چون نگنجید در جهان تاجش
تخت بر عرش بست معراجش
سربلندیش را ز پایهپست
جبرییل آمده براق به دست
گفت بر باد نِه پی خاکی
تا زمینیت گردد افلاکی
پاس شب را ز خیلخانه خاص
تویی امشب یتاقدار خلاص
سرعت برق این براق توراست
برنشین کهامشب این یتاق توراست
چونکه تیر یتاقت آوردم
به جنیبت براقت آوردم
مهد بر چرخ ران که ماه تویی
بر کواکب دوان، که شاه تویی
شش جهت را ز هفت بیخ برآر
نُه فلک را به چار میخ برآر
بگذران از سِماکِ چرخ سمند
قدسیان را درآر سر به کمند
عطرسایان شب به کارِ تواند
سبز پوشان در انتظارِ تواند
نازنینان مصر این پرگار
بر تو عاشق شدند یوسفوار
خیز تا در تو یک نظاره کنند
هم کف و هم ترنج پاره کنند
آسمان را به زیر پایهٔ خویش
طره نو کن ز جعد سایهٔ خویش
بگذران مرکب از سپهر بلند
درکش ایوان قدس را به کمند
شبروان را شکوفه ده چو چراغ
تازهرو باش چون شکوفه باغ
شب شب توست و وقت وقت دعاست
یافت خواهی هرآنچه خواهی خواست
تازهتر کن فرشتگان را فرش
خیمه زن بر سریر پایهٔ عرش
عرش را دیده برفروز به نور
فرش را شقه درنورد ز دور
تاج بِستان که تاجور تو شدی
بر سر آی از همه که سر تو شدی
سر برآور به سرفراختنی
دو جهان خاص کن به تاختنی
راه خویش از غبار خالی کن
عزم درگاه لایزالی کن
تا به حقالقدوم آن قدمت
بر دو عالم روان شود علَمت
چون محمد ز جبرییل به راز
گوش کرد این پیام گوشنواز
زان سخن هوش را تمامی داد
گوش را حلقه غلامی داد
دو امین بر امانتی گنجور
این ز دیو آن ز دیو مردم دور
آن امین خدای در تنزیل
واین امین خرد به قول و دلیل
آن رساند آنچه بود شرطِ پیام
وین شنید آنچه بود سرّ کلام
در شب تیره آن سراجمنیر
شد ز مُهر مراد نقشپذیر
گردن از طوق آن کمند نتافت
طوق زر جز چنین نشاید یافت
برقکردار بر براق نشست
تازیَش زیر و تازیانه به دست
چون در آورد در عقابی پای
کبک علوی خرام جست ز جای
برزد از پای پر طاووسی
ماه بر سر چو مهد کاووسی
میپرید آنچنان کزان تک و تاب
پر فکند از پیش چهار عقاب
هرچه را دید زیر گام کشید
شب لگد خورد و مه لگام کشید
وهم دیدی که چون گذارد گام؟
برق چون تیغ بر کشد ز نیام؟
سرعت عقل در جهانگردی؟
جنبش روح در جوانمردی؟
بود با راهواریش همه لنگ
با چنین پی فراخیش همه تنگ
با تکش سیر قطب خالی شد
گر جنوبی و گر شمالی شد
در مسیرش سماک آن جدول
گاه رامح نمود و گاه اعزل
چون محمد به رقص پای براق
در نبشت این صحیفه را اوراق
راه دروازه جهان برداشت
دوری از دور آسمان برداشت
میبُرید از منازل فلکی
شاهراهی به شهپر ملکی
ماه را در خط حمایل خویش
داد سرسبزی از شمایل خویش
بر عطارد ز نقرهکاری دست
رنگی از کورهٔ رصاصی بست
زهره را از فروغ مهتابی
برقعی برکشید سیمابی
گَردِ راهش به ترکتاز سپهر
تاج زرین نهاد بر سر مهر
سبز پوشید چون خلیفهٔ شام
سرخ پوشی گذاشت بر بهرام
مشتری را ز فرق سر تا پای
دردسر دید و گشت صندل سای
تاج کیوان چو بوسه زد قدمش
در سواد عبیر شد علمش
او خرامان چو باد شبگیری
بر هیونی چو شیر زنجیری
هم رفیقش ز ترکتاز افتاد
هم براقش ز پویه باز افتاد
منزل آنجا رساند کز دوری
دید در جبرییل دستوری
سر برون زد ز مهد میکاییل
به رصدگاه صور اسرافیل
گشت از آن تخت نیز رختگرای
رفرف و سدره هردو ماند به جای
همرهان را به نیمهره بگذاشت
راه دریای بیخودی برداشت
قطره بر قطره زان محیط گذشت
قطر بر قطر هر چه بود نوشت
چون درآمد به ساق عرش فراز
نردبان ساخت از کمند نیاز
سر برون زد ز عرش نورانی
در خطرگاه سرّ سبحانی
حیرتش چون خطر پذیری کرد
رحمت آمد لگام گیری کرد
قاب قوسین او در آن اثنا
از دنی رفت سوی اَو ادنی
چون حجاب هزار نور درید
دیده در نور بیحجاب رسید
گامی از بودِ خود فراتر شد
تا خدا دیدنش میسر شد
دید معبود خویش را بهدرست
دیده از هر چه دیده بود بشست
دیده بر یک جهت نکرد مَقام
کز چپ و راست میشنید سلام
زیر و بالا و پیش و پس چپ و راست
یک جهت گشت و شش جهت برخاست
شش جهت چون زبانه تیز کند
هم جهان هم جهت گریز کند
بیجهت با جهت ندارد کار
زینجهت بیجهت شد آن پرگار
تا نظر بر جهت نقاب نبست
دل ز تشویش و اضطراب نرست
جهت از دیده چون نهان باشد؟
دیدن بیجهت چنان باشد
از نبی جز نفَس نبود آنجا
همه حق بود و کس نبود آنجا
همگی را جهت کجا سنجد؟
در احاطت جهت کجا گنجد؟
شربت خاص خورد و خلعت خاص
یافت از قرب حق برات خلاص
جامش اقبال و معرفت ساقی
هیچ باقی نماند در باقی
با مدارای صد هزار درود
آمد از اوج آن مدار فرود
هرچه آورد بذل یاران کرد
وقف کار گناهکاران کرد
ای نظامی جهانپرستی چند؟
بر بلندی برآی، پستی چند؟
کوش تا مُلک سرمدی یابی
وان ز دین محمدی یابی
عقل را گر عقیده دارد پاس
رستگاری به نور شرع شناس



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از «هفت پیکر» نظامی، معراج پیامبر اکرم روایت میشود. جبرییل پیامبر را با براق به آسمان میبرد و از او میخواهد که بر زمین تکیه نکند و به افلاک پرواز کند. پیامبر در این صعود به جمال الهی دستیابی پیدا میکند و در فضای نورانی وجود حق، به بینشی فراتر از دنیای مادی نائل میآید. او در این سفر احساسات و عواطف عمیق معنوی را تجربه میکند و با حقایق بینظیری مواجه میشود که شگفتیاش را برمیانگیزد. در نهایت، پیامبر از خداوند معرفت و یاری مییابد و به اوج قرب و هدایت دست مییابد، در حالی که از تبعیت از دین محمدی نیز سخن میگوید.
هوش مصنوعی: وقتی تاج و تخت او در جهان جا نگرفت، برای معراج به عرش آسمانی بست.
هوش مصنوعی: سر بلندی پیامبر اکرم که از مقام والایش کم نشود، به دلیل آن است که جبرئیل، فرشته الهی، او را با وسیلهای به نام براق به آسمان برد.
هوش مصنوعی: باید زندگی و نگرش خود را به گونهای تغییر دهی که از دنیای مادی فراتر بروی و به مسائل معنوی و ابدی توجه کنی، تا به انوار آسمانی و حقیقتی والاتر دست یابی.
هوش مصنوعی: امشب تو آن یتیمداری هستی که پاس شب را از کسان و خیلهای دیگر میگیری و به تنهایی در این خانه خاص قرار داری.
هوش مصنوعی: امشب خود تو صاحب یتاق (اسب بهشتی) هستی، براق (اسب آسمانی پیامبر) به سرعت برق در انتظار توست. بنابراین برنشین و آماده سفر شو.
هوش مصنوعی: چون که تیر زیبایی تو را به سمت تو پرتاب کردم، بر تو سوار شدم.
هوش مصنوعی: ای ماه، تو بر اریکهٔ آسمان درخشی و در میان ستارهها در حرکت هستی، زیرا تو تنها پادشاهی.
هوش مصنوعی: جهتهای ششگانه را از هفت ریشه برآور، و نه آسمان را به چهار میخ مستقر کن.
سِماک: در اینجا کنایه است از اوج فلک، دو ستاره هستند یکی را سماک اعزل و دیگری را سماک رامح یا رائح گویند. این دو از درخشانترین ستارههای آسمان بهاری هستند. سماک اعزل درخشانترین ستاره در صورت فلکی خوشه یا سنبله است.
هوش مصنوعی: عطر افشانان شب به خاطر تو (و برای خوشنودی تو) کار میکنند و سبزپوشان (مقصود ممکن است اهل بهشت یا زیبارویان باشد) در انتظار تو هستند.
هوش مصنوعی: عاشقانههای زیبا و نازنینان اهل مصر به خاطر زیبایی تو، مانند یوسف، به دور تو پراکنده شدهاند و به تو عشق میورزند.
هوش مصنوعی: برخیز تا به تماشای تو بیایند و به خودتو و زیباییات عشق بورزند، مانند گل و میوهای که میچینند.
هوش مصنوعی: آسمان را زیرپای خود بیاور و با زیبایی مو و جعد خود، آن را تزئین کن.
هوش مصنوعی: ایوان قدس، یعنی محل عبادت و نیایش، را به دقت و با تسلط در اختیار بگیر و در حالی که بر مرکبِ بلندی که شبیه آسمان است سوار هستی، آن را در کنترل خود نگهدار.
هوش مصنوعی: ای شبروها، مانند شکوفهها نورانی و تازه باشید، همانطور که شکوفهها در باغ جلوهگری میکنند.
هوش مصنوعی: این شب، شب توست و وقتی است برای دعا و درخواست. در این زمان هر چیزی را که بخواهی، میتوانی به دست بیاوری.
هوش مصنوعی: برای فرشتگان تازگی و زیبایی به فرش خیمهای که بر روی پایهٔ عرش قرار دارد، ببخش.
هوش مصنوعی: عرش (پایهٔ آسمان) را با نور روشن کن و فرش را از دور بگذر و بیا.
هوش مصنوعی: با تاجی که بر سر دارت، مانند تاجوری برتافتهای، از همه بیدارتر و برتر شو و به این برتری افتخار کن.
هوش مصنوعی: از خودت به دنیا پرچمدار شو و به گونهای خود را نشان بده که در این دو جهان ویژه و ممتاز باشی و با شتاب به سوی اهداف خود حرکت کن.
هوش مصنوعی: راه خود را از غبار رهایی بخش و عزم خود را بر درگاه بینهایت قرار بده.
هوش مصنوعی: تا آنکه قدم تو به حق، که مقدس و با ارزش است، بر دو جهانی که وجود دارند، جاری شود.
هوش مصنوعی: زمانی که پیامبر اکرم محمد از جبرئیل (فرشته وحی) به رازها گوش سپرد، این پیام برای او بسیار لذتبخش و دلنشین بود.
هوش مصنوعی: از آن سخن، تمام هوش و توجه محمد را معطوف کرد و به او چنان گوشسپرد که خود را غلام آن سخن دانست.
هوش مصنوعی: دو شخص وفادار به امانت وجود دارند؛ یکی از آنها از دیوان (پدیدههای منفی یا شیاطین) دور است و دیگری نیز به مردم عادی وابسته نیست.
هوش مصنوعی: خداوند به عنوان فرستنده وحی و پیامهای الهی، و عقل به عنوان منبع استدلال و دلیل، هر دو در حفظ و انتقال پیامهای مهم نقش دارند.
هوش مصنوعی: آن شخص فرستاده شده، آنچه را که برای پیامرسانی ضروری بود، منتقل کرد و او (پیامبر) آنچه را که راز کلام بود، شنید.
هوش مصنوعی: در شب تاریک، آن چراغ روشناییبخش به خاطر نشان فرخنده، نقش و نگاری زیبا و دلانگیز پیدا کرد.
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند از طوق زرین آن کمند بگریزد و جز این نمیتوان یافت که این کمند باعث میشود گردن کسی به آن طوق بند شود.
هوش مصنوعی: پیامبر اکرم بر اسب شگفتانگیز براق سوار شد و در دستانش تازیانهای وجود داشت که نشاندهندهی قدرت و اقتدار او بود.
هوش مصنوعی: جبرئیل (فرشته) که در شکل عقاب ظاهر شده، پای کبک علوی را گرفت و از جا برخاست و به سوی آسمان پرواز کرد.
هوش مصنوعی: از پای طاووس زیبا، گلی بر سر او افتاد که مانند مهدی، پادشاهی و عظمت دارد.
هوش مصنوعی: او به قدری میپرید و در هوا پرواز میکرد که پرهایش از جلو چهار عقاب را به عقب میزد.
هوش مصنوعی: هر چیزی که زیر پا و زیر گام او بود، لگد خورد و به زمین کوبیده شد، بهطوریکه شب به شدت لگد خورد و ماه هم به مانند اسبی، کنترل و مهار شد.
هوش مصنوعی: وهم (تصور و خیال) میبیند که وقتی باید قدم بردارد، مانند برقی که از نیام شمشیر بیرون کشیده میشود، بسیار بیوقفه و سریع عمل میکند.
هوش مصنوعی: سرعت عقل در سفر به دنیا چگونه است؟ و تحرک روح در جوانمردی به چه صورت است؟
هوش مصنوعی: عقل و آگاهی در سفر و گردش در دنیا، مانند راه پیمودن است که به خاطر محدودیتهایش، راه را به تنگی میکشد و در واقع با وجود گستردگی هدف، حرکت سخت و دشوار میشود.
هوش مصنوعی: سیر و حرکت ستاره قطب (ستارهای که به سمت شمال است) در اینجا باعث میشود که در آسمان، فضایی خالی و بیستاره ایجاد شود، خواه به سمت شمال برود یا به سمت جنوب.
هوش مصنوعی: در مسیری که ستاره سماک (یک ستاره مهم در صورت فلکی) قرار دارد، گاهی به سرزمین سرسبز و خوشمنظره اشاره میکند و گاهی به مناطق بلند و سخت، که به نوعی تغییرات و تنوع زیباییهای طبیعی را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: زمانی که پیامبر محمد به همراه براق، اسب آسمانی، در حال رقص بود، این صحیفه را به شکل برگههایی نوشت.
هوش مصنوعی: پیامبر محمد (ص) در سفر معراج خود راهی را که از دروازهٔ جهان به دوری از آسمان میرود، انتخاب کرد.
هوش مصنوعی: از میان منزلگاههای آسمانی، راهی به سمت پرواز ملکوتی (فرشتهگون) ایجاد کرد.
هوش مصنوعی: ماه به تیرگیِ خط حاشیهاش رنگ و شکوه و زیبایی میبخشد که ناشی از جلوه و زیبایی خودش است.
هوش مصنوعی: عطارد (سیارهٔ تند) را به خاطر نقرهای بودنش با دستانی که رنگی از کورهٔ ذوب فلزات دارد، آراسته و مزین کرده است. این تصویر به زیبایی و درخشندگی عطارد اشاره دارد.
هوش مصنوعی: زهره (سیاره) را از درخشش نقرهای مهتابی بهسوی خود جلب کرد و درخشانی خاصی به آن بخشید.
هوش مصنوعی: گودالهای مسیرش را به وسیلهٔ گردش و چرخش آسمان پر از غبار کرد و تاجی زرین بر سر مهر (خورشید) نهاد.
هوش مصنوعی: او (پیامبر اکرم) سبز پوشید مانند خلیفهٔ شام، و بر سر بهرام (شخصیتی که در داستان به او اشاره شده) کلاهی سرخ گذاشت.
هوش مصنوعی: مشتری، سیارهٔ بزرگ و درخشان، از سر تا پای خود را پر از مشکلات و دردسر دید و به همین دلیل بر پاهایش صندل (کفش) به پا کرد.
هوش مصنوعی: وقتی که قدم رسول خدا (پیغمبر اکرم) بر زمین گذاشته شد، تاج کیوان (یعنی تاجی از سیارات) فوراً همزمان با بوسه زدن بر قدمش، در رنگ عطر و خوشبویی عبیر (عطر بهشتی) تبدیل شد و علمش (یعنی اوراق علم و دانش او) نیز نمایان شد.
هوش مصنوعی: او با وقار و ناز به آرامی و زیبایی، مثل باد صبحگاهی حرکت میکند و بر موجودی همچون شیر خسته و زنجیرشده، تسلط و قدرت دارد.
هوش مصنوعی: رفیق او که ترکتاز (سریع و تندرو) بود، به زمین افتاد و براق (چرخه سریع پیامبر) نیز از حرکت باز ماند.
هوش مصنوعی: به آن مکان رسید که از دور، در جبرییل (فرشتهای که پیامهای الهی را میآورد) دستوری را مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: میکاییل (فرشته ای در اسلام) از گهوارهاش سر بیرون آورد و به تماشا گاهی که اسرافیل (فرشته دیگر) در آنجا قرار دارد، نگاه کرد.
هوش مصنوعی: از آن تخت (تختی که میکاییل دارد) رخت (لباس) شگفتانگیز و درختی که نماد بهشت است (سدره) هر دو به جای خود باقی ماندند.
هوش مصنوعی: مؤمنان همراه خود را در میان راه رها کرد و به سوی دریای بیخود رفت، که منظور از بیخود شدن، رسیدن به حالتی از غفلت و ناباوری است.
هوش مصنوعی: قطرات آب از آن محیط عبور کردند و هر قطرهای از آب به قطر و عرض خود اشاره کرد و ثبت شد.
هوش مصنوعی: زمانی که او (پیامبر اکرم) به اوج عرش خداوند رسید، با دعا و درخواست خود، نردبانی از خواهش و نیاز ایجاد کرد.
هوش مصنوعی: پیامبر اکرم (ص) از عرش نورانی خداوند خارج شد و به محل خطرناکی که رازهای الهی در آنجا است، وارد شد.
هوش مصنوعی: حیرت و شگفتی خداوند وقتی شدت گرفت و خطر را احساس کرد، رحمتش وارد عمل شد و او را کنترل کرد.
این بیت اشاره است به آیات ۸ و ۹ سوره نجم
هوش مصنوعی: زمانی که پردههای ضخیم نور را کنار زد، بینایی به نور خالص و بدون مانع رسید.
هوش مصنوعی: انسانی از حالت عادی و دنیایی خود فراتر رفت تا بتواند خدا را ببیند.
هوش مصنوعی: پیامبر اکرم معبود خود را بهطور واقعی مشاهده کرد و تمام آنچه را که تا آن زمان دیده بود، از ذهن خود پاک کرد.
هوش مصنوعی: او (پیامبر) در مقام مشاهدهی معبود، تنها به یک سمت ننگریست، زیرا از سمت چپ و راست هم از طرف موجودات دیگر سلام و درود میشنید.
هوش مصنوعی: با تسلط بر ادراک دست یابی به یکسو و وحدت در درک، تمامی جهات از هم گسیخته و مستقل شدند.
هوش مصنوعی: شش جهت (شمال، جنوب، شرق، غرب، بالا، پایین) مانند شعلهای تیز و پرقدرت میشود و با این قدرت، هم دنیا را در مینوردد و هم میتواند از آن دور شود.
هوش مصنوعی: کار بیدلیل و بدون هدف هیچ ارتباطی با هدف و جهت ندارد؛ از اینرو، آن پرگار (دستگاهی که برای اندازهگیری و دایرهکشی استفاده میشود) باید به سمت هدفی مشخص برود.
هوش مصنوعی: تا وقتی که نگاه به سمت نقاب ندارد، دل از اضطراب و تشویش آرام نمیگیرد.
هوش مصنوعی: وقتی آنچه در نظر است (چشم) از دیده پنهان باشد، نگاه بدون هدف مانند دیدن چیزی بیفایده و بیمعناست.
هوش مصنوعی: در آن عالم بالایی که از دید، مخفی و پنهان است، تنها وجود نبی (پیامبر اکرم) در آنجا محسوس است و جز او هیچچیز دیگری وجود ندارد. در واقع، همهچیز از حق نشأت میگیرد و به جز او کسی یا چیزی در آنجا نیست.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برای خداوند هیچگونه حد و مرزی وجود ندارد و او فراتر از هر جهت و مکان است. در حقیقت، او را نمیتوان در محدودیتهای فیزیکی یا فضایی سنجید یا قرار داد.
هوش مصنوعی: او شربتی خاص نوشید و از نزدیک بودن به خداوند، لباسی خاص پوشید که گواهی بر آزادی از بندها و رنجها به او داده شد.
هوش مصنوعی: از خوششانسی و فراست ساقی، هیچ چیزی از باقیماندهها باقی نماند.
هوش مصنوعی: از عرش بالا، هزاران درود و سلام به سوی او نازل شد، که این نشاندهندهی بزرگداشت و آرامش در آن اوج است.
هوش مصنوعی: هر چه بخشش و عطای دوستان بود، در راه نیکوکاران هزینه شد و در اختیار کارهای نادرست و گناهکاران قرار نگرفت.
هوش مصنوعی: ای نظامی، چقدر به دنیا و جلوههای آن علاقهمندی؟ به سوی بلندیها برو و از پستیها دوری کن.
هوش مصنوعی: کوشش کن تا به بهشت جاودان دست یابی و این دستاورد را از طریق دین محمد (ص) بهدست آور.
هوش مصنوعی: اگر عقل به یک عقیدهای باور داشته باشد، باید از اصول و قوانین دین حمایت کند تا به سعادت و رستگاری برسد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.