ذات عشق ازلی را چون میآمد گهرش
چون شود پیر تو آن روز جوانتر شمرش
هر که را پیرهن عافیتی دوخت به چشم
از پس آن نبود عشق بتی پرده درش
خاصه اندوه چنین بت که همی از سر لطف
جامهٔ عافیتی صید کند زیب و فرش
صد هزاران رگ جان غمزهٔ خونیش گشاد
کز رگ جان یکی لعل نشد نیشترش
خرد و جان من او دارد و می شاید از آنک
او چو جانست و خرد خاک چه داند خطرش
اینهم از شعبده و بوالعجبی اوست که هست
در عقیقین صدفش سی و دو دانه گهرش
چون دو بیجاده گشاد از قبل خنده شود
پر ستاره چو ره کاهکشان رهگذرش
چون گه گریه بدو در نگرم گویی هست
صدهزاران اختر ازین دیده روان بر قمرش
صدهزاران دل و جان بینی درمانده بدو
زیر هر یک شکن زلف مشعبد سیرش
عاشق خود بوم ار من غرض خود طلبم
زان دو بیجادهٔ پر شکر عاشق شکرش
وصل او از قبل خدمت او جویم و بس
ور نه من کمتر از بند قبا و کمرش
باد پیمایتر از من نبود در ره عشق
کز پی دیدهٔ خود سرمه کنم خاک درش
از برای مدد عشق مرا بر دل من
حسن هر روز برآرد به لباس دگرش
هر دمش حسن دگر بخشد مشاطه صفت
هر کرا تربیت عشق بود جلوهگرش
هست هر روز فزون دولت خوبیش ولیک
من چه گویم تو درین دیده شو و در نگرش
نی نی از غیرت من نیست روا این یک لفظ
کاندر آن چهرهٔ پرنور و لب چون شکرش
چشم و گوشی که چو من بیند و چون من شنود
خواهم از عارضهٔ بیخبری کور و کرش
من همی روز خود آن روز مبارک شمرم
که کمروار یکی تنگ بگیرم ببرش
نه که خود روز مبارک بود آن را که کند
سعی قاضی برکات بن مبارک نظرش
برکاتی که ز جود کف با برکت او
روزگار فضلا گشت چو نام پدرش
آنکه گر شعله زند آتش خشمش سوی بحر
در زمان دور شود پرده ز در و گهرش
آن ستوده سیرست او که به هنگام صفت
نقشبند خط ارباب سخن شد سیرش
آن نهالی که نشانند به نام کف او
خاک بیتربیت نامیه آرد به برش
هر که با یاد کف او به مثل زهر خورد
مدد روح طبیعی شود اندر جگرش
آتش همتش ار میل کند سوی هوا
آسمان گنبد زرین شود از یک شررش
ذاتش از مجلس اگر قسد کند سوی علو
عالم جان و خرد زیر بود او ز برش
ظلمت دهر پس پشت من افگند فنا
تا نهادم چو بقا روی سوی مستقرش
چه عجب زان که چو خورشید کسی را شد امام
سایه چون مقتدیان گام زند بر اثرش
هر که او چشم سوی چشمهٔ خورشید نهاد
سایهٔ قامت خود پیش نبیند بصرش
خود مرا از شرف خدمتش ای بس نبود
که نکو شعر شدم از صفت یک هنرش
دی مرا گفت منجم که بیا مژده بیار
که نود سال همی عمر دهد نور خورش
من بگفتمش حکیمانه برو یافه مگوی
که خود او جوهر روحست نباشد خطرش
خور که باشد که ورا عمر تواند بخشید
یا زحل کیست که او یاد کند به بترش
چه نود سال که خود جان و دلش را گه صور
چشمش از روی قضا باشد صاحب خبرش
ای سنایی چو دلت گشت گرفتار نیاز
بندهٔ او شو ازین فاقه و خواری بخرش
سیرت مرد نگر در گذر از صورت و ریش
کان گیا کش بنگارند نچینند برش
معنی از مرد به از نقش که بر هیچ عدو
آن سواری که به نقشست نباشد ظفرش
در گرمابه پر از صورت زیباست ولیک
قوت ناطقه باید که بگوید صورش
آن زبانی که نباشد سخنش همره دل
نشمرد جان خردمند بجر مختصرش
کار بیدل به زبان سنگ ندارد بر خلق
طوطی ار ختم کند نگذرد از فرق سرش
دیده بر صورت آن دار که چون نرگس تر
هر کرا تا به سحر بود بر او سهرش
او همان روز به آخر نبرد تا به جزا
از زر و سیم چو نرگس نکند تاجورش
رادمردی بر او طالع میلادی ساخت
رفت همچون الف کوفی روزی به درش
هم در آن روز برون آمد با چندان لام
که بنشناختم از کارگه شوشترش
لاجرم کرد بر آن خلعت آمد با چندان لام
که همو باز ندانست همی حد و مرش
هیچ دانی که به هنگام تکلف چکند
چون برین گونه بود مکرمت ماحضرش
ای نهان مانده عروسان ضمیر تو ز شرم
رو بر خواجه شو و بازنما اینقدرش
بر عروس سخنان تو چنان جلوه کنند
خلعت و تقویت و تربیت سیم و زرش
که گرش چرخ نقابی کند از پردهٔ غیب
عون او باز چو خورشید کند مشتهرش
تا رسد آدمیان را همی از خیر و ز شر
هر زمان تحفهٔ نونو ز قضا و قدرش
چون قضا و قدر از پردهٔ خشنودی و خشم
باد پیوسته به احباب و عدو نفع و ضرش
باد چندانش بقا تا چو پسر در بر او
همچو لقمان شود از عمر نبیرهٔ پسرش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده در ستایش قاضی ابوالفتح برکات بن مبارک سروده شده و به توصیف فضائل و شخصیت او میپردازد. شاعر عشق و محبت به قاضی را با تصاویری زیبا و نمادین بیان میکند و از زیباییهای او و دلرباییاش سخن میگوید. او بر اهمیت مقام قاضی و تأثیر مثبتی که بر جامعه دارد، تأکید میکند و رفتار و خصائل نیک او را با مثالهای گوناگون میآراید. سنایی همچنین به اهمیت خدمت به این شخصیت بزرگ اشاره میکند و بر فراعجی که از جانب قاضی ابوالفتح به جامعه میرسد، تأکید دارد. در پایان، شاعر به ارزشهای انسانی و معنوی او و تأثیراتش در زندگی دیگران میپردازد.
هوش مصنوعی: عشق ازلی در زمان ظهورش، بهسان گوهری ارزشمند است. در آن روزی که عشق به تو میرسد، خود را جوانتر بدان، زیرا عشق سبب شادابی و تازگی جان میشود.
هوش مصنوعی: هرکس که پیرهنی از عافیت برایش دوخته شود، به چشم او از پشت آن، عشق مجسمی وجود ندارد که پردهاش را کنار بزند.
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که این بت (معشوق) به خاطر لطف و مهربانیاش، با زیبایی و جاذبهاش نوعی شادابی و راحتی را از دلگان میگیرد و با آنها بازی میکند. به نوعی، زیبایی او است که باعث رنج و غم دلها میشود.
هوش مصنوعی: غمزهٔ خونین او صد هزار رگ جان مرا بریده است، اما از آن میان هیچیک به زیبایی نیشترش نمیشود و به لعل تبدیل نمیگردد.
هوش مصنوعی: قاضی ابوالفتح برکات بن مبارک خرد و جان من را در اختیار دارد و میتواند با علم و دانش خود بر من تأثیر بگذارد، زیرا او همچون جان من است و نمیتوان خطری برای او از خاک و ماده انتظار داشت.
هوش مصنوعی: این هم از عجایب و شگفتیهای اوست که در سنگ عقیق او، سی و دو دانه مروارید وجود دارد.
هوش مصنوعی: وقتی که دو لب او (قاضی ابوالفتح) با خنده باز میشود، از چشمانش ستارهها بهسوی راهی که مانند کاهکشان (یک نوع جاده یا مسیر) است، سرازیر میشوند.
هوش مصنوعی: هرگاه به او نگاه میکنم که در حال گریه است، به نظر میرسد که از چشمانش صدهزاران ستاره بهسوی ماهش میریزد.
هوش مصنوعی: اگر به چهرهٔ قاضی ابوالفتح نگاه کنی، میبینی که او دارای صدهزاران دل و جان است که برای او درمانده و نالهکنان به زیر هر یک از ضربههای زلف پُر طراوتش نشستهاند.
هوش مصنوعی: اگر من عاشق او باشم، به خاطرِ عشق خود او، نمیتوانم او را تنها برای خواستهام بخواه ام؛ زیرا به عشق او، هر چیزی شیرین و خوشایند مینماید.
هوش مصنوعی: من فقط به دنبال وصل او هستم و هیچ چیز دیگر نمیخواهم، زیرا من حتی کمتر از بند قبا و کمر او هستم.
هوش مصنوعی: هیچکس در مسیر عشق به اندازهٔ من عاشق و مجذوب نیست که از شدت اشتیاق، خاک پای محبوبم را به جای سرمه بر چشمانم میریزم.
هوش مصنوعی: برای یاری عشق، هر روز زیبایی جدیدی بر دل من میافزاید و آن زیبایی در قالبی تازه نمایان میشود.
هوش مصنوعی: هر لحظه، زیبایی جدیدی از او به دیگران نشان داده میشود و مشاطه (آرایشگری) زیباییهای او را به تصویر میکشد؛ این موضوع برای کسی که در عشق تربیت یافته، جلوهگر میشود.
هوش مصنوعی: هر روز زیبایی و خوشبختی او بیشتر میشود، اما من چه باید بگویم؟ تو فقط در این چشم من نگاه کن و زیباییات را ببین.
هوش مصنوعی: این سخن به معنای آن است که این زیبایی و نورانیت چهره و لب او (قاضی ابوالفتح) به خودی خود سبب نمیشود که من از غیرت و شجاعت خود غافل شوم و در برابر آن، سکوت کنم.
هوش مصنوعی: چشمان و گوشهایی که مانند من چیزی نمیبینند و نمیشنوند، من نمیخواهم که به دلیل بیخبری خود، همچون آنها کوردل و کر شوند.
هوش مصنوعی: من هم آن روز را خوش و مبارک میدانم که با خجالت و شرم، کسی را در آغوش بگیرم و او را ببرم.
هوش مصنوعی: روز مبارک خود به خاطر سعی و تلاش قاضی ابوالفتح برکات بن مبارک ارزشمند میشود، نه به خودی خود.
هوش مصنوعی: برکات و نیکیهایی که از بخششهای قاضی ابوالفتح برکات بن مبارک به وجود آمده، باعث شده است که روزگار دانشمندان و فضلای زمان به خوبی و رونق برسد، همچنان که نام پدر او (مبارک) نشاندهندهٔ نیکی و برکت است.
هوش مصنوعی: آن کسی که اگر خشمش شعلهور شود، میتواند حتی دریا را به آتش بکشد و پرده و جواهراتش در این زمان به خطر بیفتد.
هوش مصنوعی: این شخص ستوده و نیکو سیرت است که در وصفش، به هنگام صحبت، باید همانند خط زیبای خطاطان بزرگ، توصیف شود.
هوش مصنوعی: نهالی که بهخاطر کف (معنا و نیکی) قاضی ابوالفتح برکات بن مبارک کاشته میشود، در خاکی که تربیت نشده، با نام نیکو و معتبر خواهد رویید.
هوش مصنوعی: هرکسی که به یاد نیکیها و کمکهای او (قاضی ابوالفتح) به اندازهای از درد و رنج ببیند که مانند زهر باشد، روح طبیعت در وجودش زنده و شاداب میشود.
هوش مصنوعی: اگر اراده و همت او به سمت آسمان برود، بهقدری قوی است که میتواند آسمان را به رنگ طلا درآورد تنها با یک شعله از آتش ارادهاش.
هوش مصنوعی: اگر وجود او بخواهد که به مقام علو و تعالی برسد، جان و عقل از زیر پای او به تنگنا درمیآید زیرا او از مقام بلندی برخوردار است.
هوش مصنوعی: زمانهٔ تاریک و نابسامان، مرا در خود فروبرده و به زوال کشانده است، تا هنگامی که روی به مقام و مرتبهٔ پایدار قاضی ابوالفتح کردم.
هوش مصنوعی: تعجبی نیست که وقتی کسی به مقام رهبری و امامت مانند خورشید دست مییابد، پیروان او مانند سایهای از او پیروی کنند و در مسیر او گام بردارند.
هوش مصنوعی: هر کسی که به چشمهٔ نور و درخشش خورشید نگاه کند، سایهٔ قامت خود را نمیبیند و در حقیقت، به وسعت و زیبایی آن نمیرسد.
هوش مصنوعی: من جایگاه بالای خود را در خدمت قاضی ابوالفتح کافی نمیدانم، زیرا از خصوصیات یکی از هنرهای او، شعر خوب و زیبا سرودن را آموختهام.
هوش مصنوعی: منجم به من گفت که بیا و خبر خوب را بیاور؛ زیرا نور خورشید نود سال به من عمر میدهد.
هوش مصنوعی: من به منجم گفتم که با حکمت و دانش خود، به او بگو که از این موضوع صحبت نکند، زیرا خود او جوهر و اساس روح است و نباید از او خطری احساس شود.
هوش مصنوعی: آیا کسی وجود دارد که بتواند عمر را به او ببخشد یا سیاره زحل وجود دارد که بدتر از او را به یاد آورد؟
هوش مصنوعی: چندین سال، حتی نود سال، که او (قاضی ابوالفتح) جان و دل خود را صرف کرده و گاهی هم چشمانش از سر تقدیر به روی او (خدا) مینگرد و در این حال، او کسی است که از احوالش باخبر است.
هوش مصنوعی: سنایی، وقتی که دل تو پر از نیاز و اندوه میشود، باید بندهٔ خدا شوی و از این فقر و ذلت نجات پیدا کنی.
هوش مصنوعی: به شخصیت واقعی انسان توجه کن و به ظاهر و ویژگیهای ظاهری او بهویژه ریش اهمیت نده. چون انسانیت و ارزش آدمی به ظاهر او نیست بلکه به سیرت و اخلاقش است، مانند گیاهی که به تصویرش توجه میشود نه به واقعیّت آن.
هوش مصنوعی: از مرد بهتر است که نمیتوان به چهره یا ظاهری بسنده کرد، زیرا هیچ دشمنی نمیتواند بر سواری که فقط به ظاهر خود تکیه کرده، پیروز شود.
هوش مصنوعی: در گرمابه (حمام) هرچند که زیباییهای زیادی وجود دارد، ولی باید قدرت بیان و سخن وجود داشته باشد تا بتواند زیباییهای آنجا را توصیف کند.
هوش مصنوعی: زبان و کلامی که با احساسات و دل همراه نباشد، ارزش و اهمیتی ندارد و نمیتوان آن را به حساب آورد؛ بهویژه برای انسانهای باهوش و خردمند که به مختصر بودن سخن اهمیت میدهند.
هوش مصنوعی: کسی که دل ندارد، نمیتواند با زبانش کاری انجام دهد؛ حتی اگر آن زبان شیرین و زیبا باشد، مانند طوطی که اگر بخواهد سخن بگوید، از فرق سرش نمیگذرد و تأثیری ندارد.
هوش مصنوعی: آنکه مانند گل نرگس زیبا و تر است، همه کسانی را که تا سحر به چهرهاش مینگرند، تحت تأثیر جادوی خود قرار میدهد.
هوش مصنوعی: او در آن روز که نبرد به پایان رسید، با پاداشی که باعث شکوفایی و زیبایی مانند نرگس (به خاطر طلا و نقره) میشود، تاجور (سرپرستی) نکند.
هوش مصنوعی: رادمردی به او (قاضی ابوالفتح) تقدیری خوب اهدا کرد که باعث شد او همچون الف کوفی (که به عنوان نمادی از زیبایی و لطافت شناخته میشود) در روزی خاص به در خانهاش بیاید.
هوش مصنوعی: در آن روز، او به قدری خوشلباس و زیبا آمد که نتوانستم او را از کارگاه شوشترش شناسایی کنم.
هوش مصنوعی: او در حقیقت، بر آن لباس ویژهای (خلعت) آمد که به قدری زیبا و پر زرق و برق بود که حتی خود او هم نتوانست مشخص کند چه اندازه و مقیاس و حدی دارد.
هوش مصنوعی: آیا میدانی که در زمان تظاهر و خود را به زحمت انداختن، وقتی که با این نوع از بزرگواری برخورد میشود، او چه میکند؟
هوش مصنوعی: ای که در دل عروسها ماندهای و به خاطر شرم، رو از خواجه برگرداندهای، حالا جلوه و زیباییات را نشان بده و خودت را نشان بده.
هوش مصنوعی: سخنان تو به اندازهای زیبا و دلفریبند که مانند لباس و تقویتکنندهای برای عروس، به او جلوه میدهند و او را درخشان و ارزشمند میسازند.
هوش مصنوعی: اگر چرخ (زمان) برملا کند و از پردهٔ نهان نشانش دهد، او (ابوالفتح) مانند خورشید به روشنی و اعتبارش خواهد درخشید.
هوش مصنوعی: هر زمان که آدمیان از خوبیها و بدیها بهرهمند میشوند، برکات و نعمتهای قضا و قدر، همچون یک هدیهٔ تازه و روزبهروز به آنها میرسد.
هوش مصنوعی: چون سرنوشت بر اساس رضایت و ناخوشنودی خداوند، همواره به دوستان و دشمنانش نفع و زیان میرساند.
هوش مصنوعی: باد او را چنان طول عمر و بقا عطا کند که فرزندش به مانند لقمان، در برابرش قرار گیرد و به او احترام بگذارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
پوست هر یک بفکند و ستخوان و جگرش
خونشان کرد به خم اندر و پوشید سرش
پس به صاروج بیندود همه بام و برش
جامهٔ گرم برافکند پلاسین ز برش
پای بر خاک نهادم چو تو بودی زبرش
چو تو در خاک شدی جای کنم فرق سرش
منّتی نیست ز خلقم به جهان جز کرمش
گر به دیده بتوان رفت دمی خاک درش
گر به جانی بفروشد ز درش مشتی خاک
توتیای بصرش کن تو و از جان بخرش
غیر لطفش نبود هیچکسم در دو جهان
[...]
آن سفر کرده که جان رفت مرا بر اثرش
هست ماهی که نیاورد به من کس خبرش
نازنینی که کنون خاسته از مسند ناز
کی بود طاقت رنج ره و تاب سفرش
گرچه از رفتن او می رودم صبر و شکیب
[...]
آه! از آن شوخ، که تا سر نشود خاک درش
بر سر عاشق بیچاره نیفتد گذرش
ای که از عاشق خود دیر خبر می پرسی
زود باشد که بپرسی و نیابی خبرش
آه سرد از دل پر درد کشیدم سحری
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.