به میدان تاز و سر در آتشم ده باد جولان را
پر از دود سپند جان من کن دور میدان را
بزن بر جانم آن تیر نگاه صید غافل کش
که در شست تغافل بود و رنگین داشت پیکان را
کمان ناز اگر اینست و زور بازوی غمزه
چه جای دل که روزن میکند در سینه سندان را
چه سرها کز بدن بیگانه سازد خنجر شوخی
چه افتد آشنایی با میانت طرف دامان را
درستی در کدامین کوی دل ماند نمیدانم
که آن مژگان کج میآزماید زخم چوگان را
سر سد جان خونآلود بر نوک سنان گردد
کند چشم تو چون تعلیم لعب نیزه مژگان را
ز باران بهار حسن آبی بر گلستان زن
که اندر مهر جان پر گل کند دیوار بستان را
ز روی خویش اگر نقشی گذاری بر درمشرق
ز خجلت کس نبیند بعد ازین خورشید تابان را
شراب لعلی رنگ رخت در ساغر اول
کباب خامسوز روی آتش میکند جان را
مگر نار خلیل است آن رخ رخشان تعالیالله
که در بار است اندر هر شرارش سد گلستان را
چه استیلای حسن است این بمیرم پیش بیدادش
که از لب بازگرداند به دل فریاد و افغان را
تبسم خونبها میآورد گو غمزه خنجر زن
که همره کرده میآرد نگاه درد درمان را
چه خوبی اله اله در خور آنی که تا باشی
روی اندر عنان بخت فرمان بخش دوران را
شه والا گهر بحر کرم شهزادهٔ اعظم
که مثلش گوهری پیدا نشد دریای امکان را
بلند اقبال فرخ فر خلیل الله دریا دل
که در تاج اقبال است ذاتش میرمیران را
پدر گو کج بنه تاج مرصع کاین در شاهی
چو بر تاجی نشیند بر فروزد چار ارکان را
ز صلب بحر این در کوچو زد یک جنبش موجه
توان دادن به هر یک قطرهاش سد غوطه عمان را
غیاث الدین محمد آنکه جود باد دست او
به ذلت خانه موری نهد تخت سلیمان را
نمک سالم برون آید ز آب و موم از آتش
چو کار افتد به حفظ کامل او کسر و نقصان را
به دست عالم افتاده است از او سررشته کاری
که شبها پاس دارد گرگ دوک و پشم چوپان را
نکردی بیاجازت سیل سر در خانه موری
خواص عدل او همراه اگر میبود باران را
بجز نرگس که باد صبح از و شبنم فرو ریزد
ندیده کس به عهد خرم او چشم گریان را
به عهد ضبط حفظش حاملان طبع انسانی
به مخزون ضمایر پاسبان سازند نسیان را
اگر شبه درر باری نبودی درگه بارش
سر اندر دیدهٔ خورشید بودی چوب دربان را
اگر میبود حفظ او حصار عصمت آدم
نبودی رخنهٔ آمد شدن وسواس شیطان را
مگر کش آز را سر پر کند از پنبهٔ مرهم
چو گوهر بار سازد بحر طبعش ابر احسان را
عجب بحری که چون در جنبش آرد باد اجلالش
کند خلخال ساق عرش موج شوکت و شان را
چنین بحری بباید تا صدف رخشان دری زاید
که آب او سیاهی شوید از رخسار کیوان را
نه رخشان در ، سهیلی در سپهر جان فروزنده
که رنگ و روی آن آتش زند لعل بدخشان را
سوار عرصهٔ دولت که در جولان اقبالش
نباشد راه جز در چشم اختر پای یکران را
جناب عالی جودش بلند افتاده تا حدی
که آنجا کس به سقایی ندارد ابر نیسان را
به جای دانه در هر رشته سد گوهر کشد خوشه
ز آب جود اگر یک رشحه بخشد کشت دهقان را
اگر اینست جذب همت امید بخش او
به زور دست جود از کوه بیرون میکشد کان را
برآوردی ز توفان دود با یک شعلهٔ قهرش
تنوری کو به عهد نوح شد فواره توفان را
عدو دارد ز خوف آن حسام مرگ خاصیت
همان تبلرزه که اندر برف باشد شخص عریان را
زهی جایی رسیدهٔ پایه قدر تو کز عزت
بود کحل الجواهر خاک پایت عین اعیان را
به یک تک درنوردد توسن عزم تو صحرایی
که در گام نخستش ره شود کم حد و پایان را
اگر عزمت ز پای مور بند عجز بردارد
به گامی طی کند گر قطع خواهد سد بیابان را
چو از حبس رحم بیرون نهد پا طفل بدخواهت
نبیند هیچ جا بیش از زمین و سقف زندان را
پی زخم آزمایی سینه خصم تو را جوید
نهد چون مرگ بر نوک سنان فتنه سوهان را
برای دار عبرت نخل عمر دشمنت جوید
اجل چون آزماید ارههای تیز دندان را
کند کاه سبک در وزن با کوه گران دعوی
اگر از عدل و انصاف تو باشد کفه میزان را
ز بیم آنکه جودت قفلش از گنجینه نگشاید
کلید گنج اندر زیر دندانست ثعبان را
چنان پیشش کشی کش بشکند سد جای پیشانی
کنی چون بر میان کوه محکم دست فرمان را
سخندان داورا وحشی که خضر طبع جانبخشش
ز رشک خامه دارد در سیاهی آب حیوان را
فکنده کشتیش در قلزم فیض ثنای تو
که سازد موجهٔ او کان گوهر جیب و دامان را
چه گوهرها که گردون را اگر درجی ازین بودی
مرصع ساختی تاج زر خورشید تابان را
سزد در موقف ایثار او درهای پر قیمت
اگر لطف تو در زر گیرد این طبع درافشان را
الا تا عاشق و معشوق در هر گفتن و دیدن
کند خاطرنشان خویش سد لطف نمایان را
سپهرت عاشقی بادا که گر چشمت بر او افتد
نویسد در حساب خویشتن سد لطف پنهان را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در ستایش غیاثالدین محمد میرمیران، شخصیت بلندی که به جود و کرم معروف است، سروده شده است. شاعر با استفاده از تمثیلها و تشبیهها به توصیف ویژگیهای ارزشمند او میپردازد و بر اهمیت موقعیت و صفات او تأکید میکند. در این شعر، لحظاتی از عشق و زیبایی، قدرت وزیر در برقراری عدالت، و نقش او در جامعه به تصویر کشیده میشود. غیاثالدین بهعنوان یک فرد محترم و حکیم توصیف میشود که با جود خود و نیکخویی، دلها را فراهم میکند و با اقتدار خود بر مشکلات غلبه میزند. شاعر در نهایت امید دارد که عشق و محبت در همهٔ روابط انسانی حاکم باشد.
هوش مصنوعی: به میدان جنگ بفرست و سرم را در آتش بگذار تا بادی که در حال وزیدن است، تمام فضا را پر از دود کند و جان من را از دور میدان دور کند.
هوش مصنوعی: تیر نگاه زیبا و نافذ تو مرا به شدت مجروح کند؛ زیرا این تیر در دستان تو پنهان است و چنان رنگینی دارد که به معنای فراموشی و بیتوجهی دلالت میکند.
هوش مصنوعی: اگر این کمان ناز و دلربا و قدرت بازوی چشم نازک و فریبنده وجود دارد، چه نیازی به دل است که با آن، به سینهٔ سنگین و محکم مانند سندان نفوذ کند؟
هوش مصنوعی: خنجر شوخی با زدن به سرهایی که از بدن بیگانه جدا میکند، چه عواقبی خواهد داشت؟ چه بلایی بر سر آشنایی میآید وقتی در کنار تو قرار میگیرد و دامانت را میگیرد؟
هوش مصنوعی: نمیدانم در کدام خیابان درست و راست، دل من مانده است؛ چرا که آن مژگان (چشمها) به گونهای بازی میکنند که زخم چوگان (تیر) را به یاد میآورد.
هوش مصنوعی: سر سدی که در وجودم ایجاد شده، خونآلود است و بر نوک نیزه قرار میگیرد. نگاه تو همچون آموزش بازی با نیزه، مژههایت را به حالت خاصی تبدیل میکند.
هوش مصنوعی: باران بهاری که با زیبایی و لطفش بر گلستان میبارد، باعث میشود که دیوار باغ پر از گل و عطر و صفا شود و جان آدمی را سرشار از مهر و محبت کند.
هوش مصنوعی: اگر تو از زیبایی خود نشانی بر شرق (یعنی محلی که خورشید از آنجا طلوع میکند) بگذاری، به خاطر شرم و حیا، هیچکس دیگر تابش خورشید را نخواهد دید.
هوش مصنوعی: رنگ پوست تو مانند شراب سرخ و لعل است که در اولین جام، آتش خام را میسوزاند و جان را زنده میکند.
هوش مصنوعی: آیا آن چهرهٔ درخشان که تجلیگاه خداست، مثل آتش ابراهیم خلیل است که هر بار با زیباییاش، گلستان را در آتش میسوزاند؟
هوش مصنوعی: این حسن چه تأثیری بر من گذاشته که اگر به بیداد او بمیرم، صدای دلشکستهام را از لبانش دور نمیکند و همچنان در من باقی میماند.
هوش مصنوعی: لبخند او آنقدر ارزشمند و تأثیرگذار است که باعث میشود غم و اندوه به کشتن برود. چشمانش از درد را دوا میکند و در عین حال، میتوانند آسیب برسانند، زیرا او با نگاهش همراه با تزویر و فریب، آرامش و تسکین را به ارمغان میآورد.
هوش مصنوعی: چه خوبی و زیبایی در این است که تو، ای اله، تنها برای کسی که تا همیشه در جایی چون تو، بر سر فرمان بخت و سرنوشت قرار دارد، شایستهای.
هوش مصنوعی: علامت والای شهریاری، مانند جواهر دریا که از کرم و بخشش سرچشمه میگیرد، شاهزادهای است که هیچگونه جواهری مثل او در دریای این امکانات موجود نیست.
هوش مصنوعی: خوش اقبال و خوششانس است فرخ (خوش) و فر (نور) خلیل الله، که دل بزرگی دارد و در تاج اقبالش، صفت (ذات) میرمیران نهفته است.
هوش مصنوعی: پدر، بگو که کجای تاج مرصع را بگذارم؛ زیرا وقتی این در (غیاثالدین محمد میرمیران) بر تاج شاهی مینشیند، چهار پایه (موجودیت) را روشن میکند و به آنها نور میبخشد.
هوش مصنوعی: از عمق دریا، این جوش و خروش به قدری قوی است که میتواند به هر قطرهاش قدرتی در برابر غوطهوری عمان بدهد. عمان اشاره به جایی در دریا دارد که غوطهوری در آن ممکن است.
هوش مصنوعی: غیاثالدین محمد به قدری بخشنده است که بخششهای او میتواند موجب خوار شدن یک مورچه شود، مانند آنکه تخت سلیمان (پادشاهی و عظمت) به زیر پای او بیفتد.
هوش مصنوعی: زمانی که کار به درستی و به طور کامل انجام شود، نعمتها و خوبیها (نمک و موم) به راحتی و بدون نقص به دست میآید. در این بیت، به این نکته اشاره شده که اگر کیفیت و حفاظت از کار در نظر گرفته شود، هیچ کمبود و عیبی در آن پیش نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: سررشته کار کشاورزی و نگهداری از پشم و دوکها به دست عالمی سپرده شده که در شبها گله را محافظت میکند و از گرگها در امان نگه میدارد.
هوش مصنوعی: اگر خواص و ویژگیهای عدل تو، غیاثالدین محمد، در کنار باران بود، اجازه میطلبیدیم که سیل به خانهای که موری در آن جا دارد، داخل نشود؛ یعنی تو برتر از هر بارانی هستی که خواصش میتواند ورود سیل را کنترل کند.
هوش مصنوعی: جز نرگس، که در صبح، باد و شبنم بر رویش میریزند، کسی را ندیدهام که در زمان خوشی و شادی او، اشک هجران بریزد.
هوش مصنوعی: در زمان حیاتش، حاملان اندیشه انسانی به یادگارهای پنهان ذهنها کمک میکنند تا فراموش نشوند.
هوش مصنوعی: اگر کنایهها و نشانهها در اینجا وجود نداشت، وجود درگاه باران به گونهای نشان میداد که خورشید به چشم ما میرسد و کلید در این صورت دیگر نیازی نبود.
هوش مصنوعی: اگر او (غیاث الدین محمد میرمیران) محافظت نمیکرد، نیروی پاکی و عصمت آدم هم نمیتوانست از ورود وسوسههای شیطان جلوگیری کند.
هوش مصنوعی: اگر آز و آز و خواهش را با پنبهٔ نرم و آرامش بخش پر کند، مانند یک گوهر ارزشمند میتواند نیکیها و لطفهای دریای وجودش را به بار آورد.
هوش مصنوعی: عجب دریا و دریایی که وقتی باد به آن وزیده میشود، به قدری عظمت و احترام پیدا میکند که پاهایی مانند خلخال را از عرش الهی به حرکت درمیآورد و موجهایش شکوه و مقامش را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: برای زایندگی صدفی زیبا و درخشان، باید دریایی وجود داشته باشد که آب آن به دلیل زیبایی و درخشندگی رخسار کیوان (سیاره زحل) به رنگ سیاه درآید.
هوش مصنوعی: در آسمان، نه فقط نورهای روشن و درخشان وجود دارد، بلکه همچنین ستارهای به نام «سهیل» هم هست که جان را روشن میکند. رنگ و زیبایی آن به قدری است که میتواند جواهر قرمز رنگی از بدخشان را به آتش بکشد.
هوش مصنوعی: سوار عرصهٔ دولت، کسی است که در میدان قدرت و ثروت، جایی ندارد جز در دید اختر (ستاره) که نماد بخت و اقبال است؛ یعنی اقبال و شانس او به قدری بزرگ است که هیچ چیز دیگری نمیتواند به آن برسد.
هوش مصنوعی: جود و generosity جناب عالی (غیاثالدین محمد) آنقدر در اوج و بلندی است که در آن مقام، هیچ کس نمیتواند به عرصهی سخاوت برسد، مانند ابر نیسان که باران نمیبارد و نمیتواند سقایی (سرویسدهی آب) کند.
هوش مصنوعی: اگر یک قطره از جود و generosity او، به جای دانه، در هر ریسه از خرما، جواهر و ثروت ایجاد کند، خوشههای زیبا از آب و برکت او به دهقان میرسد.
هوش مصنوعی: اگر این چنین است که اراده و امید او را جذب میکند، با قدرت دست بخشش خود، از کوه معدن طلا را بیرون میآورد.
هوش مصنوعی: تو با قهر و خشم خود، دودی را برپا کردی که مانند توفانی بزرگ بهوجود آمده است و این آتش از تنوری برمیخیزد که به یاد عهد نوح، همچون طغیانی عظیم است.
هوش مصنوعی: دشمن از ترس آن شمشیر مرگ، ویژگیاش همانند لرزشی است که در برف یک فرد عریان ایجاد میشود. یعنی دشمنان به شدت نگران و میترسند.
هوش مصنوعی: تو به مقام و مرتبهای رسیدهای که از عظمت و بزرگیات، خاک پای تو حتی از نگینهای گرانبها نیز باارزشتر است.
هوش مصنوعی: توسن عزم تو با یک جهش، صحرایی vast و بیپایان را میپیماید، به گونهای که در قدم اول، راهی کامل و بدون مرز را برای ادامهٔ سفر باز میکند.
هوش مصنوعی: اگر عزم و ارادهات به اندازهی عزم یک مور کوچک قوی باشد، با یک گام میتوانی دیوارهای بزرگ بیابان را از بین ببری و به راحتی از آنها عبور کنی.
هوش مصنوعی: زمانی که کودک بدخواهی که در حبس رحم قرار دارد، پاهایش را به بیرون بگذارد، هیچ چیز نمیبیند جز زمین و سقف زندان. یعنی او تنها در محدوده محدود و تنگ خودش درک میکند و از دیدن دنیای بزرگتر ناتوان است.
هوش مصنوعی: دشمنت در پی زخم زدن به توست، و چون مرگ، فتنه و خشونت را با چنگالهای تیز خود به تو نزدیک میکند.
هوش مصنوعی: دشمن تو همیشه در انتظار مرگ است، مانند اینکه درخت عمرش به عنوان عبرت به سراغش میآید، همانطور که ارههای تیز برای آزمایش برش و خطر در کمین هستند.
هوش مصنوعی: اگر انصاف و عدل تو وجود داشته باشد، حتی یک کاه ضعیف در ترازوی سنگین نیز میتواند در مقابل کوه سنگین وزن قرار گیرد.
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از اینکه سخاوت تو قفل گنجینهات را باز نکند، کلید این گنج در زیر دندان ماری نهفته است.
هوش مصنوعی: اگر در برابر غیاثالدین محمد میرمیران چنین مقاومتی کنی، در آن صورت به اندازهای قدرت و استحکام داری که میتوانی جلوی شکستن سدی را بگیری. با این وضعیت، به اندازهای تسلط و فرمانروایی داری که مانند یک کوه محکم هستی.
هوش مصنوعی: وحشی (شاعر) با صدای زیبا و ادبیات خود، از نعمتهای بینظیر خضر (نماد شفابخشی و زندگی) بهرهمند است و این موضوع باعث حسادت قلمهای دیگر به او در مقابل آب حیات (نشانهٔ حیات جاویدان) میشود.
هوش مصنوعی: ثنای تو را مانند دانههای دریا در دریایی از نعمت افشاندند، تا این ثنا مانند جواهرات زیبا، دامان و سینه را زینت دهد.
هوش مصنوعی: اگر این گوهرها از آسمان برمیافتاد، میتوانستی با آنها تاج زرین و درخشان خورشید را مزین کنی.
هوش مصنوعی: در مقام ایثار او، شایسته است که درهای پرقیمتی باشد، چون اگر لطف تو به این طبع برازنده برخورد کند، آن را درخشانتر میکند.
هوش مصنوعی: اگر عاشق و معشوق، در هر بار صحبت کردن و دیدن، یاد و خاطر یکدیگر را زنده کنند، این، نشانهای از لطف و محبت آشکار است.
هوش مصنوعی: عشق تو همچون آسمانی باشد که اگر به چشمانت بیفتد، در دل خود حسن و زیبایی پنهانت را به یاد خواهد آورد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چو بگشاید نگار من دو بادام و دو مرجان را
بدین نازان کند دل را بدان رنجان کند جان را
من و جانان به جان و دل فرو بستیم بازاری
که جانان دل مرا داده است من جان داده جانان را
چو نار کفته دارم دل بنار تفته آگنده
[...]
چو عاشق شد دل و جانم رخ و زلفین جانان را
دل و جان را خطرنبود دل این را باد و جان آنرا
من از جانان دل و دین را به حیلت چون نگه دارم
که ایزد بر دل و جانم مسلط کرد جانان را
نگارینی که چون بینی لب و دندان شیرینش
[...]
زهی سر بر خط فرمان تو افلاک و ارکان را
چو چابک دست معماری است لطفت عالم جان را
ز ابر طبع لؤلؤ بخش و باد لطف تو بوده
به روز مفلسی بنشاندهای دریا و عمان را
تو کوه گوهری در ذات و من هرگز ندانستم
[...]
رسید آن شه رسید آن شه بیارایید ایوان را
فروبُرّید ساعدها برای خوب کنعان را
چو آمد جانِ جانِ جان، نشاید برد نام جان
به پیشش جان چه کار آید مگر از بهر قربان را
بُدم بیعشق گمراهی درآمد عشق ناگاهی
[...]
گه از می تلخ میکن آن دو لعل شکرافشان را
که تا هر کس به گستاخی نبیند آن گلستان را
کنم دعوی عشق یار و آنگه زو وفا جویم
زهی عشق ار به رشوت! دوست خواهم داشتن آن را
بران تا زودتر زان شعله خاکستر شود جانم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.