گر شراب دوست را در دست تو نبود ثمن
خویشت را در خرابات جوانمردی فگن
کان خراباتیست پر سلوی و من بی قیاس
تا سلو یابی ز سلوی منتی یابی ز من
جوی میبینی روان در باغهای دلبران
عاشقان بینی چمان با جام می اندر چمن
های های و هوی و هوی عاشقان و دلبران
هر یکی در امتحان دلفریبی ممتحن
تا شراب عاشقان نوشی ز دست نیکوان
تا زمانی خویشتن بینی جدا از خویشتن
سوخته بینی دلی در بیم هجران ساخته
همچو جان عاشقان در دام زلف پرشکن
ایستاده زان یکی بر پای چون شمعی برنگ
و آن دیگر دست کرده بر سر زانو لگن
آن یکی از خواجگی پیراهن اندر پاکشان
و آن دیگر برکشیده بر سر از تن پیرهن
شاهد حال یکی حالی و آن دیگری
آتش بی دود غیرت گشته پیش باب زن
خاک کوی دوست بر سر کرده مهجوری ز درد
دیگری فتنه شده بر ربع و اطلال و دمن
مطربان در من یزید افگنده نعمتهای خویش
ماهرویان پیش ایشان پای کوب و دست زن
این جهان با تن مساعد آن جهان با روح یار
مژده داده مر روانها را ز لذتها بدن
خیل مستان بر بساط نردبازان گشته جمع
کعبتین گردان و نظاره بمانده مرد و زن
یا کدام از ما بماند یا کدام از ما برد
یا به نام که برآید نعرهای زان انجمن
دل به دست دوست همچون یوسف اندر من یزید
برده او را بیگنه افگنده در چاه ذقن
گر قیامت را به صورت دید خواهی شو ببین
حشر و نشر و دفع و منع و گیر و دار و عفو و من
عاشقی دعوی کنی انصاف معشوقت بده
ناجوانمردی کنی لاف جوانمردی مزن
مردهٔ هجرم حیات من به وصل روی تست
گور من در کوی خود کن دلق خود سازم کفن
زنده گرداند وصال روی تو جسم مرا
راست هم چونان که عالم را جمال بوالحسن
آن علی کز حسن و احسان دهر او را برگزید
تا مقام خویش را در خورد خود سازد وطن
از علو قدر و عدل او زمانه بشکفد
چون ببیند بر سر نامه علی ابن حسین
هر علی را کو اضافت منزلت پیدا کند
ننگرند اندر اضافت زیرکان با فطن
یا اضافت را بدو عزست یا او را بدو
گرچه راهن را نباشد انفعال مرتهن
این حسن را زین اضافت منزلت نفزود و قدر
کاین نسب را کردهام با من جمالش مقترن
ای جمال اهل بیت خویش و فخر دودمان
اهل بیت خویش را گشتستی از طغیان مجن
جود ایشان را وجود اندر عدم پیوسته بود
شخص جود تو گرفت الفاظ ایشان را دهن
گر خرد معنی کند احوال این گردنده را
بر رسد از وی بگوید شرح احوال زمن
لیک ایشان غافلند از گردش چرخ بلند
تا تو اندر پیش ایشانی چو سیف ذوالیزن
این جهان چاهیست هر کس بر حد و مقدار خویش
ساختهست از مکر و از تلبیس مرچه را رسن
هر کرا دایه شود گردون زمین گهواره گیر
روز و شب بستان محنت گشته پستان لبن
هر که داند کو همی با پروریدهٔ خود چه کرد
زو عجب باشد که گردد بر جمالش مفتتن
حبذا مرغی که او را سازی از انگشت بال
تا بر انگشتان رود از دار دنیا محتزن
بر زمین سیم اشک ناب را صورت کند
ذات آن صورت ز چین آرد به ماچین یاختن
شکلها پیدا شود در طبع و عقل از او بر او
گنجها از وی پدید آرند سادات سخن
گاه از آن گنجش فتن برخیزد اندر ملکها
گاه بنشیند چو بر خیزد ز معنیها فتن
بر سمن منقار او از مشک چون شکلی کشد
مشک رخسار ملوک از هیبتش گردد سمن
مر مرا در مرغزار معرفت باشد مقام
صید باز اندر هوا نشناسم از صید زغن
در وثاق من نباشد جز همه باز سفید
در یمین من نباشد جز یمینی از یمن
ای دریغا خانمان من به دست ناکسان
شد چنان برکنده چون صنعا به دست اهرمن
هر که را اخلاص کردم در ضمیر خویش باز
زو لگد خوردم بمالش چون ادیم اندر عدن
چو به تخلیط اندرون کژدم شدند این مردمان
شد فسون کژدم اندر حق ایشان شعر من
تا جهان کون و فسادست و فنا جفت بقاست
تا به چشم عاشقان باشند معشوقان وثن
تا وثن را از شمن امید باشد کهتری
تا سبیل مهتری باشد وثن را بر شمن
عز و دولت با بقا و نعمتت پیوسته باد
دوستانت را مباد از بینواییها حزن
از حزن خالی مبادا خاندان دشمنانت
مر ترا هرگز مبادا درد و اندوه و حزن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح علی بن حسن میپردازد و فضایل او را میستاید. او از حال و هوای عاشقان و گرمای عشق صحبت میکند و به زیباییهای زندگی و لذتهای آن اشاره میکند. شاعر به اهمیت دوستی و محبت در زندگی اشاره کرده و عشق را مایه حیات میداند. همچنین، او از بالندگی و عظمت خاندان اهل بیت سخن میگوید و به جایگاه برتر علی بن حسن در میان دیگران تأکید میکند. در نهایت، شاعر به سفر انسان به سوی حقایق عمیق و ماندگار اشاره میکند و از آرزوی برکت و شادی برای دوستان و خاندانش سخن میگوید.
هوش مصنوعی: اگر بهایی برای خریدن شراب دوست در دست نداری، خود را به میخانهٔ جوانمردی بینداز.
هوش مصنوعی: آن میخانهای است پر از نعمتِ بیاندازه، مانند «من و سلوی» که خوراک آسمانی بنیاسرائیل بود؛ تا از آن سلوی آرامش و تسلی بیابی و از آن منّ بهره و لطف ببری. شاعر با واژههای سلوی و سلو و من و منّت بازی کرده است.
هوش مصنوعی: در آنجا جویهای می را میبینی که در باغهای دلبران روان است و عاشقان را میبینی که با جام می در چمن میخرامند.
هوش مصنوعی: در آنجا هیاهو و فریاد شادی عاشقان و دلبران برپاست و هر کدام در آزمونِ دلربایی آزموده میشوند.
هوش مصنوعی: آنجا برو تا شراب عاشقان را از دست زیبارویان بنوشی و لحظهای خود را از خودی خویش جدا و بیخود ببینی.
هوش مصنوعی: آنجا دلی سوخته میبینی که با ترس جدایی خو گرفته و مانند جان عاشقان در دام زلف پرپیچوتاب گرفتار است.
هوش مصنوعی: یکی از آنان مانند شمعی رنگین بر پا ایستاده و دیگری لگنی بر سر زانو گذاشته است. به نظر میرسد اشاره به ساقی و خدمتگزار مجلس باشد.
هوش مصنوعی: یکی از سر بزرگی و ناز دامن پیراهن را بر زمین میکشد و دیگری پیراهن را از تن درآورده و از سر بیرون کشیده است.
هوش مصنوعی: یکی گواه حالِ خوشِ لحظه است و دیگری از غیرت مانند آتشی بیدود شده و پیش در دست میزند و فریاد میکند.
هوش مصنوعی: یکی که از دوست دور مانده از درد، خاک کوی دوست را بر سر میریزد و دیگری شیفتهٔ منزلگاه و ویرانهها و آثار خانهٔ یار شده است.
هوش مصنوعی: نوازندگان نغمههای خود را به مزایده گذاشتهاند و هر یک بهتر از دیگری مینوازد و ماهرویان پیش آنان پای میکوبند و دست میزنند.
هوش مصنوعی: در آنجا این جهان با تن همراه است و آن جهان با روح یار، و تن به جانها مژدهٔ لذتها را داده است.
هوش مصنوعی: گروه مستان بر بساط نردبازان جمع شدهاند، تاسها میگردد و مرد و زن به تماشا ایستادهاند.
هوش مصنوعی: تماشاگران میپرسند کدامیک از ما میبازد و کدام میبرد و از آن جمع فریاد پیروزی به نام چه کسی برمیخیزد.
هوش مصنوعی: دل در دست دوست مانند یوسف است که به حراج گذاشته شد؛ دوست آن را بیگناه برده و در چاه زنخدانش انداخته است.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی قیامت را به چشم ببینی، برو و آنجا را ببین که برانگیختن و پراکندن و راندن و بازداشتن و گیرودار و بخشش و احسان همه در آن هست.
هوش مصنوعی: اگر ادعای عاشقی میکنی، حق معشوقت را ادا کن؛ اگر ناجوانمردی میکنی، لاف جوانمردی نزن.
هوش مصنوعی: شاعر به معشوق میگوید: من مردهٔ جداییام و زندگیام به دیدار روی توست؛ گورم را در کوی خود بساز تا خرقهام را کفن کنم.
هوش مصنوعی: دیدار روی تو تن مرا زنده میکند، درست همانگونه که جمال و وجود ابوالحسن جهان را زنده میکند. اینجا گریز از تغزل به مدح ممدوح است.
هوش مصنوعی: او همان علی است که روزگار به سبب نیکویی و بخششش او را برگزید تا جایگاه خود را وطنی شایستهٔ او سازد.
هوش مصنوعی: زمانه از بلندی مقام و عدل او شکفته و شادمان میشود، هنگامی که نام علی بن حسن را بر سر نامه ببیند.
هوش مصنوعی: هر علیای که با نسبت به پدرش منزلت پیدا کند، زیرکان هوشمند در آن نسبت نمینگرند؛ یعنی بزرگی ممدوح از خود اوست نه فقط از نسبش.
هوش مصنوعی: یا این نسبت «پسرِ حسن بودن» از وجود او عزت میگیرد یا او از این نسبت عزت مییابد؛ هرچند گروگذارنده مانند گروگیرنده از گرو اثر نمیپذیرد.
هوش مصنوعی: قدر و منزلت این حسن از این نسبت افزوده نشد؛ بلکه من این نسب را با زیبایی و کمال خودِ او پیوند دادهام.
هوش مصنوعی: ای مایهٔ زیبایی خاندانت و افتخار دودمانت، تو برای خاندان خود سپری در برابر ستم و سرکشی شدهای.
هوش مصنوعی: بخشش نیاکانت همواره در عدم بود و جز نامی از آن نمانده بود؛ بخشش تو به آن سخنانِ بیپیکر جسم و جان داد.
هوش مصنوعی: اگر خرد احوال این آسمانِ گردان را بشناسد و تفسیر کند، میتواند شرح حال روزگار را بازگوید.
هوش مصنوعی: اما خاندانت از گردش آسمان بلند بیخبر و آسودهاند، زیرا تو مانند سیف ذییزن، پهلوان نگهبان، پیشاپیش آنان ایستادهای.
هوش مصنوعی: این جهان چاهی است و هر کس به اندازهٔ خود از نیرنگ و فریب برای این چاه طنابی ساخته است.
هوش مصنوعی: هر که آسمان دایهاش شود، زمین را گهوارهٔ او بدان؛ و شب و روز پستان رنج برای او پستان شیر شده است.
هوش مصنوعی: هر که بداند این روزگار با پروردههای خود چه کرده است، شگفت است که فریفتهٔ زیبایی آن شود.
هوش مصنوعی: خوشا مرغی (قلم) که بال او را از انگشتان میسازی و اندوهگین از سرای دنیا بر انگشتان راه میرود.
هوش مصنوعی: این قلم بر زمین سیمین کاغذ از اشک ناب سیاهی نقش میکشد و آوازهٔ آن نقش را از چین تا ماچین میتازاند.
هوش مصنوعی: از قلم صورتها و معانی در طبع و عقل پدید میآید و بزرگان سخن از آن گنجها بیرون میآورند.
هوش مصنوعی: گاه از گنج قلم فتنه در کشورها برمیخیزد و گاه با برخاستن آن، فتنهها از میان معانی فرو مینشیند.
هوش مصنوعی: وقتی منقار قلم با مشکِ مرکب بر سپیدی کاغذ نقشی میکشد، رخسار شاهان از هیبت آن رنگپریده و سپید میشود.
هوش مصنوعی: جایگاه من در چمنزار معرفت است و به شکار باز و زغن در هوا اعتنایی ندارم و آن را از هم بازنمیشناسم.
هوش مصنوعی: در خانهٔ من جز باز سپید (سخنان بلند) نیست و در دست راستم جز شمشیر یمانی یا برکت و میمنت نیست.
هوش مصنوعی: افسوس که خانمان من به دست فرومایگان چنان ویران شد که صنعا به دست اهریمن ویران شد.
هوش مصنوعی: با هر کس که در دلم اخلاص ورزیدم، از او لگد خوردم و مانند چرم در عدن مالیده و کوبیده شدم.
هوش مصنوعی: چون این مردم در فتنهانگیزی کژدم شدند، شعر من برای آنان افسون دفع کژدم شد.
هوش مصنوعی: تا جهان جای پیدایش و نابودی است و نیستی همراه هستی است، و تا معشوقان در چشم عاشقان بتاند،
هوش مصنوعی: و تا بت از بتپرست چشم بندگی دارد و بت بر بتپرست برتری و سروری دارد،
هوش مصنوعی: عزت و دولت و نعمتت همراه با عمر دراز پایدار باد و دوستانت از تنگدستی اندوهی نبینند.
هوش مصنوعی: خاندان دشمنانت هرگز از اندوه خالی مباد و تو هرگز درد و غم و اندوه نبینی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شاه گیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن
سایهٔ یزدان شه کشور ده کشورسِتان
ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن
خون دن خونت بخواهد ریخت گرد دن مدن
همچو نخچیران دنیدی، سوی دانش دن کنون
نیک دان باید همیت اکنون شدن ای نیک دن
راه زد بر تو جهان و برد فر و زیب تو
[...]
سوسن و سنبل نمود از زلف و عارض یار من
سنبلی بس با بلا و سوسنی بس با فتن
سوسن از سیم سپید و سنبل از مُشک سیاه
در سپیدی صد ملاحت، در سیاهی صد شکن
نور و زیب از روی و قد او همی خواهند دام
[...]
ای نهاده بر میان فرق جان خویشتن
جسم ما زنده به جان و جان تو زنده به تن
هر زمان روح تو لَختی از بدن کمتر کند
گویی اندر روح تو مضمر همیگردد بدن
گر نیی کوکب، چرا پیدا نگردی جز به شب؟
[...]
ای سهی سرو روان از تو بهشت آئین چمن
روی تو ماهست و گرد ماه از انجم انجمن
مشک داری بر شقایق ورد داری بر عقیق
سرو داری بر گل و شمشاد داری بر سمن
از نسیم زلف تو همچون شمن گردد صنم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.