اگر چه از نفس گرم برق سوزانم
صدف چو واکند آغوش، ابر نیسانم
اگر به مار رسم سنگ مغز پردازم
وگر به مور رسم خاتم سلیمانم
ز طبع من چمن و انجمن بود روشن
چو گل به گلشن و چون شمع در شبستانم
چرا سخن به سر زلف کلک من نکند؟
بهار می چکد از خط همچو ریحانم
ملاحت از سخن من برد لب یوسف
نمک به شور قیامت دهد نمکدانم
به طوطی آینه از شرم روی ننماید
چو رو به صفحه کند کلک شکرافشانم
ز جوی شیر بناگوش آبخورد من است
دم مسیح گران است بر گلستانم
به زیر زلف خزد خال چهره یوسف
چو نقطه ریز شود کلک عنبرافشانم
ز آب گوهر خود پرده برنمی دارم
مباد چشم کند از حباب، عمانم
هزار خیل غزال رمیده صید کند
شود چو گرم عنان طبع عرش می دانم
همیشه از سخن راست کام من تلخ است
ازان به خاطر مردم گران چو بهتانم
چو شانه، اره به فرقم نمود دندان تیز
به جرم این که چرا موشکاف دورانم
کدام رخنه دل را چو غنچه بخیه زنم؟
خزان ز شش جهت آورده رو به بستانم
هما کشد گه خوردن ز استخوانم خار
ز بس که ریشه دوانده است نیش در جانم
توان ز برگ گلی تیشه زد مرا بر پا
بود بر آب چو قصر حباب، بنیانم
به جرم این که دم از صدق می زنم چون صبح
لبالب است ز خون شفق گریبانم
رسانده ام جگر تشنه را به چشمه تیغ
نه همچو خضر هوادار آب حیوانم
همیشه خار رود پیش سیل و این عجب است
که سیل اشک رود پیش پیش مژگانم
ز بس که چشم من از بخت تیره رم خورده (است)
ز سایه پر و بال هما گریزانم
اگر چه غنچه دل افتاده ام درین گلشن
زند به صبح، شکرخنده ها گریبانم
ز خرمنی پرکاهی نبرده ام هرگز
چه برق ریشه دوانده است در نیستانم؟
غرور من به فلک سر فرو نمی آرد
شکسته است سر آفتاب چوگانم
کلاه گوشه به خورشید و ماه می شکنم
به این غرور که مدحتگر ظفرخانم
ز نوبهار سخایش چو قطره ریز شود
قسم خورد به سر کلک، ابر نیسانم
به فکر شعله رایش چو سر به جیب برم
چراغ طور برآرد سر از گریبانم
به وصف طبعش اگر ترزبان شود، چه عجب
که جوشد از قدم خامه آب حیوانم
نفس چو برق زند بر سیاه خیمه حرف
اگر ز تیغ عدو سوز او سخن رانم
بلند بخت نهالا! بهار تربیتا!
که از نسیم هواداریت گلستانم
حقوق تربیتت را که در ترقی باد
زبان کجاست که در حضرتت فرو خوانم
تو پایتخت سخن را به دست من دادی
تو تاج مدح نهادی به فرق دیوانم
به روی صفحه مدحت که چشم بد مرساد
گشود دیده شق خامه سخندانم
ز روی گرم تو جوشید خون معنی من
کشید جذب تو این لعل از رگ کانم
تو جان ز دخل بجا مصرع مرا دادی
تو در فصاحت دادی خطاب سحبانم
ز دقت تو به معنی چنان شدم باریک
که می توان به دل مور کرد پنهانم
چو زلف سنبل، ابیات من پریشان بود
نداشت طره شیرازه روی دیوانم
تو غنچه ساختی اوراق باد برده من
وگرنه خار نمی ماند از گلستانم
تو مشت مشت گهر چون صدف به من دادی
چو گل تو زر به سپر ریختی به دامانم
طریق شکرگزاری این حقوق این بود
که در رکاب تو نقد روان برافشانم
به دست جذبه چو دلجویی رضای پدر
ز هند سوی وطن می کشد گریبانم:
کنون سر همه التفات ها آن است
که یک دو سال دهی رخصت صفاهانم
گشاده روی کنی همچو گل وداع مرا
شکسته دل نکنی پیش عندلیبانم
نصیب شعله جواله باد خرمن من
اگر به محض رسیدن عنان نگردانم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، صائب به ستایش و مدح نواب ظفرخان میپردازد و به ویژگیهای برجسته او اشاره میکند. او از شگفتیهای کلام خود و بهارگونه بودن سخنانش میگوید و بیان میکند که چگونه این مدح میتواند منبع خوشحالی و برکت باشد. شاعر خود را در حالتی از رنج و تنهایی معرفی میکند اما مدح ظفرخان به او قوت میدهد. او به حقوقی که از نواب گرفته، اشاره میکند و ابراز میکند که چقدر این هدایا و الطاف او برایش با ارزش است. در پایان، صائب از نواب درخواست میکند که با روی گشاده و محبت آمیزش، به او اجازه دهد تا در صفاهان بماند و از خلق خوش خود بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: هرچند با نفس گرم و سخن آتشینم مانند برق سوزانندهام، اما وقتی صدفی (اهل دل و قابلیت) آغوش بگشاید، برایش چون ابر بهاری گوهرساز و بخشندهام.
هوش مصنوعی: با بدخواهان و آزاررسانان مانند سنگیام که مغز مار را میکوبد، و با ناتوانان مانند مور، چون انگشتر سلیمانم که به آنان قدرت و عزت میبخشد.
هوش مصنوعی: از طبع و ذوق من هم باغ و هم مجلس روشن و آراسته است؛ در گلشن مانند گلم و در شبستان مانند شمع.
هوش مصنوعی: چرا سخن سر در زلفِ قلم من نگذارد و دلبستهٔ آن نشود؟ از خط من که مانند ریحان سبز و خوش است، بهار میچکد.
هوش مصنوعی: لب یوسف ملاحت و نمکینی را از سخن من وام میگیرد و نمکدان من به شور و غوغای قیامت نیز نمک میبخشد.
هوش مصنوعی: وقتی قلم شکرافشانم رو به کاغذ میکند، آینه از شرم شیرینسخنی من دیگر رو به طوطی نشان نمیدهد (طوطی را با آینه سخن میآموختند).
هوش مصنوعی: آبشخور من از جوی شیرِ بناگوشِ زیبارویان است، چنان که حتی دم جانبخش مسیح هم بر گلستان من سنگینی میکند و نیازی به آن نیست.
هوش مصنوعی: وقتی قلم عنبرافشانم نقطه میگذارد، خال چهرهٔ یوسف از شرم به زیر زلف پنهان میشود.
هوش مصنوعی: از آب و جلای گوهر سخن خود پرده برنمیدارم، مبادا دریای وجودم از حبابها چشمزخم بخورد.
هوش مصنوعی: وقتی طبع عرشپیمایم تیزتاز شود، هزاران گلهٔ آهوی رمیده (معانی دور از دسترس) را صید میکند.
هوش مصنوعی: چون همیشه سخن راست میگویم کامم تلخ است، و به همین سبب مانند تهمت بر دل مردم گران میآیم.
هوش مصنوعی: زمانه مانند شانه دندان اره بر سرم تیز کرده است، تنها به این گناه که در روزگار باریکبین و موشکافم.
هوش مصنوعی: کدام شکاف دلم را مانند غنچه بدوزم؟ خزان از هر شش سو به باغ وجودم روی آورده است.
هوش مصنوعی: چنان نیش غم در جانم ریشه دوانده که هما نیز هنگام خوردن استخوانم، از آن خار بیرون میکشد.
هوش مصنوعی: بنیاد من مانند کاخ حباب بر آب است، چنان سست که با برگ گلی میتوان بر پایهام تیشه زد و ویرانم کرد.
هوش مصنوعی: به گناه آنکه مانند صبح دم از راستی میزنم، گریبانم مانند افق از خون شفق لبریز است.
هوش مصنوعی: من مانند خضر خواهان آب حیات و عمر جاودان نیستم؛ جگر تشنهام را به چشمهٔ تیغ رساندهام و جانبازی را برگزیدهام.
هوش مصنوعی: همیشه خار پیشاپیش سیل میرود، اما شگفت آنکه سیل اشک من جلوتر از خار مژگانم روان است.
هوش مصنوعی: از بس چشمم از بخت سیاه ترسیده و رمیده است، حتی از سایهٔ بال هما که نشان سعادت است میگریزم.
هوش مصنوعی: هرچند در این گلشن جهان دلتنگ و بسته مانند غنچهام، گریبانم در سپیدهدم شکرخندهها میزند و شکفته میشود.
هوش مصنوعی: هرگز از خرمن کسی پر کاهی نبردهام؛ پس این چه برقی است که در نیستان وجودم ریشه دوانده و آن را میسوزاند؟
هوش مصنوعی: غرور من حتی در برابر آسمان سر خم نمیکند و چوگان من سرِ خورشید را شکسته است؛ یعنی از آسمان و خورشید برترم.
هوش مصنوعی: به این افتخار که ستایشگر ظفرخان هستم، کلاه خود را با ناز بر خورشید و ماه کج میکنم و بر آنها فخر میفروشم.
هوش مصنوعی: هنگامی که قلم من از بهارِ بخشندگی او قطرهافشان شود، ابر بهاری به سرِ قلم من سوگند میخورد؛ یعنی قلمم در ریزش و فیض از ابر نیسان برتر است.
هوش مصنوعی: وقتی در اندیشهٔ روشنی رأی او سر به گریبان فرو میبرم، چراغ کوه طور از گریبانم سر برمیآورد؛ یعنی اندیشه در رأی او مرا روشن و نورانی میکند.
هوش مصنوعی: اگر زبانم در وصف طبع او تر و روان شود شگفت نیست، زیرا از قدمِ قلمم آب حیات میجوشد.
هوش مصنوعی: اگر از شمشیر دشمنسوز او سخن بگویم، نَفَسم مانند آذرخش بر خیمهٔ سیاهِ حروف میافتد و آن را میسوزاند.
هوش مصنوعی: ای نهالِ بلنداقبال و ای بهارِ پرورشدهنده، من از نسیم حمایت تو چون گلستانی شکوفا شدهام.
هوش مصنوعی: حقِ پرورش و نیکیهایت را که امیدوارم روزافزون باشد، کدام زبان را دارم که در پیشگاهت برشمارم و بازگویم؟
هوش مصنوعی: تو فرمانروایی بر سخن را به دست من سپردی و تاجِ مدح را بر سرِ دیوان من نهادی.
هوش مصنوعی: قلمِ سخنشناس من نخستین بار بر صفحهٔ ستایش تو چشم گشود؛ چشم بد از آن دور باد.
هوش مصنوعی: از گرمیِ روی و توجه تو خونِ معنی در من جوشید و کشش تو این لعلِ سخن را از رگِ کانِ وجودم بیرون کشید.
هوش مصنوعی: تو با اصلاح و دخالتِ بجا به مصراعهای من جان دادی و در فصاحت مرا سحبان (سخنور نامدار عرب) خواندی.
هوش مصنوعی: از دقتنظر تو در معنی چنان باریکاندیش شدم که میتوان مرا در دل موری پنهان کرد.
هوش مصنوعی: بیتهای من مانند زلف سنبل پراکنده بود و دیوانم شیرازه و نظمی نداشت.
هوش مصنوعی: تو برگهای پراکنده و بادبردهٔ مرا مانند غنچه گرد آوردی، وگرنه حتی خاری هم از گلستان شعرم باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: تو مانند صدف مشتمشت گوهر به من بخشیدی و مانند گل، زر را با سپر در دامنم ریختی؛ یعنی بیدریغ به من بخشش کردی.
هوش مصنوعی: راه سپاسگزاری از این نیکیها این بود که جان خود را در رکاب تو نثار کنم.
هوش مصنوعی: اکنون که خواستِ به دست آوردن رضایت و دلجویی پدر، با کششی نیرومند گریبانم را از هند به سوی وطن میکشد:
هوش مصنوعی: اکنون بزرگترین لطفی که میتوانی بکنی این است که یکی دو سال به من اجازهٔ رفتن به اصفهان بدهی.
هوش مصنوعی: مانند گل با چهرهٔ گشاده با من وداع کن و مرا پیش بلبلان (همسخنان و شاعران) دلشکسته و شرمنده مکن.
هوش مصنوعی: اگر به محض رسیدن به وطن عنان بازنگردانم و به سوی تو برنگردم، خرمنِ هستیام نصیب آتش گردان شود؛ یعنی سوگند میخورد که زود بازگردد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
هر آن جواهر کز روزگار بستانم
چرا دهم به خس و خار ار نه بستانم
به دست چپ بدهم آن گهر که در یک سال
بهای صد گهر از دست راست بستانم
چو تیر هر جا ناخوانده گر همی نروم
[...]
ز هر بدی که تو دانی هزار چندانم
مرا نداند از آن گونه کس که من دانم
به آشکار بدم در نهان ز بد بترم
خدای داند و من ز آشکار و پنهانم
تن من است چو سلطان معصیتفرمای
[...]
بعهدهای گذشته امین من آن بود
که شعر خوانم بر آنکه سیم بستانم
بقحطسالی افتادم از هنرمندان
که گر بیان کنم آنرا بشرح نتوانم
اگر بیابم آنرا که شعر دریابد
[...]
خوشی خوشی تو ولی من هزار چندانم
به خواب دوش که را دیدهام نمیدانم
ز خوشدلی و طرب در جهان نمیگنجم
ولی ز چشم جهان همچو روح پنهانم
درخت اگر نبدی پا به گل مرا جستی
[...]
یکی یهود و مسلمان، نزاع میکردند
چنان که خنده گرفت از حدیثِ ایشانم
به طَیرَه گفت مسلمان: گر این قبالهٔ من
درست نیست، خدایا، یهود میرانم
یهود گفت: به تورات میخورم سوگند!
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.