گر شراب دوست را در دست تو نبود ثمن
خویشت را در خرابات جوانمردی فگن
کان خراباتیست پر سلوی و من بی قیاس
تا سلو یابی ز سلوی منتی یابی ز من
جوی میبینی روان در باغهای دلبران
عاشقان بینی چمان با جام می اندر چمن
های های و هوی و هوی عاشقان و دلبران
هر یکی در امتحان دلفریبی ممتحن
تا شراب عاشقان نوشی ز دست نیکوان
تا زمانی خویشتن بینی جدا از خویشتن
سوخته بینی دلی در بیم هجران ساخته
همچو جان عاشقان در دام زلف پرشکن
ایستاده زان یکی بر پای چون شمعی برنگ
و آن دیگر دست کرده بر سر زانو لگن
آن یکی از خواجگی پیراهن اندر پاکشان
و آن دیگر برکشیده بر سر از تن پیرهن
شاهد حال یکی حالی و آن دیگری
آتش بی دود غیرت گشته پیش باب زن
خاک کوی دوست بر سر کرده مهجوری ز درد
دیگری فتنه شده بر ربع و اطلال و دمن
مطربان در من یزید افگنده نعمتهای خویش
ماهرویان پیش ایشان پای کوب و دست زن
این جهان با تن مساعد آن جهان با روح یار
مژده داده مر روانها را ز لذتها بدن
خیل مستان بر بساط نردبازان گشته جمع
کعبتین گردان و نظاره بمانده مرد و زن
یا کدام از ما بماند یا کدام از ما برد
یا به نام که برآید نعرهای زان انجمن
دل به دست دوست همچون یوسف اندر من یزید
برده او را بیگنه افگنده در چاه ذقن
گر قیامت را به صورت دید خواهی شو ببین
حشر و نشر و دفع و منع و گیر و دار و عفو و من
عاشقی دعوی کنی انصاف معشوقت بده
ناجوانمردی کنی لاف جوانمردی مزن
مردهٔ هجرم حیات من به وصل روی تست
گور من در کوی خود کن دلق خود سازم کفن
زنده گرداند وصال روی تو جسم مرا
راست هم چونان که عالم را جمال بوالحسن
آن علی کز حسن و احسان دهر او را برگزید
تا مقام خویش را در خورد خود سازد وطن
از علو قدر و عدل او زمانه بشکفد
چون ببیند بر سر نامه علی ابن حسین
هر علی را کو اضافت منزلت پیدا کند
ننگرند اندر اضافت زیرکان با فطن
یا اضافت را بدو عزست یا او را بدو
گرچه راهن را نباشد انفعال مرتهن
این حسن را زین اضافت منزلت نفزود و قدر
کاین نسب را کردهام با من جمالش مقترن
ای جمال اهل بیت خویش و فخر دودمان
اهل بیت خویش را گشتستی از طغیان مجن
جود ایشان را وجود اندر عدم پیوسته بود
شخص جود تو گرفت الفاظ ایشان را دهن
گر خرد معنی کند احوال این گردنده را
بر رسد از وی بگوید شرح احوال زمن
لیک ایشان غافلند از گردش چرخ بلند
تا تو اندر پیش ایشانی چو سیف ذوالیزن
این جهان چاهیست هر کس بر حد و مقدار خویش
ساختهست از مکر و از تلبیس مرچه را رسن
هر کرا دایه شود گردون زمین گهواره گیر
روز و شب بستان محنت گشته پستان لبن
هر که داند کو همی با پروریدهٔ خود چه کرد
زو عجب باشد که گردد بر جمالش مفتتن
حبذا مرغی که او را سازی از انگشت بال
تا بر انگشتان رود از دار دنیا محتزن
بر زمین سیم اشک ناب را صورت کند
ذات آن صورت ز چین آرد به ماچین یاختن
شکلها پیدا شود در طبع و عقل از او بر او
گنجها از وی پدید آرند سادات سخن
گاه از آن گنجش فتن برخیزد اندر ملکها
گاه بنشیند چو بر خیزد ز معنیها فتن
بر سمن منقار او از مشک چون شکلی کشد
مشک رخسار ملوک از هیبتش گردد سمن
مر مرا در مرغزار معرفت باشد مقام
صید باز اندر هوا نشناسم از صید زغن
در وثاق من نباشد جز همه باز سفید
در یمین من نباشد جز یمینی از یمن
ای دریغا خانمان من به دست ناکسان
شد چنان برکنده چون صنعا به دست اهرمن
هر که را اخلاص کردم در ضمیر خویش باز
زو لگد خوردم بمالش چون ادیم اندر عدن
چو به تخلیط اندرون کژدم شدند این مردمان
شد فسون کژدم اندر حق ایشان شعر من
تا جهان کون و فسادست و فنا جفت بقاست
تا به چشم عاشقان باشند معشوقان وثن
تا وثن را از شمن امید باشد کهتری
تا سبیل مهتری باشد وثن را بر شمن
عز و دولت با بقا و نعمتت پیوسته باد
دوستانت را مباد از بینواییها حزن
از حزن خالی مبادا خاندان دشمنانت
مر ترا هرگز مبادا درد و اندوه و حزن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح علی بن حسن میپردازد و فضایل او را میستاید. او از حال و هوای عاشقان و گرمای عشق صحبت میکند و به زیباییهای زندگی و لذتهای آن اشاره میکند. شاعر به اهمیت دوستی و محبت در زندگی اشاره کرده و عشق را مایه حیات میداند. همچنین، او از بالندگی و عظمت خاندان اهل بیت سخن میگوید و به جایگاه برتر علی بن حسن در میان دیگران تأکید میکند. در نهایت، شاعر به سفر انسان به سوی حقایق عمیق و ماندگار اشاره میکند و از آرزوی برکت و شادی برای دوستان و خاندانش سخن میگوید.
هوش مصنوعی: اگر شراب دوست (محبت و لطف) را در دست تو نداشته باشی، ارزش و بها (ثمن) خود را در میخانهی جوانمردی (محل صمیمیت و دوستی) خرج کن.
هوش مصنوعی: اینجا اشاره به یک خرابات (مکان خرابنشینی و عشرتنشینی) میشود که پر از نعمتها و خوشیهاست. شخصی گوینده، خود را نسبت به دیگران با ارزشتر میداند و میگوید که هر کس که به خوشی و لذت در این مکان نزدیکتر شود، از من و نعمتهای من بهرهمند میشود. این بیان از خودستایی و بینظیری در جذب خوشیها حاکی است.
هوش مصنوعی: در باغهای محبوبان، نهر آبی را میبینی که روان است و عاشقان را میبینی که در چمنزاری با جام شراب در دست، به رقص و خرامش مشغولاند.
هوش مصنوعی: عاشقان و دلبران هر یک در حال خود و سر و صدای زیادی هستند و باید امتحان عشق و دلفریبی را بگذرانند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که شراب عاشقان را از دستان نیکان بنوشی، خود را جدا از خودت احساس نکن.
هوش مصنوعی: دل را در آتش جدایی سوزانده میبینی که همچون جان عاشقان، در دام زلف زیبا و شکنندهاش گیر افتاده است.
هوش مصنوعی: یکی از آن دو نفر به صورت ایستاده، مانند شمعی بیحرکت و رنگپریده است، و دیگری در حالی که زانوها را به دست گرفته، لگنی را بر سر خود گذاشته است.
هوش مصنوعی: یکی از آنها، لباسی از پارچهٔ نازک بر تن دارد و دیگری، پیراهنش را از تن درآورده و به سر گذاشته است.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به تضاد و تفاوت حالات دو نفر اشاره میکند. یکی در حالتی شاد و خوش است و دیگری که دلی پرغصه دارد، به خاطر غیرت و حسادتش به درد و آتش عشق مبتلا شده، بدون اینکه نشانهای از حسرت و اندوه در این حس وجود داشته باشد.
هوش مصنوعی: عشق به دوست باعث شده که شخص، غم دوری را بر خود بپذیرد و از درد جدایی دیگران نیز آگاه شود، بهطوری که این احساساتش او را به وسوسه و فتنه انداخته است. ربع (مناطق) و اطلال (ویرانههای قدیمی) نیز تحت تأثیر این حال قرار گرفتهاند.
هوش مصنوعی: مطربان در وجود من به گونهای از لذتها و شادیها غوطهور شدهاند که جوانان زیبا در برابر آنها با پایکوبی و دست زدن به شادی میپردازند.
هوش مصنوعی: این جهان برای جسم انسان خوشایند و مناسب است، ولی آن جهان (جهان آخرت) با روح انسان دوستی واقعی را نشان میدهد و روحها را به نعمتها و لذتهای بیپایان وعده میدهد.
هوش مصنوعی: جمعیت شاد و مست که دور بساط قمار بازان جمع شدهاند، مانند کعبه (مکان مقدس در اسلام) گرد هم آمدهاند و مردان و زنان در حال تماشا هستند.
هوش مصنوعی: کدام یک از ما در این جمع میماند و کدام یک پیروز میشود؟ یا این نعرهای که در این محفل برمیخیزد به نام چه کسی است؟
هوش مصنوعی: دل من به دست دوست، مثل یوسف که به دست یزید (دشمن) افتاد، و او را بدون گناه به چاه انداخت.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی قیامت را با چشمان خود ببینی، باید وضعیت زندگی پس از مرگ و حسابرسی اعمال و ارزیابی رفتارها و عفو و بخشش را درنظر بگیری.
هوش مصنوعی: عاشق اگر هستی، باید انصاف را رعایت کنی و از معشوقهات حق و عدالت را طلب کنی، و اگر به او ظلم بکنی، ادعای جوانمردی نکنید؛ زیرا این کار ناچار زیر سؤال میبرد ادعایی که داری.
هوش مصنوعی: عشق و دوری از معشوق باعث شده که احساس کنم مردهام و فقط با دیدن روی تو زنده میشوم. پس لطفاً من را در محلهات دفن کن و به جای کفن، دلقی از خودم درست کنم تا به یاد تو باشم.
هوش مصنوعی: وصال روی تو، مانند شکوه و زیبایی بوالحسن (علی بن حسن)، میتواند جان مرا زنده کند و به من حیات بخشد.
هوش مصنوعی: علی که به خاطر زیبایی و نیکیهایش از سوی زمان انتخاب شده، میخواهد مکانت و مقام خود را به متناسب با او بسازد و در آنجا زندگی کند.
هوش مصنوعی: از بالاتر بودن مقام و عدالت علی ابن حسین، زمانه به شگفتی در میآید و از او حیرت میکند، وقتی که نام او را بر روی نامهای میبیند.
هوش مصنوعی: هر کسی که به مقام بالایی دست پیدا کند، دیگر به کم و کاستیهای او توجه نمیشود. در این حالت، زیرکان و هوشمندان به او از منظر اضافات و جزئیات نمینگرند.
هوش مصنوعی: یا ویژگیهای علی بن حسن باعث شده است که او عزیز باشد، یا خود علی بن حسن به خاطر این ویژگیها ارزشمند است؛ هرچند که در بند و زنجیر بودن، بر انتخاب یک راهنما تأثیری ندارد.
هوش مصنوعی: این حسن (علی بن حسن) به دلیل نسبش به اهل بیت، مقام و ارزشش بیشتر نشده است، بلکه زیبایی او به خاطر پیوندش با این نسب، در کنار مرتبۀ اوست.
هوش مصنوعی: ای زیبایی اهل بیت و افتخار خاندان اهل بیت، تو را از طغیان و سرکشی دور کردهاند.
هوش مصنوعی: بخشش و سخاوت اهل بیت همیشه در وجودشان پایدار بوده است، و بیتردید سخاوت تو باعث شده که صفات آنان در زبان بیان شود.
هوش مصنوعی: اگر عقل به بررسی اوضاع این گردشگر (زندگی و زمان) بپردازد، میتواند از او افشا کند که دربارهٔ احوال زمان چه بگوید.
هوش مصنوعی: اما آنها از گردش روزگار غافل هستند، در حالی که تو در پیش آنها مانند سیف ذوالیزن (شمشیر معروفی که همیشه برنده و پیروز است) قرار داری.
هوش مصنوعی: این جهان مانند چاهی است که هر کس بر اساس ظرفیت و مقدار خود، در آن تلههایی از فریب و نیرنگ ایجاد کرده است، مانند اینکه مرچهای کوچک به دام میافتند.
هوش مصنوعی: هر کسی که در این دنیا به جای مادر، به او تسلط و سرپرستی اطرافیان داده شود، مانند اینکه زمین به او گهوارهای داده است، روز و شب تلاش میکند و در مقابل زحماتش، شیرینی و لذتها را به دست میآورد.
هوش مصنوعی: هر کس بداند که پروردگارش با او چه کرده، شگفتزده میشود اگر بر زیبایی او چیره شود و جذب جمالش گردد.
هوش مصنوعی: عجب از پرندهای که با بالهایش از انگشتان ما بالا میرود و به این ترتیب زندگیاش را از بند دنیا رها میکند.
هوش مصنوعی: اشکهای ناب و خالص همچون نقره بر زمین میافتند و این اشکها در دل خود جاذبه و زیبایی دارای شکلی خاص دارند که از چهرهی زیبا و نازک به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: شکلها و زیباییها در اثر طبع و عقل او (علی بن حسن) پدید میآید و از او افراد در عرصه ادبیات، موهبتهای گرانبهایی دریافت میکنند. سادات سخن به واسطه او به دنبال ارزشیابی بیشتر در سخن و ادبیات هستند.
هوش مصنوعی: گاهی از آن گنج (علی بن حسن) فتنه و آشوبی در سرزمینها برمیخیزد و گاهی مانند حالتی که او در حال نشستن است، از معانی و مفاهیم مختلف، فتنههایی ایجاد میشود.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف پرندهای میپردازد که منقار آن به شکل و رنگ مشک است و زیباییاش باعث میشود که سمن، به عنوان نماد زیبایی و لطافت، تحت تأثیر هیبت آن قرار گیرد و به شکل ملوک (پادشاهان) جلوهگر شود. به عبارتی، زیبایی و شگفتی این پرنده، به قدری زیاد است که حتی گلهای معطر نیز تحت تأثیر آن قرار میگیرند.
هوش مصنوعی: در دشت معرفت، جایی برای من هست که فرشتهٔ شکار در آنجا وجود دارد، اما من نمیتوانم پرندهٔ مرغابی را به عنوان شکار خود شناسایی کنم.
هوش مصنوعی: تنها مرغی که در captivity (اسارت) من است، باز سفیدی است و در سمت راست من هیچکس نیست جز کسی که از سرزمین یمن آمده است.
هوش مصنوعی: دریغ بر حال من که خانه و دیارم به دست افرادی بیکفایت و نالایق افتاده است، مانند آن که شهر صنعا (در یمن) توسط دیو (اهرمَن) نابود شود.
هوش مصنوعی: هر کسی را که در دل خود به او ارادت و صداقت داشتم، اکنون از او ضربه و لطمه خوردهام، مانند کسی که در باغ عدن (باغ بهشتی) به خاطر تملق و ناز کردن، به او آسیب رسیده باشد.
هوش مصنوعی: وقتی در بین مردم، که با هم تضاد دارند، مانند کژدمها میشوند، شعر من هم برای آنها به نوعی سحر و جادو تبدیل میشود و تأثیر خاصی بر آنها میگذارد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که این جهان پر از عدم و زوال است، بقای حقیقی در وجود معشوقان مادی (وثن) قابل رؤیت است. در این معنا، عشق و معشوقی که برای عاشقان واقعی نمودار میشود، وجود دارد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که معشوقان (وثن) برای عاشقان (شمن) باشند، امید به تکیهگاه و پناهی بودن وجود دارد. بنابراین، تا زمانی که امید به معشوق وجود داشته باشد، مقام و منزلت (مهتری) بر عاشق محفوظ میماند.
هوش مصنوعی: امیدوارم عزت و ثروت و نعمت تو پایدار بماند و دوستانت هرگز از بیپولی و نداشتن احساس حزن نکنند.
هوش مصنوعی: امیدوارم که خاندان دشمنانت هیچگاه از غم و اندوه خالی نباشند و تو هرگز در رنج و ناراحتی نمانی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شاه گیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن
سایهٔ یزدان شه کشور ده کشورسِتان
ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن
خون دن خونت بخواهد ریخت گرد دن مدن
همچو نخچیران دنیدی، سوی دانش دن کنون
نیک دان باید همیت اکنون شدن ای نیک دن
راه زد بر تو جهان و برد فر و زیب تو
[...]
سوسن و سنبل نمود از زلف و عارض یار من
سنبلی بس با بلا و سوسنی بس با فتن
سوسن از سیم سپید و سنبل از مُشک سیاه
در سپیدی صد ملاحت، در سیاهی صد شکن
نور و زیب از روی و قد او همی خواهند دام
[...]
ای نهاده بر میان فرق جان خویشتن
جسم ما زنده به جان و جان تو زنده به تن
هر زمان روح تو لَختی از بدن کمتر کند
گویی اندر روح تو مضمر همیگردد بدن
گر نیی کوکب، چرا پیدا نگردی جز به شب؟
[...]
ای سهی سرو روان از تو بهشت آئین چمن
روی تو ماهست و گرد ماه از انجم انجمن
مشک داری بر شقایق ورد داری بر عقیق
سرو داری بر گل و شمشاد داری بر سمن
از نسیم زلف تو همچون شمن گردد صنم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.