اقبالمند آن که به تأیید کردگار
در زیر پا نظر کند از اوج اعتبار
تعمیر آب و گل نکند چون فروتنان
بر گرد خود ز لشکر دلها کشد حصار
آب را به حرف خواهش اگر آشنا کند
غیر از رضای خلق نخواهد ز کردگار
شهباز دلربای سخاوت به روی دست
در پهن دشت سینه مردم کند شکار
کارش بود ضعیف نوازی چو کهربا
بر خرمن کسی نشود ابر شعله بار
سعیش همیشه صرف شود در رضای خلق
جز کار حق شتاب نورزد به هیچ کار
بال همای معدلتش سایه افکند
نگذارد آفتاب کند رنگ گل افگار
در بزم چون نسیم سبکروح سر کند
در رزم همچو کوه بود پایش استوار
نگذارد اقویا به ضعیفان ستم کنند
بندد زبان شعله گستاخ را به خار
چون نخل پرشکوفه خورد سنگ اگر به فرق
با جبهه گشاده چو گل زر کند نثار
هر روز از غریب نوازی روان کند
چندین غریب کامروا را به هر دیار
کشتی شکسته ای اگر افتد به بخت او
چندین سفینه گوهر رحمت کند نثار
چون گل دهد به خنده رنگین جواب، اگر
بر دل چو غنچه نیش خورد از زبان خار
قفل گرفتگی نبود بر جبین او
چون صبح خنده روی برآید به روز بار
از باده غرور نگردد سیاه مست
تا شیشه نشکند به سرش خشکی مار
صد لعل آتشین اگر افتد به دست او
در یک نفس به باد دهد چون زر شرار
غافل ز یاد حق نشود از هجوم خلق
باشد میان بحر و زند سیر بر کنار
سرچشمه خضر بود از خلق ترزبان
سد سکندری بود از عهد استوار
دنیا نیایدش به نظر باشکوه دین
سجاده مسندش بود و سبحه دستیار
یکسان به خاص و عام بتابد چو آفتاب
بر خاره سنگ لاله فشاند چو نوبهار
صائب بگو صریح که این گل ز باغ کیست
پیچیده چند حرف توان گفت غنچه وار؟
در گلشنی که این همه گل جوش کرده است
مصداق این صفات که باشد به روزگار؟
نواب خواجه بوالحسن آن بحر بی کنار
آن رحمت مجسم و آن معنی وقار
با نیک و بد چو آینه صاف است باطنش
ننشسته است بر دل موری ازو غبار
در طبعش انقلاب نباشد به هیچ باب
چون آب گوهرست ستاده به یک قرار
باشد نظام ملک به رای متین او
بی او نظام پا ننهد در میان کار
در چشم همتش نبود قدر سیم را
آید به چشم شعله کجا خرده شرار؟
حیران طاق ابروی محراب طاعت است
روی توجهش نبود سوی هیچ کار
یک نقطه دروغ نرانده است بر ورق
در دودمان خامه او نیست خال عار
بی باد پا نماند کس از باد دستیش
شد تا گل پیاده به طرف چمن سوار
دلهای مضطرب شده را اوست چاره جوی
سیماب را به دست نوازش دهد قرار
روی دلش بود به خدا هر کجا که هست
معمار رو به قبله بنا کرده این دیار
قدر سخن شناس خدیو از روی لطف
گوشی به داستان من دلشکسته دار
شش سال بیش رفت که از اصفهان به هند
افتاده است توسن عزم مرا گذار
در سایه حمایت سرو ریاض تو
آسوده بوده ام ز ستم های روزگار
محسود روزگار، ظفرخان که همچو او
دریادلی نشان ندهد چشم روزگار
گویا دعای خیر پدر در پی تو بود
کایزد ترا چنین پسری داد کامگار
هفتاد ساله والد پیری است بنده را
کز تربیت بود به منش حق بی شمار
آورده است جذبه گستاخ شوق من
از اصفهان به اگره ولاهورش اشکبار
زان پیشتر کز اگره به معموره دکن
آید عنان گسسته تر از سیل نوبهار
این راه دور را ز سر شوق طی کند
با قامت خمیده و با پیکر نزار
دارم امید رخصتی از آستان تو
ای آستانت کعبه امید روزگار
مقصود چون ز آمدنش بردن من است
لب را به حرف رخصت من کن گهر نثار
با جبهه ای گشاده تر از آفتاب صبح
دست دعا به بدرقه راه من برآر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده با ستایش نواب خواجه ابوالحسن تربتی، او را شخصیتی بزرگ و مورد توجه میداند که در مدح و خدمت به مردم کوشا است. او به توصیف ویژگیهای این شخصیت میپردازد، از جمله سخاوت، انصاف و حمایت از ناتوانان. خواجه ابوالحسن را به گونهای ترسیم میکند که در بزم و رزم، متین و استوار است و نگاهش به عالم با دیدی عمیق و دیندارایی است. شاعر به ارتباط عاطفی و روحیه بلند وی اشاره میکند و از دعای خیر پدرش به عنوان عامل موفقیت او یاد میکند. در انتها، شاعر از خواجه ابوالحسن میخواهد که در سفرش به او کمک کند و او را در دعاهای خود به یاد داشته باشد.
هوش مصنوعی: خوشبخت کسی است که با یاری خداوند، از بلندای اعتبار و مقام به زیر پای خود نگاه کند و فروتن بماند.
هوش مصنوعی: چنین کسی مانند فرومایگان به آباد کردن خانه و بنای خاکی دل نمیبندد، بلکه از لشکر دلهای مردم گرد خود دیوار و حصار میسازد؛ یعنی پشتیبانش محبت مردم است.
هوش مصنوعی: اگر لب به درخواست بگشاید، از خداوند چیزی جز خشنودی مردم نمیخواهد.
هوش مصنوعی: او شاهباز دلربای بخشش را بر دست دارد و با آن در دشت پهناور سینهٔ مردم، دلها را شکار میکند؛ یعنی با سخاوت دل مردم را به دست میآورد.
هوش مصنوعی: کار او مانند کهربا که کاه را به خود میکشد، نواختن ناتوانان است؛ و هرگز مانند ابرِ آتشبار بر خرمن کسی آسیب نمیرساند.
هوش مصنوعی: کوشش او همیشه در راه خشنودی مردم صرف میشود و جز در کار خدا در هیچ کاری شتاب نمیکند.
هوش مصنوعی: بال همای عدالتش چنان سایه میافکند که نمیگذارد آفتاب رنگ گل را بسوزاند و آزرده کند؛ یعنی ناتوانان در پناه عدل او از گزند ایمناند.
هوش مصنوعی: در مجلس بزم مانند نسیم سبکروح و دلپذیر است و در میدان جنگ مانند کوه پایدار و استوار.
هوش مصنوعی: نمیگذارد زورمندان به ناتوانان ستم کنند؛ چنانکه با خار، زبان شعلهٔ گستاخ را میبندد، یعنی حتی ضعیف را بر قوی چیره میکند.
هوش مصنوعی: اگر مانند درخت پرشکوفه سنگی بر سرش بخورد، با چهرهٔ گشاده مانند گل، زر نثار میکند؛ یعنی بدی را با بخشش پاسخ میدهد.
هوش مصنوعی: هر روز از راه نواختن غریبان، شمار بسیاری از غریبان را کامروا به سرزمینهای خود روانه میکند.
هوش مصنوعی: اگر کشتیشکسته و درماندهای به اقبال او پناه آورد، چندین کشتی پر از گوهر رحمت و بخشش به او میبخشد.
هوش مصنوعی: اگر مانند غنچه از زبان خار نیشی بر دلش بنشیند، مانند گل با خندهای خوش و رنگین پاسخ میدهد.
هوش مصنوعی: بر پیشانی او قفل گرفتگی و اخم نیست و در روز بار عام، مانند صبح، خندانرو بیرون میآید.
هوش مصنوعی: از شراب غرور مست و بیخود نمیشود، تا خماری و تلخی پس از آن، شیشه را بر سرش نشکند؛ یعنی به غرور دچار نمیشود تا پیامد بدش را نبیند.
هوش مصنوعی: اگر صد لعل آتشین به دستش بیفتد، در یک دم آن را مانند زر شراره بر باد میدهد و میبخشد.
هوش مصنوعی: با همهٔ ازدحام مردم گرد او، از یاد خدا غافل نمیشود؛ گویی در میان دریاست ولی بر ساحل گام میزند، یعنی در میان خلق است و دلش جدا و آسوده است.
هوش مصنوعی: از زبان نرم و شیرینش چشمهٔ آب حیات خضر است و در پایداری بر پیمان، مانند سد اسکندر استوار است.
هوش مصنوعی: در برابر شکوه دین، دنیا به چشمش نمیآید؛ سجاده جایگاه نشستن اوست و تسبیح یار و همدمش.
هوش مصنوعی: مانند آفتاب بر خاص و عام یکسان میتابد و مانند بهار حتی بر سنگ خارا لاله میافشاند؛ یعنی بخشش او همگانی است.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: ای صائب، آشکارا بگو این گل از باغ کیست؛ تا کی میتوان مانند غنچه سخن را سربسته و پیچیده گفت؟
هوش مصنوعی: در این گلستانِ روزگار که اینهمه گل شکفته است، کسی که مصداق این صفتها باشد کیست؟ و با این پرسش به معرفی ممدوح زمینه میسازد.
هوش مصنوعی: ممدوح، نواب خواجه ابوالحسن است؛ دریایی بیکرانه از بخشش، رحمتی که جسم یافته و حقیقتِ وقار و متانت.
هوش مصنوعی: درونش مانند آینه با نیک و بد یکسان صاف و بیکینه است. از او حتی بر دل موری هم غباری ننشسته و کسی را نیازرده است.
هوش مصنوعی: طبع او در هیچ کاری دگرگون و ناپایدار نمیشود. مانند آب و درخشش گوهر، همیشه بر یک حال ثابت میماند.
هوش مصنوعی: سامان و نظم کشور به رأی استوار او بسته است. بی او نظم پا به میدان کار نمیگذارد.
هوش مصنوعی: در چشم همت بلند او سیم و زر ارزشی ندارد؛ همانگونه که ذرههای ریز جرقه در چشم شعله به حساب نمیآید.
هوش مصنوعی: او شیفتهٔ طاق ابروی محراب عبادت است و جز به طاعت به هیچ کار دیگری روی نمیآورد.
هوش مصنوعی: هرگز نقطهای دروغ بر کاغذ ننوشته است. در دودمان قلم او هیچ لکه و خال ننگی نیست، یعنی نوشتهاش پاک و راست است.
هوش مصنوعی: از دستودلبازی او کسی بی اسب تندرو نمانده است؛ تا آنجا که حتی گلِ پیاده در کنار چمن نیز سواره شد. یعنی بخشش او به همه رسیده است.
هوش مصنوعی: او چارهساز دلهای پریشان است. با دست نوازش حتی به جیوهٔ بیقرار نیز آرام میبخشد.
هوش مصنوعی: هر جا باشد، روی دلش به سوی خداست. گویی معمار این سرزمین را رو به قبله ساخته است.
هوش مصنوعی: ای فرمانروای قدرشناسِ سخن، از سر لطف به سرگذشت من دلشکسته گوش کن.
هوش مصنوعی: بیش از شش سال گذشته است که اسب سرکش عزم من از اصفهان به هند افتاده است.
هوش مصنوعی: در سایهٔ حمایتِ سرو باغ تو، یعنی فرزندت، از ستمهای روزگار آسوده بودهام.
هوش مصنوعی: آن سرو، ظفرخان است که روزگار بر او رشک میبرد و چشم روزگار دریادلی مانند او نشان نمیدهد.
هوش مصنوعی: گویی دعای خیر پدرت همراه تو بوده است که خداوند چنین پسر کامیابی به تو بخشید.
هوش مصنوعی: من پدر پیری هفتادساله دارم که به سبب پرورش من، حقوق بیشماری بر گردنم دارد.
هوش مصنوعی: کشش بیپروای اشتیاق من، او را گریان از اصفهان به آگره و لاهور کشانده است.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه او از آگره، شتابانتر از سیل بهاری، به سرزمین آباد دکن بیاید...
هوش مصنوعی: ...و این راه دور را از سر شوق، با قامت خمیده و تن لاغر و ناتوان بپیماید...
هوش مصنوعی: ...از درگاه تو امید اجازهٔ رفتن دارم؛ ای کسی که درگاهت کعبهٔ امید مردم روزگار است.
هوش مصنوعی: چون مقصود پدرم از آمدن، بردن من است، لب بگشا و با سخن گوهرافشانت به من اجازهٔ رفتن بده.
هوش مصنوعی: با چهرهای گشادهتر از خورشید صبحگاهی، دست دعا را برای بدرقهٔ راه من بالا ببر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای خواجه، این همه که تو بر میدهی شمار
بادام تر و سهیکی و بهمان و باستار
مار است این جهان و جهانجوی مارگیر
از مارگیر مار برآرد همی دمار
نیلوفر کبود نگه کن میان آب
چون تیغ آبداده و یاقوت آبدار
همرنگ آسمان و به کردار آسمان
زردیش بر میانه چو ماه ده و چار
چون راهبی که دو رخ او سال و ماه زرد
[...]
از دیدن و بسودن رخسار و زلف یار
در دست مشک دارم و در دیده لاله زار
بامشک رنگ دارم از آن زلف مشکرنگ
با لاله کار دارم از آن روی لاله کار
ماندست چون دل من در زلف او اسیر
[...]
یکروز مانده باز زماه بزرگوار
آیین مهر گان نتوان کرد خواستار
آواز چنگ وبربط و بوی شراب خوش
با ماه روزه کی بود این هر دو سازگار
ورزانکه یاد از و نکنی تنگدل شود
[...]
باران قطره قطره همی بارم ابروار
هر روز خیره خیره ازین چشم سیل بار
ز آن قطره قطره، قطره باران شده خجل
ز آن خیره خیره، خیره دل من ز هجر یار
یاری که ذره ذره نماید همی نظر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.