گوهر‌آما‌ی‌ِ گنج‌خانهٔ راز
گنج گوهر چنین گشاید باز
کآسمان را ترازو‌یی دو سرست
در یکی سنگ و در یکی گهر‌ست
از ترازوی او جهان دو رنگ
گه گهر بر سر آورد گه سنگ
صلب شاهان همین اثر دارد
بچه یا سنگ یا گهر دارد
گاهی آید ز گوهر‌ی سنگی
گاه لعلی ز کهربا رنگی
گوهر و سنگ شد به نسبت و نام
نسبت یزدگرد با بهرام
آن زد و این نواخت، این عجب است
سنگ با لعل و خار با رطب است
هر که را این شکسته پایی داد
آن لطف کرد و مومیایی داد
روز اول که صبح بهرامی
از شب تیره برد بدنامی
کوره‌تابانِ کیمیا‌ی‌ِ سپهر
کآگهی بودشان ز ماه و ز مهر
در ترازوی آسمان سنجی
باز جُستند سیمِ دَه‌پنجی
خود زرِ دَه‌دَهی به چنگ آمد
دُر ز دریا گهر، ز سنگ آمد
یافتند از طریق پیروزی
در بزرگی و عالم‌افروزی
طالعش حوت و مشتری در حوت
زهره با او چو لعل با یاقوت
ماه در ثور و تیر در جوزا
اوج مریخ در اسد پیدا
زحل از دلو با قوی‌رائی
خصم را داده بادپیمائی
ذنب آورده روی در زحلش
و‌آفتاب اوفتاده در حمَلش
داده هر کوکبی شهادت خویش
همچو برجیس بر سعادت خویش
با چنین طالعی که بردم نام
چون به اقبال زاده شد بهرام
پدرش یزدگردِ خام‌اندیش
پختگی کرد و دید طالعِ خویش
کآنچه او می‌پزد همه خام است
تخمِ بیداد، بدسرانجام است
پیش از آن حالتش به سالی بیست
چند فرزند بود و هیچ نزیست
حکم کردند راصدان سپهر
کآن خلف را که بود زیباچهر
از عجم سوی تازیان تازد
پرورشگاه در عرب سازد
مگر اقبال از آن طرف یابد
هر کس از بقعه‌ای شرف یابد
آرد آن بقعه دولتش، به مثل
گر چه گفتند للبقاع دول
پدر از مهر زندگانی او
دور شد زو ز مهربانی او
چون سهیل از دیار خویشتنش
تخت زد در ولایتِ یمنش
کس فرستاد و خواند نُعمان را
لالهٔ لعل داد بستان را
تا چو نعمان کند گل‌افشانی
گردد آن برگ لاله نعمانی
آلت خسرویش بر دوزد
ادب شاهیش درآموزد
برد نعمانش از عماری شاه
کرد آغوش خود عماری ماه
چشمه‌ای را ز بحر نامی‌تر
داشت از چشم خود گرامی‌تر
چون برآمد چهار سال برین
گور عیار گشت، شیر عرین
شاه نعمان نمود با فرزند
کای پسر هست خاطرم دربند
کاین هوا خشک، وین زمین گرم‌ست
وین ملک‌زاده نازک و نرم‌ست
پرورشگاه او چنان باید
کز زمین سر به آسمان ساید
تا در آن اوج برکشد پر و بال
پرورش یابد از نسیمِ شمال
در هوای لطیف جای کند
خواب و آرام جان‌فزا‌ی کند
گوهر فطرتش بماند پاک
از بخار زمین و خشگی خاک
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: داستان بهرام از زادگاهش یزدگرد آغاز می‌شود. او با طالع نیکو و ویژگی‌های خاص خود به دنیا آمده و پدرش یزدگرد، وی را به پرورشگاه دیگری می‌فرستد تا به خوبی رشد کند. در این پرورشگاه، بهرام به نعمان، پادشاه آن دیار، معرفی می‌شود و نعمان از او استقبال می‌کند. نعمان تلاش دارد به بهرام آموزش دهد تا او شخصیت بزرگی شود و در محیطی خوش‌هوا و لطیف زندگی کند، تا بدین ترتیب ویژگی‌های فطری و ذاتی بهرام حفظ شود و از تأثیرات نامناسب دور بماند.
هوش مصنوعی: راز گنج که در گنجینهٔ فریب‌کار نهفته است، به‌گونه‌ای نمایان می‌شود که این گوهر (حاصل) از آن گشوده می‌شود.
هوش مصنوعی: آسمان مثل یک ترازو است که در یک طرف آن سنگ و در طرف دیگر آن گوهر قرار دارد. این نشان‌دهندهٔ تضاد و دوگانگی جهان است.
هوش مصنوعی: جهان به مانند ترازوئی است که یک سر آن سنگ و سر دیگر آن گهر (جواهر) قرار دارد؛ گاهی خوشبختی و زیبایی (گهر) بر آن غالب می‌شود و گاهی بدبختی و سختی (سنگ) پیش می‌آید.
هوش مصنوعی: شاهان تنها فرزندان با ارزش و با مقام دارند، مشابه به سنگ یا جواهر که اعتبار و ارزش بالایی دارند.
هوش مصنوعی: گاهی از دل گوهر، سنگی به وجود می‌آید و گاهی هم از کهربا، لعل با رنگی زیبا و دل‌انگیز پدید می‌آید.
هوش مصنوعی: در این بیت به تشابه و نسبت میان گوهر (جواهر) و سنگ (فلزات معمولی) اشاره شده و همچنین به ارتباط و نسب یزدگرد (شاه ساسانی) و بهرام (قهرمان اساطیری). در واقع، در اینجا به اهمیت و ارزشی که یزدگرد به بهرام دارد، تاکید می‌شود.
هوش مصنوعی: این یک شگفتی است که سنگ بلوچ های گرانبها (لعل) و خار با میوه خرما (رطب) در کنار هم قرار دارند و هر یک حالت و خاصیت خود را دارند.
هوش مصنوعی: هر کسی که در زندگی‌اش دچار مشکل و زخم شده، آن خداوند مهربان و بخشنده به او لطف کرده و او را طوری می‌سازد که به زیبایی و ارزش روحی برسد.
هوش مصنوعی: روز اولی که بهرام از شب تاریک و بدنامی بیرون آمد، صبح روشن و روشنی آغاز شد.
هوش مصنوعی: آسمان، مانند کوره‌ای درخشان و پر از کیمیا (طلا و زیبایی) بود که اطلاعاتی درباره‌ی ماه و خورشید به آنها (بهرام و همراهانش) می‌داد.
هوش مصنوعی: در ترازوی آسمان که قابل سنجش است، دوباره جستجو کردند و نقره‌ی دَه‌پنجی (نوعی نقره) را پیدا کردند.
هوش مصنوعی: زر مقیاس ده‌دهم با دست خود به چنگ آمد و گوهر (مروارید) که از دریاها به‌دست آمده، مانند سنگ به وجود آمد.
هوش مصنوعی: از طریق پیروزی و موفقیت، به بزرگی و شناخت در جهان دست یافتند.
هوش مصنوعی: سرنوشت او مانند ماهی در برج حوت و سیاره مشتری در همان برج است، و زهره هم به مانند سنگ لعل که در کنار سنگ یاقوت قرار دارد، با او همراه است.
هوش مصنوعی: دوران ماه در برج ثور، تیر در برج جوزا و اوج سیارهٔ مریخ در برج اسد مشخص است.
هوش مصنوعی: زحل که نشان‌دهندهٔ سرنوشت و نشانه‌های نجومی است، از دلو (دلو یعنی دوشیزه) و با تأثیر قوی و سرسختی، دشمنان را به حرکت وادار کرده و به نوعی باعث ایجاد مشکلات برای آنها می‌شود.
هوش مصنوعی: سرنوشت بدی برای او رقم خورده و نشانه‌های شومی بر چهره‌اش نمایان است، در حالی که در دوران جوانی و نشاطش قرار دارد.
هوش مصنوعی: هر ستاره‌ای، مانند برجیس (یک ستاره برجسته و برج مهم در نجوم) برای خوشبختی خود، شهادت می‌دهد و نشان می‌دهد که بر سر نوشت و سرنوشت خود تأثیرگذار است.
هوش مصنوعی: با چنین آینده‌ای که برای من مقدر شده، چگونه می‌توانم به خوشبختی زاده شوم، به‌ویژه که بهرام (قهرمان داستان) به دنیا آمده است؟
هوش مصنوعی: پدر بهرام، یزدگرد، آدمی نادان و خام بود که با افکار نابالغش سبب شد که بهرام در مسیری با سرنوشت خود روبرو شود.
هوش مصنوعی: او (یزدگرد) هرچه که می‌پزد (یعنی کار می‌کند یا می‌سازد) ناپخته و بی‌فایده است؛ زیرا نتیجه‌اش (تخم بیداد) بد و ناخوشایند خواهد بود و به سرانجامی نامیمون خواهد رسید.
هوش مصنوعی: او (بهرام) پیش از آنکه به این وضعیت برسد، بیست و چند سال زندگی کرده بود و هیچ فرزندی نداشت.
راصدان فلک و منجمین تشخیص دادند که آن فرزند زیباچهر (یعنی بهرام)
(بهتر است) که از عجم به سوی سرزمین عرب برود و در آنجا پرورش یابد (و از خطر در امان بماند)
هوش مصنوعی: اقبال (خوش‌اقبالی) تنها برای افرادی حاصل می‌شود که از جایی با شرف و مقام برآیند.
آن سرزمین او را اقبال و دولت بدهد اگرچه در مثَل گفته‌اند که شاهان، سرزمین‌ها را خوش‌اقبال می‌کنند.
هوش مصنوعی: پدر از زندگی او کناره گرفت و به همین خاطر، او نیز از مهربانی پدر دور ماند.
هوش مصنوعی: چون ستاره سهیل از سرزمین خود به سوی یمن رفت و در آنجا تختی قرار داد.
نعمان ابن امرؤالقیس بن عمرو اللخمی معروف به نعمان السائح، حاکم حیره بوده است. وی از طرف شهریار ایران به پادشاهی حیره رسید. نُعمان در لغت به معنی خون و سرخ نیز هست.
هوش مصنوعی: وقتی نعمان (یکی از شخصیت‌های داستان) گل‌افشانی کند، آن وقت آن برگ لاله‌ای که به او تعلق دارد، نیز زیبا و خوشبو خواهد شد.
هوش مصنوعی: آلت خسرویش (خسرو، شاه ایرانی) در اینجا به نشانه‌ای از قدرت و شوکت او اشاره دارد که به او یاد می‌دهد چگونه باید به شیوه‌ی جوانمردانه و با ادب رفتار کند. این به این معناست که نیک‌سرشت بودن و ادب آموختن، از ویژگی‌های اصلی یک پادشاه است.
هوش مصنوعی: نعمان، یکی از شخصیت‌ها، از کاخی زیبا و شاهانه، آغوشی را به نشانهٔ محبت و استقبال برای معشوق خود که مانند ماه زیبایی دارد، گشوده است.
هوش مصنوعی: چشمه‌ای را که از دریا مشهورتر بود، از دیدگان خود عزیزتر می‌دانست.
وقتی چهار سال از این (که گفته شد) گذشت و آن گور عیار، شیر بیشه گشت. (گور عیار یعنی گوری که زیاد آمد و شد کند در اینجا کنایه است از کودک بسیار دونده و پُر‌تحرک و شیر عرین یعنی شیر بیشه)
شاه نعمان به فرزندش (منذر) گفت که ای پسر، در این اندیشه هستم (یا نگران هستم)
هوش مصنوعی: این هوا خشک و این زمین گرم است و این شاهزاده (ملک‌زاده) لطیف و حساس است.
هوش مصنوعی: پرورشگاه او باید به‌قدری بلند و بزرگ باشد که از زمین به آسمان سر بلند کند.
هوش مصنوعی: او در آن جای بلند و دور از زمین به واسطهٔ نسیم شمال به پرواز درمی‌آید و بال و پر می‌گستراند.
هوش مصنوعی: او در هوای دلنواز و لطیف می‌خوابد و این فضا باعث آرامش و سرزندگی روحش می‌شود.
هوش مصنوعی: ذات و فطرت او باید همیشه خالص و پاک بماند و تحت تأثیر آلودگی‌های دنیوی و سختی‌های زمین قرار نگیرد.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بی‌مثل و شبه و بی‌همتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.