ای سنایی خواجهٔ جانی غلام تن مباش
خاک را گر دوست بودی پاک را دشمن مباش
گرد پاکی گر نکردی گرد خاکی هم مگرد
مرد یزدان گر نباشی جفت اهریمن مباش
خاصّ را گر اهل نبْوی عام را منکر مشو
جام را گر می نباشی دام را ارزن مباش
کار خام دشمنان را آب شو، آتش مباش
نقشِ نامِ دوستان را موم شو، آهن مباش
یار خندان لب نباشی سرو سندان دل مباش
مرد دندان‌مزد نبْوی دردِ دندان‌کن مباش
در میان نیکوانِ زهره‌طبعِ ماهروی
چون شکوفه‌روی بودی چون شکافه‌زن مباش
گر چو نرگس نیستی شوخ و چو لاله تیره‌دل
پس دو روی و ده زبان همچون گل و سوسن مباش
نیک بودی از برای گفتگویی بد مشو
مرد بودی از برای رنگ و بویی زن مباش
در لباس شیرمردان در صف کم کاستی
همچو نامردان گریبان‌خشک و تردامن مباش
در سرای تیره‌رویان همچو جان گویا مشو
در میان خیره‌رایان همچو تن الکن مباش
دلبری داری به از جان، اینْت غم، گو جان مباش
گرد رانی هست فربه، گو برو گردن مباش
گرد خرمن گشتی و خوی ستوری با تو بود
چون فرشته خو شدی مرد خر و خرمن مباش
همچو کژدم گر نداری چشمِ بی‌نیشی مرو
یا چو ماهی گر زبانت نیست بی‌جوشن مباش
ریسمان‌وار ار نخواهی پای چون سرسر چو پای
ده زبان چون سوسن و یک چشم چون سوزن مباش
در میان تیرگی از روشنایی چاره نیست
در جهان تیره‌ای بی‌بادهٔ روشن مباش
یوسفت محتاج شلواریست ای یعقوبِ چشم
با ضریری خو کن و در بندِ پیراهن مباش
از دو عالم یاد کردن بیگمان آبستنیست
گر همی دعوی کنی در مردی آبستن مباش
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سنایی در این شعر به پرهیز از رفتارهای ناشایست و غیر اخلاقی می‌پردازد و توصیه‌هایی به مخاطب می‌کند. او تاکید می‌کند که نباید در زندگی، تنها به ظواهر و خواسته‌های دنیوی متکی بود و باید از کثیفی‌ها دوری کرد. او همچنین بر اهمیت پاکدامنی و درستکاری تاکید می‌کند و می‌گوید که انسان باید از دوگانگی شخصیت، دروغگویی و ریا برکنار باشد. سنایی به مخاطب یادآوری می‌کند که در تشخیص نیک و بد باید هوشیار باشد و نگذارد که با رفتارهای ناپسند، ارزش خود را زیر سوال ببرد. در نهایت، او به ضرورت تعادل در وجود فردی و اجتماعی می‌پردازد و بر اهمیت راست‌گویی و صداقت تاکید می‌کند.
هوش مصنوعی: ای سنایی، شیخ و اهل علم، هرگز خود را اسیر تن و جسم نکن. اگر به خاک علاقه‌مندی، نباید دشمن با صفا و پاکی باشی.
هوش مصنوعی: اگر به پاکی و طهارت نپرداخته‌ای، به خاک و پلیدی متمسک نشو. نباید مانند مردان ناپاک و بدکار، شبیه اهریمن (باجهان تاریک) باشی اگر خود را به یزدان و نیکی مرتبط نمی‌کنی.
هوش مصنوعی: اگر خاص را اهل نبوت بشناسی، نباید عام را منکر بشوی. اگر جام (شراب) نباشی، پس دام (دنیا) هم بی‌ارزش‌تر از آن باش.
هوش مصنوعی: دشمنان را به مرور زمان ضعیف و بی‌اثر کن، مانند آب که همه چیز را نرم می‌کند. اما در مقابل، در مورد دوستان باید استوار و قوی باشی، مانند آهن که در برابر فشار و ضربه مقاوم است.
هوش مصنوعی: ای یار خندان و شاداب، مانند درختی که بی‌ثمر است، نباش و دل کسی را نشکن. همچنین، مانند کسی که دندانش را به دیگران می‌فروشد و درد دندان را سهل می‌گیرد، نباش.
هوش مصنوعی: میان انسان‌های نیکو و با طبع زیبا، تو مانند گل بر روی درخت نرو. همچون گلِ گل‌دار، شکافه‌زن (یعنی دختری که در نشان دادن خویش زیباست) نباش.
هوش مصنوعی: اگر مانند نرگس، شاداب و بانشاط نیستی و مانند لاله هم، دلگرفته و غمگین هستی، پس دو رو و با دو زبان به مانند گل و سوسن نباش.
هوش مصنوعی: اگر در گفت‌وگو نیکو و پسندیده هستی، بدی نکن و اگر مرد هستی، به خاطر زیبابودن و ظرافت زن‌صفت نباش.
هوش مصنوعی: در لباس دلیران و مردان بزرگ، هرگز کم‌کاری نکن و مانند نامردان، یعنی کسانی که هویت و شجاعت ندارند، لباس خود را نازک و بی‌ارزش نکن.
هوش مصنوعی: در میان افرادی که روی تیره و بدی دارند، مانند جانِ زنده و ناطق رفتار نکن و در میان کسانی که بی‌فکر و نادان هستند، مانند جسمی بی‌حرکت و ناتوان نباش.
هوش مصنوعی: عشقی داری که ارزشش بیشتر از جان توست، پس غم و اندوه را فراموش کن و نباید به خاطر آن غمگین باشی. اگر کسی به تو از شدت فربهی (غیرت) نیز بگوید، نباید به او توجه کنی و خودت را خوار نکن.
هوش مصنوعی: تو در کنار خرمن (محل تجمع و نگهداری غلات) به شکل ستاره‌ای درخشنده درآمدی و حسن و زیبایی تو همچون فرشته است، اما نرو با اشتباهاتی که مختص خرها (مرد خر و خرمن) است.
هوش مصنوعی: اگر مانند کژدم، چشم بی‌نیشی نداری، نباید بروی؛ یا اگر مانند ماهی، زبان بی‌جوشن نداری، نباید بمانی.
هوش مصنوعی: اگر نمی‌خواهی که پای تو مثل ریسمان نازک باشد، پس مانند سرسر (نوعی گیاه) نباش و زبانت را مانند گل سوسن نرم کن و چشمت را مثل سوزن تیز و دقیق نگذار.
هوش مصنوعی: در دنیای تاریک، هیچ راهی برای فرار از تیرگی وجود ندارد؛ بنابراین در این جهان تیره، بدون شادی و مسرت نباش.
هوش مصنوعی: یعقوب، پدر یوسف، به یوسف نیاز دارد که شلوار بپوشد، بنابراین ای یعقوب، خود را با آن چشم‌ها سرگرم کن و در قید پیراهن (دنیا و ظواهر) نباش.
هوش مصنوعی: یاد کردن از دو جهان و دنیا، قطعاً بار سنگینی دارد. اگر تو خود را مردی می‌دانی، نباید در فکر این بار سنگین باشی.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۱
ای سنایی خواجهٔ جانی غلام تن مباش
خاک را گر دوست بودی پاک را دشمن مباش
این جواب آن که می گوید حکیم غزنوی
ای سنایی خواجه جانی غلام تن مباش
ای سنایی بگذر از جان در پناه تن مباش
چون فرشته یار داری جفت اهریمن مباش
همچو شانه بستهٔ هر تارهٔ مویی مشو
همچو آیینه درون تاری برون روشن مباش
هر زمان از قیل و قال هر کسی از جا مشو
[...]
از دو گیتی یاد کردن بیگمان آبستنیست
گر همی دعوی کنی در مردی، آبستن مباش
نیک بودی، از برای گفت و گویی بد مشو
مرد بودی، از برای رنگ و بویی زن مباش
روح قدسی، بیش ازین درتنگنای تن مباش
عیسی وقتی، گره در چشمه سوزن مباش
از لباس تن مجرد کن روان پاک را
یوسف سیمین تنی، درقید پیراهن مباش
سرمه کن از برق بینش پرده های خواب را
[...]
عاشقی، دیگر به فکر منزل و مسکن مباش
آشیان خود بسوزان، یا درین گلشن مباش
تا توانی مشق فریادی بکن ای عندلیب
من ز کار افتاده ام، باری تو همچون من مباش
آن قدر کز دستت آید، پیرهن را چاک کن
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.