ای داشته در سایه هم تیغ و قلم را
وی ساخته آرایش هم حلم و کرم را
جم مرتبه ، داری زمان کز اثر نطق
چون گل همگی گوش کند جذر اصم را
این جام که از رای منیر تو فلک ساخت
زودا که کند غنچه گل شهرت جم را
یک شیوه شناسد غضبت عفو ومکافات
یک نغمه شمارد کرمت لا و نعم را
جاوید همی بخشد و از مایه نکاهد
رشح قلمت ثروت اصناف امم را
گنجینه احسانش ، تنگ مایه نگردد
گر تا ابد انعام دهد صفر رقم را
چرخ از شرف خاک درت ساخت طلسمی
کز درگهت آنسو نبود راه قسم را
نگرفت ز انصاف تو در معرکه لاف
شادی طرف شادی و غم جانب غم را
گر بشنود از دهر که مردود کف تست
بیرون فکند سکه ز آغوش ،درم را
تا گوهر ذاتت ز حوادث بشمردند
صدگونه تملق زحدوث است قدم را
آگه نیم از شبه تودانم که نزاد است
دوشیزه ای از دوده شبه تو عدم را
از عدل توگر طبع چنین معتدل آید
آن عهد رسد عالم فرتوت دژم را
کز گم شدگی درقلم وهم نماند
امکان رقم صورت مفهوم هرم را
گر جاه حسودت بهنر هندسی افتد
در مرتبه نقصان رسد از صفر رقم را
بد خواه تو خوشدل که بوی چرخ بصلح است
غافل که کشد آشتی گرگ غنم را
هر تشنه که لب ماند بر او ، آب لبش ده
از بسکه فشرده است کف جودتو، یم را
از بسکه کف راد تو بی فاصله بخش است
در جود تو ، نی راه بودبیش و نه کم را
دست تو زبس الفتشان داد بیک جای
درمنصب هم دخل بود تیغ و قلم را
آنروز که ایثار شجاعت نگذارد
بی بهره زتیغت مگرآهوی حرم را
هر عطسه که از مغز کمان تو گشاید
ریزد بگریبان بقا خون عدم را
آنجا که نهیب توبتب لرزه کشد عام
اعمی متحرک نگرد نبض سقم را
سلطان غم از عدل توبگریخته بگذاشت
در سینه اعدای تو اوتاد خیم را
از بسکه بود یاد تو در طینت اشیا
نسیان تو شرمنده کند شهرت جم را
افلاک در آغوش مشیت بنهادند
از بیع تمنای تو قانون سلم را
در کارگه عدل تو از بس هنر آموخت
عدل تو بفرزندی ، برداشت ستم را
از بسکه ز، رای توستد داروی صحت
عیسی بطبابت بنشانید سقم را
ردمی کند اسباب هرم بخت تو ترسم
کز زلف بت من برد آرایش خم را
از بسکه حسد جمع کند سینه خصمت
از سینه افلاک برد گوی ورم را
خصمت چو ز روبه صفتی لابه گراید
از سردی او تب شکند شیر اجم را
زد کوس حیات ابدی خصم توچون دید
سرمایه هستی ز وجود تو عدم را
تقدیر پی کاهش اجزای وجودش
اکسیر فنا داد گداز شکر غم را
رامشگر عدل تو صد آهنگ مخالف
بنواز دونی کوک کند زیر نه بم را
محویست عدیل توکه درگم شدن او
دخلی نبود ماحی نسیان وعدم را
ای آنکه در ایام ستایشگری تو
صوفی شمرد عیب تگهبانی دم را
بخرام ونظر کن که بجولانگه مدحت
حور قلمم زاده گلستان ارم را
مدح تو کجا باده نطقم بکف آرد
آنجا اثر نوش بود نشئه سم را
انصاف بده بوالفرج و انوری امروز
بهر چه غنیمت نشمارند عدم را
بسم اله از اعجاز نفس جان دهشان باز
تا من قلم اندازم و گیرند قلم را
اول ره این نظم خود ایشان بسپردند
پس باز نمودیم بهم منزل هم را
بالله که نه لافو نه گزاف آیه صدقست
حاسد بودآن کو، شمرد کذب قسم را
زین دست مرا داشتی آن عالم انصاف
کز رحلت خود داد شرف ملک قدم را
معیار سخن بود تو هم گنج تمیزی
دیگر چه توان گفت ببین معجز دم را
چندان که درت را بود از نسبت من عار
از نسبت من فخر بود ملک عجم را
من مدحگرم لیک نه هرجایی و طامع
گردن ننهم منت هر بذل و کرم را
دستان نزند بلبل من بر گل هر شاخ
باید گل خورشید نه این صوت و نغم را
یک منعم و یک نعمت و یک منت و یک شکر
صد شکر که تقدیر چنین رانده قلم را
گر جاهلی آوازه دهد این چه ترانه است
حاجت ببر از یاد چه بسیار و چه کم را
گویم که برو، ژاژ مخا ، باد مپیما
این پایه مسلم نبود حاتم و جم را
امکان بود امکان که همه عجز و نیاز است
سرمایه فطرت چه سلاطین چه خدم را
سلطان و گدا در طلب جامه و نانند
تا باز بگیرند جسد را و شکم را
ممکن هنرش چیست ز یک در طلبیدن
عیبش چه بهر در شدن ایثار نعم را
یارب مده این عیب که زحمت ندهم باز
در زیور این زشت، براهین و حکم را
عرفی همه لافی بدعا، تیز قلم شو
بشتاب که میدان نشود تنگ رقم را
تا از کشش خواهش آویزش مقصود
طبع که بی جاده بود آزو کرم را
در خواهش عمر تو ابد باد موله
زآویزش عهد تو شرف باد قدم را
صنعتگهشان چشم و دل خصم تو بادا
تا صنعت تحلیل بود آتش و نم را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش خداوند و ویژگیهای او میپردازد و به رفتارهای انسانی در برابر آن خداوند بزرگ اشاره میکند. او از عفو، کرم و احسان خدا سخن میگوید و اعتقاد دارد که رویکردهای مختلفی در تعامل با انسانها میتواند نتیجههای متفاوتی را به دنبال داشته باشد. همچنین، شاعر بر اهمیت عدالت و انصاف تأکید میکند و نگاه خود را به موجودیتهای بشری و طبیعی به عنوان مخلوقاتی زیر سایه مشیت الهی منعکس میسازد. در نهایت، او از خود میگوید که مدح خداوند نباید به معنای طمع در دنیا باشد و به پیروی از دستورات الهی و دوری از جهل و حسد سفارش میکند.
هوش مصنوعی: ای ممدوحی که شمشیر و قلم را در کنار هم و زیر سایهٔ یکدیگر نگه داشتهای و بردباری و بخشندگی را زینت یکدیگر کردهای.
هوش مصنوعی: ای فرمانروای زمانه که مقامی چون جمشید داری؛ سخنت چنان اثری دارد که حتی «جذر اصم» (که به معنای ناشنوا نیز هست) مانند گل سراپا گوش میشود.
هوش مصنوعی: این جامی که آسمان از اندیشهٔ روشن تو ساخته، بهزودی آوازهٔ جام جم را مانند غنچهای بسته و کوچک میکند.
هوش مصنوعی: خشم تو بخشیدن و کیفر دادن را یکسان میشناسد و بخشندگی تو «نه» و «آری» را یک آهنگ میشمارد؛ یعنی حتی پاسخ منفی تو هم به بخشش میانجامد.
هوش مصنوعی: چکیدهٔ قلم تو همیشه به همهٔ گروههای مردم ثروت میبخشد و از سرمایهاش چیزی کم نمیشود.
هوش مصنوعی: گنجینهٔ احسان او کممایه نمیشود، حتی اگر تا ابد به عددی با صفرهای بیشمار (یا به بیارزشترین کسان) بخشش کند.
هوش مصنوعی: آسمان از شرافت خاک درگاه تو طلسمی ساخته است که سوگند از درگاه تو فراتر نمیرود؛ یعنی بزرگترین سوگند به درگاه توست.
هوش مصنوعی: در پرتو انصاف تو، در میدان، نه شادی به سود شادی لاف زد و نه غم به سود غم؛ یعنی عدل تو جانبداری را از میان برده است.
هوش مصنوعی: اگر سکهٔ درهم از روزگار بشنود که دست تو آن را رد کرده است، نقش سکه را از آغوش خود بیرون میاندازد و بیارزش میشود.
هوش مصنوعی: از آن هنگام که گوهر وجود تو را در شمار پدیدههای آفریده آوردند، قدیم (ازلی) صدگونه به حادث چاپلوسی میکند.
هوش مصنوعی: از همانندی برای تو خبر ندارم و میدانم که عدم هرگز دختری از خاندان همانند تو نزاده است؛ یعنی کسی مانند تو وجود ندارد.
هوش مصنوعی: اگر از عدل تو طبیعت چنین معتدل شود، جهان پیر و اندوهگین به روزگاری میرسد که...
هوش مصنوعی: ...پیری چنان گم و نابود میشود که در قلم خیال هم امکان نقش بستن مفهوم پیری باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: اگر جاه حسود تو در حساب و هندسه به کار آید، صفر به جای افزودن، از مرتبهٔ عدد میکاهد؛ یعنی بخت حسود حتی قاعدهها را به زیان او برمیگرداند.
هوش مصنوعی: بدخواه تو خوشدل است که آسمان با او آشتی است، غافل از اینکه آشتی گرگ به کشتن گوسفند میانجامد.
هوش مصنوعی: دست بخشندهٔ تو دریا را چنان فشرده و تهی کرده که هر تشنهای که لبش خشک ماند، تو خود از لب خویش او را سیراب کن.
هوش مصنوعی: دست بخشندهٔ تو چنان پیوسته و بیفاصله میبخشد که در بخشش تو جایی برای بیش و کم نمیماند.
هوش مصنوعی: دست تو چنان شمشیر و قلم را در یک جا با هم مأنوس کرده که هر یک در کار و منصب دیگری دخالت دارد.
هوش مصنوعی: روزی که دلاوری تو بیدریغ میبخشد، هیچ کس را بیبهره از تیغت نمیگذارد مگر آهوی حرم را که شکارش ممنوع است.
هوش مصنوعی: هر بانگی که از کمان تو برمیخیزد، خون عدم را بر گریبان بقا میریزد؛ یعنی تیرت مرگآفرین است.
هوش مصنوعی: آنجا که هیبت تو همه را به لرزهای چون تب میاندازد، حتی نابینا هم جنبش نبض بیماری را میبیند.
هوش مصنوعی: سلطان غم از ترس عدل تو گریخت و میخهای خیمهاش را در سینهٔ دشمنان تو جا گذاشت.
هوش مصنوعی: یاد تو چنان در سرشت همهٔ چیزها نشسته که حتی فراموششدن تو از آوازهٔ جمشید بیشتر است و آن را شرمنده میکند.
هوش مصنوعی: آسمانها قانون پیشفروش (سلم) را برای خرید و فروش آرزوهای تو در آغوش مشیت الهی نهادند؛ یعنی آرزوهایت پیشاپیش برآورده است.
هوش مصنوعی: ستم در کارگاه عدل تو چنان هنر آموخت که عدل تو آن را به فرزندی پذیرفت.
هوش مصنوعی: عیسی چنان داروی تندرستی از اندیشهٔ تو گرفت که حتی بیماری را به طبابت نشاند.
هوش مصنوعی: بخت تو اسباب پیری را از میان میبرد؛ میترسم که خمیدگی را از زلف معشوق من نیز بگیرد.
هوش مصنوعی: سینهٔ دشمن تو چنان از حسد پر و آماسکرده است که در برآمدگی از سینهٔ آسمانها گوی سبقت میبرد.
هوش مصنوعی: هرگاه دشمن تو مانند روباه با حیله به التماس و زاری روی آورد، چنان سرد و بیروح است که از سردی او تبِ همیشگیِ شیرِ بیشه هم فرو مینشیند. این اغراقی در خواری و بیمایگی دشمن است.
هوش مصنوعی: دشمن تو وقتی دید که حتی نیستی هم سرمایهٔ هستیاش را از وجود تو میگیرد، طبل زندگی جاوید زد؛ یعنی دانست که حتی نابود شدنش هم به نوعی از تو بهره دارد.
هوش مصنوعی: تقدیر برای آنکه اجزای وجود دشمن را بکاهد و نابود کند، به غمِ او که مانند شکر آب میشود، اکسیر فنا داد؛ یعنی دشمن در غم ذوب و نابود میشود.
هوش مصنوعی: نوازندهٔ عدل تو صدها آهنگ ناسازگار را چنان مینوازد و سازها را چنان کوک میکند که زیر و بم با هم هماهنگ میشوند؛ یعنی عدل تو اضداد را با هم سازگار میکند.
هوش مصنوعی: همتای تو چیزی کاملاً نابود و ناموجود است؛ چنان که در گم شدن او، فراموشی و نیستی هیچ نقشی ندارند، زیرا اصلاً وجودی نداشته که پاک شود.
هوش مصنوعی: ای کسی که در روزگار ستایش تو، حتی صوفی هم خاموش ماندن و نگه داشتن نفس را عیب میشمارد؛ یعنی همه، حتی اهل خلوت و سکوت، به ستایش تو زبان میگشایند.
هوش مصنوعی: خرامان بیا و ببین که در میدان ستایش تو، قلم من که چون حوری است، باغ بهشتیِ ارم را به دنیا آورده است؛ یعنی مدح من چون بهشت زیباست.
هوش مصنوعی: هرجا که ستایش تو بادهٔ سخن مرا به دستم بدهد، آنجا حتی مستیِ زهر هم اثر نوشدارو و شیرینی دارد.
هوش مصنوعی: انصاف بده: چرا ابوالفرج و انوری امروز نیستی و مرگ خود را غنیمت نشمارند؟ یعنی خوشبختند که زنده نیستند تا با شعر من روبهرو شوند و شرمنده گردند.
هوش مصنوعی: به نام خدا، با معجزهٔ دم دوباره به آنان جان بده تا من قلم را کنار بگذارم و آنان قلم به دست بگیرند؛ یعنی شاعر آن دو استاد را به رقابت فرا میخواند.
هوش مصنوعی: آنان نخست راه این گونه شعر را پیمودند، سپس ما (من و ایشان) جایگاه و مرتبهٔ یکدیگر را به هم نشان دادیم؛ یعنی شاعر خود را همرتبه یا برتر از آنان میداند.
هوش مصنوعی: به خدا سوگند که این سخن لاف و گزاف نیست و چون آیهای راست است؛ هر کس سوگند مرا دروغ بشمارد، حسود است.
هوش مصنوعی: آن مرد سراسر انصاف که با درگذشتش به جهان باقی شرف بخشید، مرا اینگونه ارجمند میداشت.
هوش مصنوعی: او معیار و سنجهٔ سخن بود و تو نیز گنجینهٔ تشخیص و داوری هستی؛ بیش از این چه میتوان گفت؟ خودت معجزهٔ سخن مرا ببین.
هوش مصنوعی: هرچند درگاه تو از نسبت داشتن با من ننگ داشته باشد، سرزمین عجم به نسبت داشتن با من افتخار میکند.
هوش مصنوعی: من ستایشگرم، اما نه ستایشگری هرجایی و طمعکار؛ زیر بار منت هر بخشش و کرمی نمیروم.
هوش مصنوعی: بلبل من بر گلِ هر شاخهای نغمه سر نمیدهد؛ این آواز و نغمه را گلی چون خورشید سزاوار است، یعنی تنها ممدوحی والا مانند تو.
هوش مصنوعی: یک بخشنده، یک نعمت، یک منت و یک سپاس؛ صد شکر که تقدیر سرنوشت مرا چنین نوشته که تنها از یک درگاه بهره ببرم.
هوش مصنوعی: اگر نادانی بانگ بزند که این چه ترانهای است و نیاز، چه زیاد چه کم، را باید از یاد برد (یعنی شاعر نباید اصلاً نیازمند باشد)،
هوش مصنوعی: به او میگویم: برو، یاوه مگو و باد مپیما؛ این مرتبهٔ بینیازی حتی برای حاتم و جمشید هم میسر نبود.
هوش مصنوعی: آفریده همان آفریده است که سراسر ناتوانی و نیاز است؛ سرمایهٔ سرشت پادشاهان و خدمتگزاران یکسان است.
هوش مصنوعی: شاه و گدا هر دو در پی جامه و ناناند تا تن را بپوشانند و شکم را سیر کنند.
هوش مصنوعی: هنر آفریدهٔ نیازمند چیست؟ اینکه تنها از یک درگاه بخواهد. و عیبش چیست؟ اینکه برای گرفتن نعمت به هر دری برود.
هوش مصنوعی: خدایا این عیب (به هر در رفتن) را به من مده تا دیگر ناچار نشوم برای آراستن این کار زشت به دلیل و حکمتتراشی روی آورم.
هوش مصنوعی: عرفی، تو سراسر لاف زدی؛ اکنون در دعا تندقلم شو و بشتاب، پیش از آنکه میدان برای نوشتن تنگ شود.
هوش مصنوعی: تا زمانی که بر اثر کشش خواهش و دلبستگی به مقصود، طبع آز و کرم مانند کهربا و کاه یکدیگر را به سوی خود میکشند،
هوش مصنوعی: جاودانگی شیفته و خواهان عمر تو باشد و ازل نیز از پیوستن به روزگار تو شرف یابد.
هوش مصنوعی: تا آتش و آب کار گداختن و حل کردن دارند، کارگاهشان چشم و دل دشمن تو باشد؛ یعنی دل دشمنت همیشه بسوزد و چشمش همیشه بگرید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
امروز نشاطی است فره فضل و کرم را
و امروز وفاقیست عجب تیغ و قلم را
زیرا که در او بر شرف گوهر آدم
تقدیر همی وقف کند عرض حشم را
منصور سعید آنکه به انعام و به افضال
[...]
ای قاعدهٔ تازه ز دست تو کرم را
وی مرتبهٔ نو ز بنان تو قلم را
از سحر بنان تو وز اعجاز کف تست
گر کار گذاریست قلم را و کرم را
تقدیم تو جاییست که از پس روی آن
[...]
ای بر گل روی تو حسد باغ ارم را
بت کیست که سجده نکند چون تو صنم را
خورشید نهد غاشیه حکم تو بر دوش
در موکب حسنت مه استاره حشم را
در جیب چمن باد صبا مشک فشاند
[...]
دوش از در میخانه بدیدیم حرم را
می نوش و ببین قسمت میدان کرم را
فرمان خرد بر دل هشیار نویسند
حکمی نبود بر سر دیوان قلم را
ای مست گر افتی به سر تربت شاهان
[...]
ای قافلهسالار، غمت راه عدم را
وی سلسله جنبان خم زلف تو ستم را
افسونگر عشق تو ندانم به چه حکمت
سرمایهٔ آسودهدلی کرده الم را
هرگه گذری از در بتخانه خرامان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.