آزر و مانی که صورتهای دلبر کرده اند
نی رخ چون ماه و نی زلف چو عنبر کرده اند
عنبرین گیسوی و مه دیدار آن دلبر مرا
بی نیاز از صورت مانی و آزر کرده اند
نرگسش چشم است و سروش قد و خوبان نام او
ماه نرگس چشم و سرو ماه منظر کرده اند
وصف آن رخشنده عارض نعت آن تابنده روی
فهم و فکرت را به رتبت روم و ششتر کرده اند
اختیار دل ربودن بر لب شیرین اوست
گویی آن لب را به دل بردن مخیر کرده اند
همچو زنجیر و زره کار مرا در هم زده
حلقه و زنجیر آن زلف زره ور کرده اند
هم سرین فربه او هم میان لاغرش
عشق و صبرم را به تن فربی و لاغر کرده اند
بر دل و جان و تن من جور و بیداد و ستم
پیچ و تاب و چین آن زلف ستمگر کرده اند
رسم غارت نیست اندر لشکر سلطان، چرا
زلف و لفظش غارت خرخیز و عسگر کرده اند
شاه شاهان سنجر آن کز بیم دست و خنجرش
خطبه هر منبری بر نام سنجر کرده اند
از حروف دست و خنجر بیش باشد در جمل
فتحهایی کان مبارک دست و خنجر کرده اند
پادشاه هفت کشور گشت و هفت اختر مدار
بر مراد پادشاه هفت کشور کرده اند
در ازل لوج و قلم وقت قرار کارها
تا ابد ملک جهان بر وی مقرر کرده اند
هیبت او را فنای عمر خاقان داده اند
دولت او را زوال ملک قیصر کرده اند
از برای نسخت فتحش کرام الکاتبین
از شب و روز زمانه نقش دفتر کرده اند
چون دعای رستگاری چون ثنای کردگار
نامه های فتح او را هر دو از بر کرده اند
لطف او و حلم او و عفو او و خشم او
از مزاج باد و خاک و آب و آذر کرده اند
دست و تیغش در هلاک بت پرست و قمع کفر
اقتداگویی به دست و تیغ حیدر کرده اند
تیغ حیدر فتح خیبر کرد و دست و تیغ او
صد هزاران فتح بیش از فتح خیبر کرده اند
جرعه ای از جام او و قطره ای از بحر اوست
آنچ افریدون و دارا و سکندر کرده اند
تاج داران را مسخر کامرانان را ذلیل
او به ذات خود کند ایشان به لشکر کرده اند
پیش از این شاهان ز بهر تخت و افسر در مصاف
سرکشان را از سر شمشیر بی سر کرده اند
دولت و اقبال سلطان بازو و شمشیر او
صد ملک را در جهان با تاج و افسر کرده اند
شرع پیغمبر به ملک او همی نازد بدانک
ملک او را قوت شرع پیمبر کرده اند
اینک اهل شرع تا باقی بماند ملک او
وهم ها در بسته اند و دست ها بر کرده اند
اوست آن سلطان که خیر و شر و نحس و سعد را
اختران در خشم و خشنودیش مضمر کرده اند
بر همه شاهان مظفر شد که تقدیر و قضا
نام او را در ازل شاه مظفر کرده اند
چتر و تاجش چون ببیند دیده را صورت شود
کاسمآن دیگر و خورشید دیگر کرده اند
خانه خورشید برج شیر باشد بر فلک
وین سخن را همگنان نادیده باور کرده اند
از سر منجوق شه تابد همی خورشید فتح
زین قبل میدان او را شیر پیکر کرده اند
صورت ملک است و ملت زانکه نقاشان صنع
ملک و ملت را به ترکیبش مصور کرده اند
از میان دین و دنیا داوری برخاسته است
تا مراو را در میان هر دو داور کرده اند
در پناه دولت او در امان عدل او
آهوان در بیشه با شیران چراخور کرده اند
عدل و انصافش که گردانند گرد شرق و غرب
حنظل و زهر جهان را نوش و شکر کرده اند
دولتش چون حکم ایزد نصرتش چون دورچرخ
اهل مشرق را و مغرب را مسخر کرده اند
ملک او را حجت دعوی به معنی داده اند
نام او را حاجت دینار و منبر کرده اند
خسروان کش نایبانند از پی تعظیم او
نام او را نایب الله اکبر کرده اند
گر سخای خسروان را پیش از این اهل سخن
در صفت با ابر و با دریا برابر کرده اند
در سخن نام سخا دست و دل شاه جهان
در جهان بر ابر و بر دریا مزور کرده اند
از پی تقدیر عمر و از پی تقریر کار
چون دبیران قضا اول قلم تر کرده اند
ملک او را ابتدا بنیاد عالم گفته اند
عمر او را انتها تا روز محشر کرده اند
خنجر پر گوهر و پیکان زرینش به رزم
صد هزاران چشم را پر زر و گوهر کرده اند
کوشش و رزمش ز جان گر خصم را مفلس کند
مفلسان را بخشش و بزمش توانگر کرده اند
گر فلک فریاد خصمش نشنود معذور هست
کاسه و کوس شهنشه گوش او کر کرده اند
گر هلاک عادیان از باد صرصر گشته بود
لشکر او بر معادی فعل صرصر کرده اند
گر عدو از بیمشان در آتش سوزان شده ست
خویشتن در آتش سوزان سمندر کرده اند
چون کند آهنگ اعدا خلق پندارد مگر
باز و شاهین قصد دراج و کبوتر کرده اند
از نمایش گرچه روز رزم بحر اخضرند
ای بسا کز خون خصمان بحر احمر کردهاند
بر زمین آنجا که رزم آرد ز عکس موج خون
از ثریا تا ثری گویی معصفر کرده اند
روز بزمش گویی از بس چهره و قد بتان
از زمین تا آسمان کشمیر و کشمر کرده اند
شاه خورشیدست و بزمش چرخ و اندر بزم او
گویی از مریخ می وز زهره ساغر کرده اند
خسروا شاهنشها صورتگران صنع حق
ملک و ملت را به ترکیبت مصور کرده اند
گر سپاه تو به خواری قصد زی قیصر نکرد
هیبت و هول سپاهت قصد قیصر کرده اند
لشکر از فتح و ظفر داری و شاهان را ذلیل
روز کوشش لشکر تو زین دو لشکر کرده اند
باده و بزم تو را وقت صفات و گاه نعت
عاقلان با خلد و با کوثر برابر کرده اند
تا تو را در ملک باقی عمر جاویدان بود
ساقیان در جام زرین آب کوثر کرده اند
تا فلک را زیور اصلی ز اختر داده اند
تا عرض را نسبت کلی به جوهر کرده اند
جوهر تاجش چو اختر ز آسمان تابنده باد
کاسمان ملک را پر زیب و زیور کرده اند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر از وصف و ستایش زیباییها و ویژگیهای بارز یک دلبر و سلطان حکایت میکند. شاعر ابتدا به توصیف چهره و زلف دلبر میپردازد و میگوید که او از همه زیباییها بینیاز است. سپس به عظمت سلطان میپردازد و به تأثیرات مثبت او بر جهان و مردم، شامل پیروزیها و عدالتش اشاره میکند. دلاوریهای او و اثرات نیکوی حکومتش در جنگ و جشنهای متعدد توصیف میشود و در نهایت، شاعر خواستار جاودانگی او در تاریخ و ماندگاری نامش است.
هوش مصنوعی: آزر و مانی که نقش دلبران را کشیدهاند، نه چهرهای مانند ماه توانستهاند بکشند و نه زلفی مانند عنبر.
هوش مصنوعی: گیسوی عنبرین و چهرهٔ ماهمانند آن دلبر مرا از دیدن نقشهای مانی و آزر بینیاز کرده است.
هوش مصنوعی: چشمش چون نرگس و قدش چون سرو است و زیبارویان او را «ماهِ نرگسچشم» و «سروِ ماهرو» نامیدهاند.
هوش مصنوعی: وصف آن رخسار درخشان و چهرهٔ تابان، فهم و اندیشه را از نظر مرتبه به آراستگی دیبای روم و شوشتر رسانده است؛ یعنی ذهن را آراسته و پرنقش کرده است.
هوش مصنوعی: اختیار ربودن دلها با لب شیرین اوست؛ گویی آن لب را در دلبردن آزاد و مختار گذاشتهاند.
هوش مصنوعی: حلقهها و زنجیرهای آن زلف زرهمانند، کار مرا مانند زنجیر و زره درهم و آشفته کرده است.
هوش مصنوعی: سرین فربه و کمر باریک او، عشق مرا فربه و افزون و صبر مرا لاغر و کم کرده است.
هوش مصنوعی: پیچ و تاب و چین آن زلف ستمگر بر دل و جان و تن من ظلم و بیداد روا داشته است.
هوش مصنوعی: در سپاه سلطان رسم غارتگری نیست؛ پس چرا زلف او مشکِ خرخیز و سخن او شکرِ عسکر را غارت کرده است؟ این بیت گریز از وصف معشوق به ستایش سلطان است.
هوش مصنوعی: شاهنشاه سنجر کسی است که از ترس دست و خنجرش بر هر منبری خطبه به نام او خواندهاند.
هوش مصنوعی: پیروزیهایی که دست و خنجر مبارک او به دست آورده، از شمار حروف «دست و خنجر» در حساب ابجد بیشتر است.
هوش مصنوعی: او پادشاه هفت اقلیم شد و هفت ستاره گردش خود را مطابق خواست این پادشاه قرار دادهاند.
هوش مصنوعی: در روز ازل که لوح و قلم کارهای جهان را مقرر میکردند، پادشاهی جهان را تا ابد برای او مقرر کردهاند.
هوش مصنوعی: شکوه و هیبت او مایهٔ پایان عمر خاقان چین و دولت او سبب زوال پادشاهی قیصر روم شده است.
هوش مصنوعی: فرشتگان نویسندهٔ اعمال، برای نوشتن پیروزیهای او، شب و روز روزگار را صفحههای دفتر ساختهاند.
هوش مصنوعی: مردم فتحنامههای او را مانند دعای رستگاری و ستایش خداوند از بر کردهاند و همواره میخوانند.
هوش مصنوعی: لطف او را از سرشت باد، بردباریاش را از خاک، بخشش او را از آب و خشمش را از آتش ساختهاند.
هوش مصنوعی: دست و شمشیر او در نابودی بتپرستان و ریشهکن کردن کفر، گویی از دست و شمشیر حضرت علی پیروی کردهاند.
هوش مصنوعی: شمشیر علی خیبر را گشود، اما دست و شمشیر او صدها هزار پیروزی بیش از فتح خیبر به دست آورده است.
هوش مصنوعی: همهٔ کارهای فریدون و دارا و اسکندر در برابر او تنها جرعهای از جام و قطرهای از دریای اوست.
هوش مصنوعی: او تاجداران را رام و کامروایان را خوار میکند، آن هم به تن خویش؛ در حالی که دیگران این کار را با لشکر کردهاند.
هوش مصنوعی: پیش از این، شاهان برای تخت و تاج در میدان جنگ سر گردنکشان را با شمشیر بریدهاند.
هوش مصنوعی: اما دولت و بخت سلطان و بازو و شمشیر او صد کس را در جهان به پادشاهی با تاج و افسر رسانده است.
هوش مصنوعی: شریعت پیامبر به پادشاهی او مینازد، زیرا ملک او را مایهٔ نیرومندی شریعت پیامبر قرار دادهاند.
هوش مصنوعی: اکنون اهل شریعت برای پایداری پادشاهی او اندیشه بر این کار بستهاند و دست به دعا برداشتهاند.
هوش مصنوعی: او سلطانی است که ستارگان، نیکی و بدی و نحسی و سعادت را در خشم و خشنودی او نهفتهاند؛ یعنی بخت مردم به خشم و رضای او بسته است.
هوش مصنوعی: بر همهٔ شاهان پیروز شد، چون قضا و قدر از ازل نام او را «شاه پیروز» نهادهاند.
هوش مصنوعی: چشم چون چتر و تاج او را ببیند، گمان میکند آسمانی دیگر و خورشیدی دیگر آفریدهاند.
هوش مصنوعی: در آسمان خانهٔ خورشید برج شیر (اسد) است و همه این را بیآنکه ببینند باور کردهاند؛ مقدمهای برای تشبیه سلطان به شیر و خورشید.
هوش مصنوعی: از سرِ منجوقِ پرچم شاه، خورشیدِ پیروزی میتابد. از همین رو میدانِ او را به شکل شیر ساختهاند، زیرا خانهٔ خورشید برج شیر است.
هوش مصنوعی: او تصویرِ کامل پادشاهی و دین است، زیرا نقاشانِ آفرینش، ملک و دین را در سرشت و ترکیب وجود او نقش کردهاند.
هوش مصنوعی: از وقتی او را میان دین و دنیا داور کردهاند، کشمکش و دعوا میان این دو از میان رفته است.
هوش مصنوعی: در پناه دولت و امنیت عدل او، آهوان در بیشه همراه شیران میچرند و از آنان آسیبی نمیبینند.
هوش مصنوعی: عدل و انصاف او که در شرق و غرب جهان گسترده شده، تلخی و زهرِ روزگار را به شیرینی عسل و شکر بدل کرده است.
هوش مصنوعی: دولت او که چون فرمان خدا نافذ است و پیروزیاش که چون گردش فلک پیوسته است، مردم شرق و غرب را رام و فرمانبر او کردهاند.
هوش مصنوعی: پادشاهی او در حقیقت برهانِ درستیِ ادعای اوست، و نام او را مایهٔ اعتبار سکه و خطبهٔ منبر کردهاند، یعنی سکه و خطبه بی نام او روا نیست.
هوش مصنوعی: پادشاهانی که نایبان و زیردستان او هستند، برای بزرگداشتش او را نایبِ خدای بزرگ خواندهاند.
هوش مصنوعی: اگر سخنوران پیش از این بخشش پادشاهان را در وصف با ابر و دریا برابر میدانستند،
هوش مصنوعی: اکنون دست و دلِ بخشندهٔ شاه جهان، نسبت دادن نام بخشش به ابر و دریا را دروغ و ساختگی نشان داده است؛ یعنی بخشش او از ابر و دریا برتر است.
هوش مصنوعی: دبیرانِ قضا و تقدیر، نخستین بار که قلم را تر کردند، برای تعیین عمر او و نوشتن کار و فرمان او بود.
هوش مصنوعی: آغاز پادشاهی او را همزمان با بنیاد جهان دانستهاند و پایان عمرش را تا روز قیامت قرار دادهاند.
هوش مصنوعی: خنجر گوهرنشان و پیکانهای زرین او در جنگ، چشمان صدها هزار دشمن را پر از زر و گوهر کرده است؛ یعنی در چشمشان فرو رفته و آنان را نابود کرده است.
هوش مصنوعی: اگر جنگ و نبرد او دشمن را از جان تهیدست میکند، بخشش و بزم او تهیدستان را توانگر کرده است.
هوش مصنوعی: اگر آسمان فریاد دشمن او را نمیشنود معذور است، زیرا صدای کاسه و کوسِ شاهنشاه گوش آن را کر کرده است.
هوش مصنوعی: اگر قوم عاد با باد سخت و سرد صرصر نابود شدند، لشکر او بر دشمنان همان کار باد صرصر را کرده است.
هوش مصنوعی: اگر دشمن از ترس لشکریان او در آتش سوزان افتاده، آنان خود چون سمندر در آتش جنگ آسیبناپذیرند.
هوش مصنوعی: وقتی شاه آهنگ دشمنان میکند، مردم گمان میکنند باز و شاهین به دراج و کبوتر حمله کردهاند.
هوش مصنوعی: لشکریان او هرچند در روز جنگ از درخشش سلاح و زره چون دریای سبز به نظر میآیند، بارها از خون دشمنان دریای سرخ ساختهاند.
هوش مصنوعی: هرجا او جنگ کند، از بازتاب موج خون گویی از ستارهٔ ثریا تا خاک زمین را به رنگ سرخِ گل کافشه رنگ کردهاند.
هوش مصنوعی: در روز بزم او، از فراوانی چهرهها و قامتهای زیبارویان، گویی از زمین تا آسمان را مانند کشمیر و کشمر، سرزمینهای خوبرویان و سروهای بلند، ساختهاند.
هوش مصنوعی: شاه مانند خورشید است و بزمش مانند آسمان؛ در بزم او گویی شراب را از مریخ سرخ و جام را از زهره ساختهاند.
هوش مصنوعی: ای پادشاه و شاهنشاه، صورتگران آفرینش خدا، ملک و دین را در سرشت و ترکیب تو نقش کردهاند.
هوش مصنوعی: اگر سپاه تو برای خوار کردن قیصر به سوی او نرفت، هیبت و هراسِ سپاهت به سراغ قیصر رفته و او را ترسانده است.
هوش مصنوعی: تو لشکری از فتح و پیروزی داری، و در روز نبرد سپاه تو با این دو لشکر پادشاهان را خوار و زبون کرده است.
هوش مصنوعی: خردمندان هنگام وصف و ستایش، باده و بزم تو را با بهشت و حوض کوثر برابر دانستهاند.
هوش مصنوعی: برای آنکه در پادشاهی پایدار عمر جاودان داشته باشی، ساقیان در جام زرینِ تو آب کوثر ریختهاند.
هوش مصنوعی: تا وقتی که زیور اصلی آسمان را از ستارگان قرار دادهاند و تا وقتی که عرض را یکسره وابسته به جوهر کردهاند،
هوش مصنوعی: گوهرهای تاج شاه مانند ستارگان از آسمان درخشان باد، همان گوهرهایی که آسمان پادشاهی را آراسته و پرزیور کردهاند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای مسلمانان خلایق حالْ دیگر کردهاند
از سر بیحرمتی معروف، منکَر کردهاند
در سماع و پند، اندر دیدنِ آیات حق
چشم عبرت کور و گوش زیرکی کر کردهاند
کار و جاه سروران شرع در پای اوفتاد
[...]
پرده نیلی حجاب چشمه خور کردهاند
سرمه مشکین شب در چشم اختر کردهاند
وه که نقاشان شب بر سقف طاق لاژورد
از بدایع خرده کاریهای بر مرّ کردهاند
.... ..... این چرخ سقلاطون شب
[...]
عاشقان چون عزم رفتن سوی دلبر کرده اند
در طریق عشق پا از تارک سر کرده اند
بر رخ چون آتش جانان سپند جان خویش
تا بسوزد از دل پر درد مجمر کرده اند
بی بصارت بوده اند آنها که رویش دیده اند
[...]
کنیتت مرغان طوبی صد ره از بر کردهاند
مدحتت کروبیان عرش دفتر کردهاند
فهم و همت مشکلات راه دین پیمودهاند
دست و طبعت سیم و زر را خام بر سر کردهاند
قدرتت را شرح در فصل سلاسل خواندهاند
[...]
پیش ازین کاین چارطاق هفت منظر کردهاند
وز فروغ مهر عالم را منوّر کردهاند
پیش از آن کانواع موجودات در صبح وجود
سر ز بالین کمین گاه عدم بر کردهاند
محضر فرماندهی بر نام خسرو بستهاند
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.