گر دگرگون بود حالت پارسال
چونکه دیگر گشت باز امسال حال؟
تیر بودی چون شده‌ستی چون کمان؟
لاله بودی چون شده‌ستی چون تلال؟
ای نشانده‌یْ دست روز و سال و ماه
برکند روزیت دست ماه و سال
پر صقالت بود روی، از گشت چرخ
گشت روی پر صقالت چون زگال
گر عیالت بود دی فرزند و زن
بر عیال اکنون چرا گشتی عیال؟
با جمال اکنون کجا جوید تو را؟
کز تو می هر روز بگریزد جمال
گر ز تو بگریزد آن که‌ت می‌بجست
زاهد است او، زینهار از وی منال
زانکه چون دیگر شده‌ستی سر به سر
پس حرامی محض اگر بودی حلال
ای بسی مالیده مردان را به قهر
پیشت آمد روزگاری مرد مال
روزگار آنجات می‌خواند که نیست
سودمند آنجا عیال و ملک و مال
مال و ملک از زهد و از طاعت گزین
علم عم باید تو را، پرهیز خال
فعل نیکو را لباس جانت کن
شاید ار بر تن نپوشی جز جوال
روی نیکو زشت باشد هر گهیک
زشت باشد روی نیکو را فعال
جز کز اصل نیک ناید فعل نیک
بار بد باشد چو بد باشد نهال
در تن ناخوب فعل نیک را
جمع کن چون انگبین اندر سفال
دیوت از طاعت پری گردد چنانک
چون به زر بندی کمر گردد دوال
نیک نام از صحبت نیکان شوی
همچو از پیغمبر تازی بلال
چون سوی خورشید دارد روی خویش
ماه تابنده شود خوش خوش هلال
دانیال از خیرها شد نامور
نامور نامد ز مادر دانیال
مر تو را نیکی سگالد یار تو
چون مر او را تو بوی نیکو سگال
گر طمع داری مدیح از من همی
از مدیح من چرائی گنگ و لال؟
بی‌همال است از خلایق مصطفی
تا گزیدش کردگار بی‌همال
راستی را پیشه کن کاندر جهان
نیست الا راستی عزم‌الرجال
راستی در کار برتر حیلت است
راستی کن تا نبایدت احتیال
چون فرود آمد به جائی راستی
رخت بربندد از آنجا افتعال
جانور گردد همی از راستی
چون برآمیزد طبایع به اعتدال
جز به دین اندر نیابی راستی
حصن دین را راستی شد کوتوال
زشت بار است، ای برادر، بار آز
دور بفگن بار آز از پشت و یال
گر کمندی یابد از روی طمع
زود بندد گردن شیران شگال
ور بکاری آزمون را تخم آز
گر بروید بر نیارد جز محال
اسپ آزت سوی بدبختی برد
زینِ بختِ بد فرو نه زین عقال
من بر این مرکب فراوان تاختم
گرد عالم گه یمین و گه شمال
زین سواری حاصلی نامد مرا
جز که دشت محنت و گرد ملال
زین اسپ آز ذُل است ای پسر
نعل او خواری، عنان او سؤال
تا فرود آئی به آخر گرچه دیر
بر در شهر نُمیدی لامحال
سوی شهر بی‌نیازی ره بپرس
چند گردی کور و کر اندر ضلال؟
گرد دنیا چند گردی چون ستور؟
دور کن زین بد تنور این خشک نال
گر همی عز و جلالت بایدت
چون نگردی گرد دین ذوالجلال؟
عمر فانی را به دین در کار بند
تا بیابی عمر و ملک بی‌زوال
یافته‌ستی روزگار، امروز کن
خویشتن را نیک روز و نیک فال
آن جهان را این جهان چون آینه است
نیک بندیش اندر این نیکو مثال
گر گهی باشد خیال و گاه نه
پس چه چیزی تو، نگوئی، جز خیال؟
گر به دنیا در نبینی راه دین
وز ره دانش نیلفنجی کمال
بی گمان شو زانکه ناید حاصلی
زین سرای پر خیالت جز وبال
علم را از جایگاه او بجوی
سر بتاب از عمرو و زید و قیل و قال
قال اول جز پیمبر کس نگفت
وانگهی زی آل او آمد مقال
جز که زهرا و علی و اولادشان
مر رسول مصطفی را کیست آل؟
صفّ پیشین شیعیان حیدرند
جز که شیعت دیگران صفُّ‌النّعال
حبل ایزد حیدر است او را بگیر
وز فلان و بوفلان بگسل حبال
بی‌خطر باشد فلان با او چنانک
پیش زرگر بی‌خطر باشد کُلال
تا نبودم من به حیدر متصل
علم حق با من نمی‌کرد اتصال
همچو این تاریک رویان روی من
تیره بود و تار بام و بی‌صقال
چون به من برتافت نور علم او
روی دین را خالم اکنون، خوب خال
شعر من بر علم من برهان بس است
جان فزای و پاک چون آب زلال
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به بررسی حال و هوای گذشت زمان و تغییرات آن می‌پردازد. او به ناپایداری دنیا و نجات از بند طمع و آز اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که برای دستیابی به سعادت واقعی، باید به راستگویی و دیانت توجه کرد. نازک‌خیالی و روی آوردن به دانش و علم را به عنوان راه‌های رسیدن به کمال معرفی می‌کند و نیکوکاری را از اصول ضروری زندگی می‌داند. همچنین، او به ارزش دوستی با نیکان و اهمیت اتصال به مروت و احسان اشاره می‌کند و در نهایت از پیوند با اهل بیت پیامبر به عنوان منبع علم و نور یاد می‌کند. شاعر با تشویق به عمل و پرهیز از خیال‌پردازی، خواستار زندگی مبتنی بر حقیقت و معنای واقعی وجود است.
هوش مصنوعی: اگر حالت تو پارسال متفاوت بود، اکنون که دوباره به همین وضعیت بازگشته‌ای، چه تغییراتی کرده‌ای؟
هوش مصنوعی: تیر، در ابتدا مانند کمان خوش‌رنگ و زیبا بودی، حالا چرا مثل یک تیر خشک و بی‌روح شده‌ای؟ و یا مانند لاله که زیبا و سرزنده بودی، حالا چرا به حالتی پژمرده و بی‌نوا درآمده‌ای؟
هوش مصنوعی: تو ای کسی که روز و سال و ماه را در دستان خود نمایان کرده‌ای، آرزو کن که روزی (سعادت) تو از دستان (قدرت) ماه و سال برکنده شود و بر تو نگذرد.
هوش مصنوعی: رویت مانند آینه‌ای صاف و درخشان است و این درخشندگی به خاطر گردش زمان و تأثیر چرخ فلک بر توست. چونکه در زمان، چهره‌ات مانند آینه‌ای از زغال، سیاه و کدر شده است.
هوش مصنوعی: اگر دوتا فرزند و همسر داشتی، اکنون چرا اسیر حسرت و غم هستی؟
هوش مصنوعی: چگونه کسی می‌تواند جمال تو را ببیند، در حالی که هر روز زیبایی او از عشق تو فاصله می‌گیرد؟
هوش مصنوعی: اگر کسی که تو به دنبال او هستی از تو بگریزد، او زاهد است و دوری از او را به یاد داشته باش.
هوش مصنوعی: چون تو دیگرگونه شده‌ای، پس اگر کسی حرامی باشد، کاملاً حلال است.
هوش مصنوعی: بسیاری از مردان را به خاطر خشم روزگار به تو تقدیم کرده‌اند، اکنون زمانی فرارسیده که مردان ثروتمند در برابر تو قرار گرفته‌اند.
هوش مصنوعی: روزگار به جایی دعوت می‌کند که در آن بهره‌ای نیست و خانواده و ثروت و دارایی معنایی ندارند.
هوش مصنوعی: باید از زهد و عبادت تنها مال و دارایی نگزینی، بلکه علم و دانش واقعی باید هدف تو باشد، چرا که فقط پرهیزکاری به تنهایی کافی نیست.
هوش مصنوعی: اعمال نیکو را به گونه‌ای در وجودت درآور که مانند لباس بر جانت باشد، زیرا اگر به نحو دیگری رفتار کنی، تنها لباسی بی‌ارزش به تن داری.
هوش مصنوعی: اگر نیکی و زیبایی در رفتار و عمل کسی نباشد، حتی اگر ظاهر او خوب باشد، زشت و ناپسند به نظر می‌رسد.
هوش مصنوعی: اگر کار نیک از ریشه و اصل نیک سرچشمه نگیرد، مانند درختی خواهد بود که اگر خود بد باشد، هر بارشی هم در آن تأثیری نخواهد داشت و نتیجه‌اش بد خواهد بود.
هوش مصنوعی: هرگاه در وجود بد و ناخوب، عمل نیک انجام دهی، همانند اینکه عسل را در سفالی جمع کنی، نتیجهٔ خوبی نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: پس از آگاهی و اطاعت، دیو (یا شیطان) از فرمانبری ناخرسند می‌شود، همان‌طور که اگر به طلا کمربند ببندند، به صورت زیبایی در می‌آید.
هوش مصنوعی: انسان با معاشرت و همنشینی با افراد خوب و نیکوکار، خود نیز به نیکویی شناخته می‌شود، مانند بلال که از صحابی پیامبر اسلام و قرآن است.
هوش مصنوعی: هرگاه کسی به خورشید (علت یا هدفی بزرگ) رو کند، مانند ماهی درخشان و زیبا می‌شود، مانند هلال ماه که جلوه‌گذار و خوش‌رنگ است.
هوش مصنوعی: دانیال، که از خیرات و خوبی‌ها معروف شد، از مادرش با نام و شهرت به دنیا نیامده است.
هوش مصنوعی: اگر تو یار خود را به خوبی و نیکی یاد کنی، او هم همان‌طور تو را با بوی خوش و یاد نیکو خواهد کرد.
هوش مصنوعی: اگر امید داری که از من ستایشی بشنوی، چرا خودت در برابر مدح من سکوت کرده‌ای و حرفی نمی‌زنی؟
هوش مصنوعی: مصطفی، پیامبر اسلام، از میان مردم بی‌همتا و بدون مشابه است، چرا که خداوند او را به عنوان برگزیده‌ای خاص انتخاب کرده است.
هوش مصنوعی: راستی را سرلوحه کار خود قرار بده، زیرا در دنیا هیچ‌چیز جز راستی وجود ندارد و آن، تصمیم و اراده انسان‌ها را شکل می‌دهد.
هوش مصنوعی: راستی در کار بالاتر از تزویر و فریب است، پس راستی کن تا نیازی به زیرکی و حیله‌گری نداشته باشی.
هوش مصنوعی: هرگاه راستی به جایی برسد، بی‌درنگ از آنجا دور می‌شود و حذر می‌کند.
هوش مصنوعی: انسان به واسطهٔ صداقت و راستگویی، به سمتی مثبت و متعادل می‌رود و به همین دلیل روحش به حالت طبیعی و سالمی درمی‌آید.
هوش مصنوعی: جز در دین نمی‌توانی حقیقت را بیابی، زیرا حصن (دژ) دین به راستی و راستگویی محافظت می‌شود.
هوش مصنوعی: ای برادر، بار زشت و ناپسند است، پس بار آز و طمع را از دوش خود بیفکن و دور کن، زیرا این بار سنگین باعث اذیت و فشار بر تو می‌شود.
هوش مصنوعی: اگر کسی از روی طمع و بدون فکر، به زودی کمند (طناب برای گرفتن) بیندازد، گردن شیران را که به تندی می‌دوند، به راحتی خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: اگر در امتحان، بذر آز و طمع را بکاری، فقط چیزهای غیرممکن و ناممکن به بار خواهد آورد.
هوش مصنوعی: اسب آز و طمع تو را به بدبختی می‌کشاند، همچنان که زین بدبختی به جای زین‌ات، تو را به دستان بند کشیده و گرفتار می‌کند.
هوش مصنوعی: من مدت زیادی بر این مرکب (اسب) سرعت گرفتم و به سفر پرداختم و در تمام جهان چرخیدم و گاهی به سمت راست و گاهی به سمت چپ رفتم.
هوش مصنوعی: از این سواریکارنه هیچ دستاوردی نصیب من نشده جز بیابان درد و غم.
هوش مصنوعی: از این اسب عنایت و نعمت، ای پسر، جز ذلت و خواری نصیبم نشده است و نعل او نشانگر ذلت من است و فرمان او تنها طلب و سوال است.
هوش مصنوعی: هرچند که به انتهای مسیر می‌رسی، اما نباید از ورود به شهر امید ناامید باشی، حتی اگر زمان طولانی شده باشد.
هوش مصنوعی: به سوی شهر بی‌نیازی برو و از راه، مسیر آن را بپرس. آیا نمی‌بینی که در این دنیای گیج و نابینا، مردم مانند حیوانات سرگردان هستند و در گمراهی به سر می‌برند؟
هوش مصنوعی: چند بار باید دور دنیا بچرخی مانند چهارپایان؟ این مرحله را رها کن و از این تنور خشک و سوزان که درد می‌آورد، دوری کن.
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی بزرگی و عظمت پیدا کنی، چرا به گرد دین خداوند بزرگ نمی‌گردی؟
هوش مصنوعی: زندگی موقتی و فانی را به دین و ایمان متصل کن تا به عمر جاودانی و سلطنتی پایدار دست پیدا کنی.
هوش مصنوعی: امروز وقت آن است که به زندگی و روزگار خودت توجه کنی و آن را به خوبی و خوشی سپری کنی، زیرا سرنوشت و فال نیک را برای خود رقم بزن.
هوش مصنوعی: جهان دیگر مانند این جهان به خاطر شباهتی که دارد، همانند آینه‌ای است که می‌توان در آن تصویر را خوب مشاهده کرد. پس با دقت به این دنیا نگاه کن، چون مثال خوبی است برای درک آنچه در عالم دیگر وجود دارد.
هوش مصنوعی: هرچند گاهی خیال و تصور وجود دارد و گاهی نیز وجود ندارد، اما تو چه چیزی را به جز خیال می‌توانی بگویی؟
هوش مصنوعی: اگر در دنیا راه دین را نبینی و از علم و دانش ترقی و کمالی به دست نیاوری، زندگی‌ات بی‌فایده است.
هوش مصنوعی: بدون شک خود را از این دنیا جدا کن، زیرا از این خانه‌ی پر از خیال هیچ دستاوردی جز گناه حاصل نمی‌شود.
هوش مصنوعی: علم را از جایگاه اهل علم، یعنی پیامبر بجوی و از سخنان و داستان‌های بی‌اساس و افرادی مانند عمرو و زید (که به «قال و قیل» معروف‌اند) دوری کن.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس جز پیامبر (محمد) چیزی نگفت و سپس فرزندان او (علی و زهرا و اولادشان) نیز سخن گفتند.
هوش مصنوعی: تنها کسانی که فرزندان و نسل زهرا (همسر علی) و علی هستند، آل پیامبر اسلام، محمد (مصطفی) را می‌سازند. کسی غیر از آنها را نمی‌توان از نسل او دانست.
هوش مصنوعی: شیعیان علی (حیدر) در صف نخست قرار دارند و جز آنها دیگرانی که به غیر از شیعه‌اند، مثل زیر دست و پا هستند.
هوش مصنوعی: کمربند و رشتهٔ ازلی خداوند، همان حیدر (علی) است؛ پس آن را محکم بگیر و از پیوندهای دیگران بگسل.
هوش مصنوعی: فلان (کسی که نامش در بیت آمده) در کنار او (حیدر) در امان و بی‌خطر خواهد بود، مانند اینکه در نزد زرگر، کلال (نجار) در امنیت و بی‌خطر است.
هوش مصنوعی: زمانی که من به حیدر (علی، پیشوای اول شیعیان) متصل نبودم، علم و حقیقت به من ارتباطی نداشت و به من وصل نمی‌شد.
هوش مصنوعی: من هم همچون این افراد غافل و نادان، در گذشته چهره‌ام و روحم تاریک و بی‌نور بود و در وضعیت نامناسبی به سر می‌بردم.
هوش مصنوعی: وقتی نور دانش او به من تابید، اکنون چهره دین من مانند خالی زیبا و جذاب شده است.
هوش مصنوعی: شعر من دلیل بر علم من است و باعث حیات و پاکی است، مانند آب زلال و خنک.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای جمال دولت ، ای چرخ جلال
وی ز تو افزوده گیتی را جمال
ای سعادت را بصدرت انتما
وی سیادت را بقدرت اتصال
اختران از رای تو جویندنور
[...]
ای به هستی داده گیتی را کمال
ملک را فرخنده هر روز از تو فال
صدر دنیایی و دنیا را به تو
هست هر ساعت کمالی بر کمال
چون وزارت آسمان رفعت شود
[...]
کرده چاهی خشک را در خشک سال
قطرهٔ آب دهانش پر زلال
ای گذر کرده ز حال و از محال
رفته اندر خانهٔ فیه رجال
ای بدیده روی وجه‌الله را
کین جهان بر روی او باشد چو خال
خال را حسنی بود از رو بود
[...]
خواجه تشریفم فرستادی و مال
مالت افزون باد و خصمت پایمال
هر به دیناریت سالی عمر باد
تا بمانی ششصد و پنجاه سال
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.