شمارهٔ ۱۱ - این قصیده در تعریف سریر ابوالمنصور نورالدین محمد شاهزاده سلیم گفته شده
بر تخت هند والی هندوستان نشست
جان جهان به مردم چشم جهان نشست
اقبال خاندان همایون بلند شد
زین دولتی همای که بر آشیان نشست
تسکین گرفت فتنه و ترتیب یافت ملک
صاحب خرد به مسند صاحبقران نشست
حکمش به هفت گوشه اقلیم تکیه زد
حزمش به چاربالش امن و امان نشست
کار هزار حکمت بوزرجمهر کرد
این قبه را که ساخت که نوشیروان نشست
دست مبارک که برین تخته قرعه زد؟
کاین نقش بر مراد شه کامران نشست
نثر منبطش چو نجوم از سما نمود
نظم مبطنش چو جواهر به کان نشست
زیبنده تر به هم صدف و آبنوس او
از مهر دوستان به دل دوستان نشست
بستانی از بنفشه و نسرین شکفته شد
شه بر سریر برشد و در بوستان نشست
از روم جست برقی و اندر حبش فتاد
از هند خاست گردی و در اصفهان نشست
قصد طواف کعبه نکردند حاجیان
تا کعبه مربع او در میان نشست
بی اکل سیر گردد ازو چشم گرسنه
رضوان نهاد خوان نعیم و بر آن نشست
وجه بهای قایمه او نمی شود
چندان گهر که در علم کاویان نشست
تشبیه او به چشم جهان کردم و خطاست
کز ناخنه به چشم جهان استخوان نشست
گفتم روم به دیده ببوسم جمال او
کز قدر او برو نتواند لبان نشست
چشمم ز بس ملایمت نقش خاتمش
نی بر خشب نشست که بر پرنیان نشست
بسم الله ای ملایکه مجرا که می کند؟
خضر نبی به کشتی نوح زمان نشست
بلقیس ملک غالیه گو بر عذار کش
آصف نهاد تخت و سلیمان بر آن نشست
ناهید رقص کرد چو خسرو برین سریر
بر کف پیاله می چون ارغوان نشست
والا سریر ملک که والی مملکت
سلطان سلیم شاه ولایت ستان نشست
باطل ز پا درآمد و قایم ستاد حق
تا نور دین محمد معجز بیان نشست
بود ازدحام بر سر او رنگ خسروی
این نوجوان به قوت بخت جوان نشست
دستش گرفت دولت و حلمش کشید چرخ
بر تخت سروران نتوان رایگان نشست
بختش به زیر سایه دیهیم خفته بود
بر گوشه سریر ز خواب گران نشست
صیاد باز دولت او چشم بسته داشت
گنجشک باز را ز هوا در دهان نشست
عرش عظیمش از سر افلاک برگذشت
سیاره در مقابله بر نردبان نشست
جوشید آسمان و زمین از نشاط او
بر لامکان خلاصه کون و مکان نشست
تا نرد خسروی نبرد هر حریف ازو
اقبال و بختش از دو طرف پاسبان نشست
شاها فلک به کار تو بی اعتماد بود
حلم تو جان و جاه تو را در ضمان نشست
پرگار وش گرفت کنار و میانه را
چندی اگرچه دایره سان بر کران نشست
اخوان که داد جان به تو بی مصلحت نبود
افروخت شعله دوده این دودمان نشست
شد بیشتر ضیا و بهای جمال ملک
خور بر سما برآمد اگر فرقدان نشست
نتوان نشست جز به خرد بر سریر عدل
آری فراز عدل به کرسی توان نشست
تا زد نوا مغنی عدل تو بر سریر
در بزم تو نخواهد چنگ از فغان نشست
سنجیدت آنکه با جد و آبا جزین نگفت
جمشید عصر بین که به تخت کیان نشست
فردوس تختگاه تو در خاطرم فکند
ادریس ثانی است که بر آسمان نشست
تخت مربع تو و دست جواد تو
کعبه تمام گشت و برو ناودان نشست
از حیرت جمال تو صد سال می توان
در خدمت تو به سر تیغ و سنان نشست
از من نثار تخت تو جستند خسروا
نطقم به بذل بر سر دریا و کان نشست
هر گوهری که طبع به رغبت نمی فروخت
جان در بهاش دادم و بس رایگان نشست
آری به قدر مهر مزین همی کند
چون پیش مهد قابله مهربان نشست
او رنگ شد ز نظم «نظیری » تراز یافت
اگر خود برون ز دایره بندگان نشست
در حسرت نسیم قبولی ز سوی شاه
می بایدش چو غنچه در در دهان نشست
چون قدر شه سپهر نوردست در دعا
در عزلتش اگرچه زبان از بیان نشست
تا بر کنار دایه اورنگ مصلحت
فرزند با پدر نکند توامان نشست
بر تخت جد و باب به شرط مسلمی
بادات تا به آخر آخر زمان نشست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به وصف و ستایش ابوالمنصور نورالدین محمد شاهزاده سلیم پرداخته و او را به عنوان حاکمی قدرتمند و با خرد معرفی میکند. او با تکیه بر تخت سلطنت هند، آرامش و سیادت را به سرزمینهای خود آورده و حکمت و انصافش در دیوانداری زبانزد شده است. ستایشکنندگان و ملایک در آستان او حضور یافته و نور او بر دلهای مردم میتابد. شاعر همچنین به رضا و برکت این شاهزاده اشاره دارد و او را شایسته لقبهای بزرگ و مقامات عالی میداند. در نهایت، تاکید بر سجایای اخلاقی و البسه قدرت او، از جمله عدالت و حلم، در پیروزی و موفقیتش بیانگر عظمت مقام وی است.
هوش مصنوعی: فرمانروای هندوستان بر تخت پادشاهی هند نشست. گویی جانِ جهان در مردمکِ چشمِ جهان جای گرفت.
هوش مصنوعی: با نشستن این همای خجسته بر آشیانه، بخت خاندان همایونی (تیموریان هند) بلند شد. «همایون» هم به معنای خجسته است و هم به نام این خاندان اشاره دارد.
هوش مصنوعی: آشوب فرونشست و کشور سامان یافت، زیرا پادشاهی خردمند بر مسند صاحبقران تکیه زد.
هوش مصنوعی: فرمان او بر هفت اقلیم جهان استوار شد و دوراندیشیاش بر تخت امن و آسایش نشست؛ یعنی کشور در پناه تدبیر او ایمن شد.
هوش مصنوعی: کسی که این گنبد و سایبانِ تخت را ساخت، تختی که این انوشیروانِ زمان بر آن نشسته است، کاری به اندازهٔ هزار حکمتِ بزرگمهر انجام داد.
هوش مصنوعی: کدام دست مبارک بر این تخته قرعه زد که نقش آن چنین به کام شاه کامروا درآمد؟ تخته و نقش هم به چوب و نقشونگار تخت اشاره دارند و هم به تختهٔ بازی و نقشِ تاس.
هوش مصنوعی: نقشها و گوهرهای پراکنده بر روی تخت مانند ستارگان در آسمان میدرخشید و آنچه در درون آن نشانده شده بود مانند گوهر در دل کان جای داشت. نقش بیرونی را به نثر و نقش درونی را به نظم مانند کرده است.
هوش مصنوعی: صدف و آبنوسی که در این تخت در کنار هم نشانده شده، زیباتر از مهر دوستان که در دل دوستان مینشیند، با هم جفت شدهاند.
هوش مصنوعی: نقشهای تخت مانند بوستانی پر از بنفشه و نسرینِ شکفته است. شاه که بر تخت برآمد، گویی در گلستان نشست.
هوش مصنوعی: گویی برقی از روم برخاست و در حبشه فرود آمد و گردی از هند برخاست و در اصفهان نشست. سپیدی و سیاهیِ تخت (صدف و آبنوس) را به روم و حبشه مانند کرده و گفته که آوازهٔ آن از هند تا ایران رسیده است.
هوش مصنوعی: از وقتی این تخت چهارگوش مانند کعبه در میان گذاشته شد، حاجیان دیگر آهنگ طواف کعبه نکردند.
هوش مصنوعی: چشم گرسنه بیآنکه چیزی بخورد، با دیدن آن سیر میشود. گویی رضوان، نگهبان بهشت، سفرهٔ نعمتهای بهشتی گسترده و بر سرِ آن نشسته است.
هوش مصنوعی: همهٔ گوهرهایی که بر درفش کاویانی نشانده بودند، بهای یکی از پایههای این تخت هم نمیشود.
هوش مصنوعی: آن را به چشم جهان مانند کردم و این خطا بود، زیرا در چشم جهان بیماری ناخنه پدید آمده و مانند استخوانی در آن نشسته است. یعنی چشم جهان عیب دارد، اما این تخت بیعیب است.
هوش مصنوعی: گفتم بروم و زیبایی آن را با چشم ببوسم، زیرا از بزرگیِ قدرش لب را یارای نشستن بر آن نیست.
هوش مصنوعی: نقشونگار آن چنان نرم و لطیف بود که چشمم گمان کرد نه بر چوب، بلکه بر پرنیان نشسته است.
هوش مصنوعی: ای فرشتگان، «بسم الله مجریها» بگویید؛ چه کسی این کشتی را میراند؟ خضر پیامبر بر کشتی نوحِ زمانه نشسته است. شاه را به خضر و تخت را به کشتی نوح مانند کرده و به آیهٔ قرآن در داستان نوح اشاره دارد.
هوش مصنوعی: به بلقیسِ کشور بگو بر رخسارش غالیه بمالد و خود را بیاراید، زیرا آصف تخت را برپا کرد و سلیمان بر آن نشست. سازندهٔ تخت را به آصف و شاه سلیم را به سلیمان مانند کرده است.
هوش مصنوعی: وقتی این پادشاه با جامی از شراب ارغوانی در دست بر این تخت نشست، ناهید در آسمان به رقص درآمد.
هوش مصنوعی: این تختِ بلندپایهٔ پادشاهی همان است که فرمانروای کشور، سلطان سلیمشاهِ کشورگیر، بر آن نشست.
هوش مصنوعی: از وقتی نورالدین محمدِ معجزبیان بر تخت نشست، باطل از پا افتاد و حق استوار ایستاد. «نور دین» هم لقب شاه است و هم به معنای روشنی دین.
هوش مصنوعی: بر سر اورنگ پادشاهی کشمکش و هجوم بسیار بود، اما این جوان به نیروی بخت جوانش بر آن نشست.
هوش مصنوعی: دولت دست او را گرفت و آسمان بردباریاش را پذیرا شد و او را بالا کشید؛ بر تخت سروران نمیتوان رایگان و بیسزاواری نشست.
هوش مصنوعی: بخت شاهزاده زیر سایهٔ تاج پادشاهی به خوابی سنگین رفته بود؛ اکنون از آن خواب برخاست و بر گوشهٔ تخت نشست.
هوش مصنوعی: شکارچیِ بازِ دولت او هنوز چشمِ باز را بسته نگه داشته بود و آن را رها نکرده بود، اما گنجشک خودش از هوا آمد و در دهان باز نشست. یعنی سلطنت بیرنج و تلاش به او رسید.
هوش مصنوعی: تخت بلند او از فراز آسمانها هم بالاتر رفت، چنانکه ستارگان برای رسیدن به برابرِ آن ناچار شدند بر نردبان بنشینند.
هوش مصنوعی: آسمان و زمین از شادی او به جوش آمدند؛ گویی چکیدهٔ همهٔ هستی و جهان بر جایگاهی فراتر از مکان نشست.
هوش مصنوعی: برای آنکه هیچ رقیبی بازیِ پادشاهی را از او نبرد، اقبال و بختش از دو سو به نگهبانی او نشستند.
هوش مصنوعی: ای شاه، روزگار در کار تو قابل اعتماد نبود، اما بردباریات ضامن جان و مقام تو شد.
هوش مصنوعی: اگرچه مدتی مانند دایره در حاشیه نشسته بود، سرانجام مانند پرگار هم مرکز و هم پیرامون را در اختیار گرفت. یعنی پس از دوری از مرکز قدرت، همهٔ آن را به دست آورد.
هوش مصنوعی: اینکه برادرانت جان سپردند و جان خود را گویی به تو دادند، بیحکمت نبود؛ شعلهٔ این خاندان فروزان شد و دودش فرونشست.
هوش مصنوعی: روشنی و شکوهِ زیباییِ پادشاهی بیشتر شد؛ اگر دو ستارهٔ فرقدان فرو نشستند، در عوض خورشید در آسمان برآمد. این بیت اشاره به همان دو برادر و برآمدن خود شاه است.
هوش مصنوعی: بر تخت عدالت جز با خرد نمیتوان نشست؛ آری، تنها کسی که از عدالت فراتر نرود و بر آن تکیه کند، شایستهٔ نشستن بر جایگاه بلند است.
هوش مصنوعی: از وقتی نوازندهٔ عدالت تو بر تخت نغمه سر داد، در بزم تو چنگ هرگز از ناله و نواختن باز نخواهد ایستاد. یعنی بزم شادی تو همیشه برپاست.
هوش مصنوعی: هر کس تو را با پدران و نیاکانت سنجید، جز این نگفت: جمشید روزگار را ببین که بر تخت پادشاهان کیانی نشسته است.
هوش مصنوعی: تختگاه بهشتمانند تو این اندیشه را در دلم انداخت که تو ادریسی دیگری که به آسمان رفته و آنجا نشسته است.
هوش مصنوعی: تخت چهارگوش تو مانند کعبه است و دست بخشندهٔ تو مانند ناودانِ آن؛ با این دو، کعبه کامل شد.
هوش مصنوعی: از حیرتِ دیدن جمال تو میتوان صد سال در خدمتت، حتی بر نوک شمشیر و نیزه، نشست و رنجی حس نکرد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، از من پیشکشی برای تخت تو خواستند و سخنم برای بخشیدن، بر سر دریا و کانِ گوهر نشست. یعنی گوهرهای سخن را نثار کردم.
هوش مصنوعی: هر گوهری که طبعم به آسانی از دست نمیداد، جانم را بهایش پرداختم و باز هم بسیار ارزان به دست آمد.
هوش مصنوعی: آری، هر کس به اندازهٔ محبتش آرایش میکند، همانگونه که قابلهٔ مهربان پیش گهوارهٔ نوزاد مینشیند و آن را میآراید.
هوش مصنوعی: تخت پادشاهی از شعر نظیری زینت و نقش یافت، هرچند خودِ شاعر بیرون از حلقهٔ بندگان درگاه نشسته است.
هوش مصنوعی: شاعر در آرزوی نسیمِ پذیرشی از سوی شاه، باید مانند غنچه خاموش و با مرواریدی در دهان بنشیند. یعنی گوهر سخن را نگه دارد و چشمبهراه لطف شاه بماند.
هوش مصنوعی: چون مقام شاه مانند آسمان بلند است، شاعر به دعا روی میآورد، هرچند در گوشهنشینی زبانش از گفتن باز مانده است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در دامان دایهٔ تخت و مصلحت ملک، پسر و پدر با هم و همزمان بر تخت ننشینند، یعنی تا جهان برقرار است،
هوش مصنوعی: آرزو میکنم بیهیچ رقیب و با مسلم بودنِ پادشاهیات، تا پایان روزگار بر تخت نیا و پدرت بنشینی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جان را هوای روی تو بر جای جان نشست
مهر توام درون دل مهربان نشست
گنج روان توئی و بهر تار موی تو
مار شکنج بر سر گنج روان نشست
هر دل که از کنار تو برخاست یک زمان
[...]
بلقیس ثانی ای که صد پایه رای تو
بالای دست را بعه آسمان نشست
لطفت به آستین کرم پاک میکند
گردی که گرد دامن آخر زمان نشست
خورشید مهر توست که در جان چرخ تافت
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.