بخش ۵۶ - در حق مردم و آدمی گوید
پس از آدم هر آنچ ز آدم زاد
آدمی خوانمش به اصل و نژاد
نتوانم که گویمش مردم
زانکه در سرِ این سخن مردم
مردمی عالمی دگر باشد
کم کسی را ازو خبر باشد
گرچه از روی اصل در دو سرای
کمتر از سگ نیافرید خدای
از پی خواب و خور مدانش وجود
کاندرو بیش ازین بود مقصود
چون بُوَد خلد و در هنر کوشد
جامه مشطی ششتری پوشد
خدمتش را کسی کنند پدید
که برو بایدش مقیم دوید
ور شود کشته گاه جولانش
صید در زیر زخم دندانش
چون بگویی برو به هم تکبیر
شرع میگویدت حلالش گیر
باز اگر کاهلی کند پیشه
ناورد زی طریق اندیشه
گرد بازارها دوان باشد
نزد دکّان این و آن باشد
تا یکی استخوان خشک برد
ده تبر در میان سر بخورد
هست فرقی ز کار این تا آن
همچنین کار آدمی میدان
سگ به کوشش چنان شود که کند
خدمتش آدمیّ و لاف زند
ور خسی آدمی شود چونان
کی کند خدمت سگ از پی نان
کار دربند همّت من و تست
نشوی خوار تا نباشی سست
این بگفتم برِ پناه جهان
بازگشتم به مدح شاه جهان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سنایی میان «آدمی» به معنای فرزند آدم و «مردم» به معنای انسان حقیقی فرق میگذارد و انسانیت راستین را مرتبهای کمیاب میداند. برای روشن کردن سخن، دو سگ را مثال میزند: سگ شکاری کوشا که جامهٔ ابریشمی میپوشد، خدمتکار دارد و شکارش حلال است، و سگ تنبلی که برای استخوانی خشک در بازار ضربهٔ تبر میخورد. نتیجه میگیرد که ارزش و خواری به همت و کوشش بستگی دارد، و در پایان به ستایش شاه بازمیگردد.
هوش مصنوعی: هر کس پس از آدم از نسل او به دنیا آمده است، او را از نظر اصل و نژاد «آدمی» مینامم.
هوش مصنوعی: اما نمیتوانم هر کسی را «مردم»، یعنی انسانِ واقعی و صاحب مروت، بنامم؛ چون در کار این سخن جانم به لب رسیده و دشواریاش را میدانم.
هوش مصنوعی: مردمی و انسانیت حقیقی عالمی دیگر و مرتبهای والاتر است که کمتر کسی از آن آگاهی دارد.
هوش مصنوعی: هرچند خدا در هر دو جهان، از نظر اصل و گوهر، آفریدهای پستتر از سگ نیافریده است، (باز هم ببین که سگ با کوشش به کجا میرسد).
هوش مصنوعی: وجود او را تنها برای خوابیدن و خوردن مپندار؛ مقصود از آفرینشش بیش از این است.
هوش مصنوعی: وقتی سگ چابک باشد و در هنر شکار بکوشد، جامهای آراسته از پارچهٔ ابریشمی شوشتری بر او میپوشانند.
هوش مصنوعی: کسی را برای خدمت او میگمارند که باید پیوسته به دنبالش بدود و از او مراقبت کند.
هوش مصنوعی: و اگر هنگام تاخت و جولانش، شکاری زیر زخم دندان او کشته شود،
هوش مصنوعی: چون هنگام فرستادنش بر آن تکبیر بگویی، شریعت به تو میگوید آن شکار را حلال بشمار.
هوش مصنوعی: اما اگر سگ تنبلی را پیشه کند و به راه و کار درست نیندیشد،
هوش مصنوعی: دور بازارها میدود و کنار دکان این و آن پرسه میزند،
هوش مصنوعی: تا برای به دست آوردن یک استخوان خشک، ده ضربهٔ تبر بر سرش بخورد.
هوش مصنوعی: میان کار این سگ کوشا و آن سگ تنبل فرق بسیار است؛ کار آدمی را هم همینگونه بدان.
هوش مصنوعی: سگ با کوشش به جایی میرسد که آدمی خدمتش را میکند و به این خدمت هم مینازد.
هوش مصنوعی: و اگر آدمی فرومایه و پست شود، چنان میشود که برای لقمهای نان خدمت سگ را میکند.
هوش مصنوعی: کار وابسته به همت من و توست؛ تا سست و تنبل نباشی خوار نمیشوی.
هوش مصنوعی: این سخن را در پیشگاه پناه جهان گفتم و اکنون به ستایش پادشاه جهان بازمیگردم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.