فکر می‌کردند سر در گل بی‌معنی است از عبارت پا در گل استفاده کرده‌اند.
در اینجا سر در گل اشاره دارد به سنت گل به سر مالیدن در مراسم عذا و همچنین پوشاندن سر خم با گل برای نگهداری می.

امین کیخا نوشته:

نیما جان پا در گل هم یعنی بیکار و نا کارساز من گمان میکنم این را هم بشود پذیرفت

امین کیخا نوشته:

نیما جان پا در گل هم یعنی بیکار و نا کارساز من گمان میکنم این را هم بشود پذیرفت

ریحانه نوشته:

سر در گل صحیح است
به معنب لبت توجه کنید!

شایان نوشته:

به نظر بنده هم سر در گل صحیح می باشد زیرا که برای نگهداری می سر خم را گل میگیرند تا از ورود هوا جلوگیری کنند.خون در دل هم اشاره به سرخی می درون خم دارد.

کامران منصوری جمشیدی نوشته:

راست و راستی در ابیات ۲ و ۸ بنظر می آید براستی معنی دارد لیکن دکتر محجوب راستی را به معنی امروزی آن یعنی در ضمن . اینچنین است مثلا راستی یادت هست . بکار می بردند که حقیر نا صحیح میدانم

دکتر ترابی نوشته:

دوستان : به یاد بدارید که خواجه این غزل را در حسرت روزگار شادخواری ابو اسحاق سروده است
زمانی که که تزویر و ریا بر سر کار آمده بوده است
شکوه وشکایت است غم روزگار رفته است نالیدن از جور و تطاول این دامگه است.
بی دوست ، بی او، تنها با یاد حریفان به خورآباد شده است؛ خم می می بیند شکسته ، دلخون و پای در گل.

اردشیر نوشته:

دوستان سلام ، به نظر حقیر ، با توجه به تعبیر ادمى از خم مى ، و سر انجام ان که به خاک بازگشتن است ، همان سر در گل درست است ،

ناشناس نوشته:

اجرای همین شعر در تصنیف یاد باد گروه بوم
آهنگساز سپهر سراجی

http://www.aparat.com/v/7oF4H

عظیم نوشته:

توجه داشته باشید که صورت صحیح مصرع مذکور به این شکل هست:
خم می دیدم و خون در دل و …
از این واو بعد از دیدم غفلت شده گرچه در اکثر نسخه های کهن موجود هست. بعلاوه شیوه منحصر بفرد استعمال “و” در ادبیات فارسی هست که میشه واو ایجاز و حذف نامیده بشه. یعنی خم می را دیدم و دانستم و بر من مسلم شد که خون در دل و ….

نمونه های دیگر:

دیدم “و” آن چشم دل سیه که تو داری

قیاس کردم “و” آن چشم جاودانه مست

قیاس کردم “و” تدبیر عقل در ره عشق
چو شبنمی است که بر بحر میکشد رقمی

البته بلحاظ آهنگ کلام هم مصرع مذکور بدون “و” لنگ میزنه

کسرا نوشته:

یاد باد… یاد گذشته ها شاد باد…

مسعود حاتمی نوشته:

من دیدم دوستان نوشته‌اند روی خم می را بخاطر اینکه هوا نکشد، گل میگرفته‌اند. اشتباه نکنید. برای سرکه باید چنین کنند ولی برای خم شراب باید هر روز بتوانند در آن را برداشته و هم بزنند. اصلا با همین هم خوردن و انتقال هوا است که تخمیر صورت می‌گیرد.

مسعود حاتمی نوشته:

لطفا اطلاعات مبنای اشتباه ندهید چون در این صفحه بمانند یک دایره‌المعارف ثبت میشود و ممکت است بعدها مورد استناد افراد دیکر قرار گیرد.

یغما نوشته:

به نقل از کتاب بحث در آثار و افکار و احوال حافظ - جلد اول- دکتر قاسم غنی :
این غزل مرثیه ای است در سوگ شاه شیخ ابواسحاق اینجو که به دست امیر مبارزالدین ( محتسب ) کشته شد.

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
………..
>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
*******************************
راست چون سوسن و گل در اثر صحبت پاک
………………………………………. در دل بود

در زبان بود مرا آنچه تو را: ۱ نسخه (۸۰۱)

در زبان بود مرا هرچه تو را: ۱۲ نسخه (۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۳۶ و ۵ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، جلالی نائینی- نورانی وصال

بر زبان بود مرا هرچه تو را: ۱۳ نسخه (۸۱۹، ۸۲۵، ۸۴۳ و ۱۰ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) نیساری

در زبان بود تو را هرچه مرا: ۲ نسخه (۸۲۱، ۸۵۴)

بر زبان بود مرا آنچه تو را: ۴ نسخه (۸۲۷ و ۳ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید

به زبان بود مرا آنچه تو را: ۱ نسخه (۸۵۸)
بر زبان بود تو را آنچه مرا: ۳ نسخه (۸۴۹، ۸۵۷، ۸۶۴)
—————————————–
دو مورد:
… /
بر زبان: ۲۲ نسخه (۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۵، ۸۲۷، ۸۴۳ و ۱۷ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید

در زبان: ۱۳ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۲۲، ۸۲۴، ۸۳۶ و ۶ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، جلالی نائینی- نورانی وصال

به زبان: ۱ نسخه (۸۵۸)

/ …
هرچه: ۲۸ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۳۶، ۸۴۳ و ۱۶ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال

آنچه: ۸ نسخه (۸۲۷ و ۷ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید

۳۶ نسخه غزل ۲۰۳ و بیت فوق را دارند.
**************************************
**************************************

سمانه ، م نوشته:

مسعود حاتمی گرامی
اتفاقاً نوشته ی شما اطلاعات اشتباه میدهد
توجه کنید که در هوا باکتری وجود دارد به نام ”میکو دِرما استی“ ، این باکتری اگر در حین شرابسازی وارد خمره شود ، آنرا به سرکه تبدیل می کند ، برای جلوگیری از نفوذ این باکتری به داخل خمره در قدیم سر ِ خمره را با گِل می پوشانده اند
درین غزل ، خمره به عزا داری تشبیه شده که دلش خون است و از شدت غم گِل به سر مالیده
که هنوز هم عزاداران به نشانه ی غم ، گِل به سر می مالند
دکتر خانلری از ۹ نسخه ای که در اختیار داشته ۸ نسخه بیت ، : خم می دیدم ، خون در دل و سر در گل بود ، را داشته اند به جز یک نسخه ی ” خلخالی “ که قزوینی استفاده کرده است

شاد زی

محمد صادقی نوشته:

پیشنهاد میکنم بجای حدسیات به صفحه ۱۲۰۷ جلد دوم شرح سودی بر حافظ مراجعه فرمایید.
محمد صادقی

نوید قبادی نوشته:

دوستان عزیز این غزل حسرتنامه ایست برای دوران خوش شیراز ، قبل از انکه حاکم سختگیر جدید بر مسند قدرت بنشیند و فضای اجتماعی باز و مورد نظر حافظ را به فضای خشک و مذهبی تبدیل کند و ضمنا سپاس نامه ایست برای خاتم فیروزه بواسحاقی لقب حاکم قبلی شیراز که حافظ بهترین دوران زندگیش رو بنظر در همین برهه سپری کرده… مصراع خون در دل و پا در گل بود بدون شک صحیح میباشد… خم می را تصور کنید که خون در دل دارد یعنی شراب قرمز در دل کوزه و مدتهاست دسترسی به ان ممنوع شده نم و رطوبت از سفال تراوش کرده و خاک مانده و روبیده نشده در زیر خودش را نمناک و گلی کرده است پای خم یا همان کوزه بزرگ شراب در گل زیرش فرو رفته… حافظ خود را بیرون میکده پلمپ شده درست مثل خم در داخل میکده توصیف میکند خون در دل نشان از حسرت درونی حافظ و پا در گل نشانه ناتوانی از حرکت و خوردن شراب … شاهکاری شاعرانه از تشبیه حال خود با کوزه شراب…

شاهد نوشته:

سلام. عبارت “سر در گل” بودن یا کردن غلط است. زیرا: ۱- جهت شستشو یا عزاداری “گل بر سر می مالند” نه اینکه “سر در گل فرو کنند” ۲- بر سر خم یا کوزه نیز گل می مالند نه اینکه سر خم یا کوزه را در گل فرو کنند ۳- اگر به تعبیر ضعیف تر فرض شود “دهان” یا “دهانه” خم را با گل پوشانده اند (که استعاره از بستن دهان است) باز هم عبارت “سر در گل” غلط است.
اما عبارت “پا در گل” بودن صحیح است. زیرا: ۱- به معنای ناتوانی در رفتن است، چه رفتن مادی یا معنوی یا اسیر بودن ۲- نظر به مصرع اول این بیت که با فعل “شدم” (به معنی رفتم) همراه است به کار بردن واژه “پا” تناسب دارد.
در نهایت نیز نگارنده در متون ادبیات فارسی اعم از منثور و منظوم تا به حال با عبارت “سر در گل” مواجه نشده است.
لیکن از باب طنز شاید عبارت “سر در گل” تنها با توصیفاتی که از حالت فیزیکی هنگام شعر گفتن جناب قاآنی بیان شده، مطابقت داشته باشد.

سیدمحمد 1 نوشته:

شاهد جان
کسی که دلخون است و عزادار ، گل بر سر میمالد .
عاشورا را در نظر بگیر
سرِ خمره را هم در گل فرو نمی کنند ، برای آنکه هوا و باکتری در آن نفوذ نکند ، دور تادور در ِ خمره را گل میمالیدند .
ضمناً : از حافظ بعید است که تصور کند خمره از رفتن باز مانده .
میگوید خم می ، خون در دل بود و از غم گل به سر مالیده بود
زنده باشی

مهرداد نوشته:

این غزل را استاد شجریان در مراسم خاکسپاری استاد بنان به زیبایی خوانده اند

کانال رسمی گنجور در تلگرام