آستین بالا فکند و با طرب
چهره خندان و تبسم بر دو لب
با قد خم گشته و موی سفید
کارد محکم بر گلویش میکشید
شد بلند از حلقهٔ کروبیان
غلغل احسنت در هفت آسمان
در تماشا سر به سر خیل ملَک
سر برآوردند ز آفاق فلک
سرکشیدند از صوامع قدسیان
در قصور بی قصور لامکان
نغمهٔ احسنت و بانگ آفرین
شورشی انداخت در چرخ برین
در تماشا جمله زان پیر صفا
در کشیدن کارد بر نای و قفا
هرچه خنجر میکشیدش بر گلو
مینبرید آن سر مویی ازو
نی برید و نی رگی هم ریش شد
خاطر آن باوفا پر غیش شد
گفتش اسماعیل کی جان پدر
چونکه بر رخسار من داری نظر
مهر روی من مگر زان سوی تو
میرباید قوت بازوی تو
قوت تن از نشاط دل بود
روح حیوانی ز دل حاصل بود
چونکه روح افسرده دل افسرده شد
روح چون افسرده شد دل مرده شد
از دل افسرده نشاط تن رود
با دل غمناک شادی کی بود
چون شود افسرده دل بی گفتگو
میشود افسرده پا و دست او
بلکه یک افسرده دل در محفلی
میکند افسرده آنجا هر دلی
ای پدر بر خاک نه رخسار من
تا نبیند دیدهات دیدار من
بر قفایم خنجر خونریز نه
بیش از این در امر حق مهلت مده
اینچنین کرد و بسی خنجر کشید
آن کشیدن را اثر نامد پدید
گفت نوک خنجرت را ای پدر
بر قفای من فرو بر زودتر
نوک خنجر بر قفای او فشرد
نی فرو شد نی سر مویی سترد
شد خلیلالله به خنجر خشمناک
خنجر افکند از غضب از کف به خاک
کین چه حال استت که اکنون شد پدید
شد کجا سِرّ و انزلناالحدید
گو چه شد آن آب آتشخای تو
آن لب تیز و دَم بُرّای تو
آلت قهری چه شد قهاریات
ابر خونباری چه شد خونباریات
گفت معذورم بدار ای بوالکرم
گر نه در دست تو فرمان میبرم
تو همی گویی ببر لیکن ز غیب
آیدم هر دم ندا بی شک و ریب
حق همی گوید مبر این نای را
خون مریز آن فرق فرقدسای را
آلتم من بی خبر از کار خود
نی ز خود آرام و نی هنگار خود
گر بگوید حق ببر افلاک را
چاک سازم هم فلک هم خاک را
ور بفرماید مبران آن جناب
نی هوا را میشکافم من نه آب
نی من تنها چنینم ای خبیر
جمله ذرات عالم دان اسیر
پیش حکم حق همه گوشند و چشم
تا چه فرمانشان رسد از مهر و خشم
گر بگوید چرخ را آرام گیر
تا ابد گردد فراموشش مسیر
ور بفرماید زمین کز جا جهد
گام اول بر سر گردون نهد
آب ز امرش آن یکی را جان دهد
وان دگر را بر دم ثعبان دهد
گاه از لطفش شود عینالحیات
گه ز قهرش بحر توفان ممات
باد ز امرش گاه گرداند بساط
عالی و سافل دهد گاه اختلاط
گر ز لطفش لقمهٔ نانی دهد
لقمهٔ نان بنده را جانی دهد
ور دهد از قهر گیرد در گلو
تا به صد خواری ستاند جان او
هر سبب را از مسبب دان اثر
آن سببها را طلسمی در نظر
راست گویم ای رفیق مهربان
جز بهانه نیست اسباب جهان
با مسبب این سببها هیچ نیست
جاهلان را غیر تاب و پیچ نیست
صد سبب را گر کند بی فایده
بی سبب گاهی دهد صد عایده
صد کلیدت گاه نگشاید دری
گه گشاید بی کلیدت کشوری
گه سبب سازد گهی سوزد سبب
از سبب بگذر مسبب را طلب
دست از این اسباب بی حاصل بدار
دامن لطف مسبب دست آر
گر سبب باید سببساز تو اوست
بی سبب هم چارهپرداز تو اوست
اندرین وادی خرد سودایی اَست
عقل حیرانست و سوفسطایی اَست
عالمی میسوزد و سوزنده کو
مردگانند اینهمه آن زنده کو
آتشی پیداست افروزنده کو
سوزد و میسازد این سازنده کو
میکَند میسازد این معمار کو
اینهمه خوابند آن بیدار کو
میدرد میدوزد این خیاط کیست
این دریدن دوختن از بهر چیست
میدر و میدوز دکان تو است
میکن و میساز ایوان تو است
میکُش و میبخش اسیران توایم
هرچه میخواهی بکن آن توایم
در خرابیهات صد آبادی اَست
در قفای هر غمت صد شادی اَست
چون تو کُشتی در عوض صد جان دهی
وه چه جان صد جان جاویدان دهی
ای خوشا آن کشتن و انداختن
وان دریدنها و ویران ساختن
در پس هر کشتنی صد زندگیست
هر دریدن را دو صد دوزندگیست
کرد ویران پس عمارت میکند
وان عمارت را زیارت میکند
آه اگر باشد دریدنها ز خَود
مینگیرد بخیه اینها تا ابد
آه از آن ویرانی کز خود بود
تا ابد نام عمارت نشنود
مژدهٔ احیاء عندالرب از آن
بهر این اخلد الیالارض مهان
این حکایت مدتی خواهد مدید
بهر اسماعیل قربانی رسید



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: داستان ابراهیم و قربانی کردن اسماعیل ادامه مییابد و به توصیف حالات ابراهیم در لحظهای بحرانی میپردازد. ابراهیم، با چهرهای خندان و دل پاک، به قربانی کردن فرزندش اقدام میکند، اما هر بار که خنجر به گلوی اسماعیل نزدیک میشود، هیچ آسیبی به او نمیرسد. اسماعیل در حالتی از وفاداری و صبوری به پدرش میگوید که قدرت روحی او از عشق به خداست و این عشق باعث زنده ماندن او میشود. ابراهیم از این لحظه به شک میافتد و در مییابد که دستورات آسمانی باید با محبت و عشق همراه باشد. او از خداوند میخواهد که هرگز فرمانی به زشتی ندهد و نیاز به دستورات محبتآمیز دارد. در نهایت، داستان به این نکته میرسد که در پس هر قربانی و ویرانی، زندگی و احیا وجود دارد و باید به حکمت مسبب همه چیز ایمان داشت.
هوش مصنوعی: ابراهیم با شادی آستین بالا زد؛ چهرهاش خندان بود و بر لبانش لبخند داشت.
هوش مصنوعی: آن پیر با قامت خمیده و موی سپید، کارد را محکم بر گلوی اسماعیل میکشید.
هوش مصنوعی: از جمع فرشتگان مقرّب در هفت آسمان بانگ و هیاهوی «آفرین» برخاست.
هوش مصنوعی: همهٔ گروه فرشتگان برای تماشا از گوشه و کنار آسمان سر بیرون آوردند.
هوش مصنوعی: پاکان عالم بالا از صومعهها و کاخهای بیعیب عالم بیمکان سر کشیدند و نگاه کردند.
هوش مصنوعی: آواز «احسنت» و بانگ «آفرین» در آسمان برین غوغایی به پا کرد.
هوش مصنوعی: همه به تماشای آن پیر پاکدل ایستاده بودند که کارد را بر گلو و پس گردن فرزند میکشید.
هوش مصنوعی: هر چه خنجر را بر گلوی او میکشید، حتی سر مویی از او را نمیبرید.
هوش مصنوعی: نه گلو بریده شد و نه حتی رگی زخمی شد؛ از این رو دل آن بندهٔ وفادار پریشان و آزرده شد.
هوش مصنوعی: اسماعیل به او گفت: ای پدر عزیز، چون تو به چهرهٔ من نگاه میکنی،
هوش مصنوعی: شاید مهر و محبت چهرهٔ من از درون تو نیروی بازویت را میگیرد و دستت سست میشود.
هوش مصنوعی: نیروی تن از شادی و نشاط دل است و روح حیوانی (جان زندگیبخش) از دل پدید میآید.
هوش مصنوعی: هنگامی که روح پژمرده شود دل هم پژمرده میشود، و چون روح افسرده گردد دل گویی میمیرد.
هوش مصنوعی: با دل پژمرده، نشاط و توان تن از میان میرود؛ با دل غمگین شادی ممکن نیست.
هوش مصنوعی: بیگمان هرگاه دل کسی افسرده شود، دست و پایش هم سست و بیجان میشود.
هوش مصنوعی: حتی یک آدم دلمرده در یک مجلس، دل همهٔ حاضران را افسرده میکند.
هوش مصنوعی: ای پدر، صورت مرا روی خاک بگذار تا چشمت چهرهٔ مرا نبیند.
هوش مصنوعی: خنجر برّنده را بر پشت گردنم بگذار و بیش از این در انجام فرمان خدا درنگ مکن.
هوش مصنوعی: ابراهیم چنین کرد و بارها خنجر کشید، اما آن کشیدن هیچ اثری نکرد.
هوش مصنوعی: اسماعیل گفت: ای پدر، نوک خنجرت را زودتر در پشت گردنم فرو کن.
هوش مصنوعی: ابراهیم نوک خنجر را بر پشت گردن او فشار داد، اما نه فرو رفت و نه حتی سر مویی را برید.
هوش مصنوعی: ابراهیم خلیلالله بر خنجر خشم گرفت و از شدت ناراحتی آن را از دست بر زمین انداخت.
هوش مصنوعی: ابراهیم به خنجر گفت: این چه حالی است که اکنون در تو پیدا شده است؟ رازِ آیهٔ «و آهن را فرو فرستادیم» که از نیرو و برندگی آهن خبر میدهد کجا رفت؟
هوش مصنوعی: بگو آن آب و جلای تیغت که آتش را هم میبرید چه شد؟ آن لبهٔ تیز و دَمِ بُرّندهات کجا رفت؟
هوش مصنوعی: ای ابزار قهر، قهر و سختیات چه شد؟ ای ابری که خون میباری، خونباریدنت کجا رفت؟
هوش مصنوعی: خنجر پاسخ داد: ای پدر بزرگواری، مرا معذور بدار اگر در دست تو فرمان نمیبرم.
هوش مصنوعی: تو میگویی ببُر، اما هر لحظه بی هیچ شک و تردیدی از عالم غیب ندایی به من میرسد.
هوش مصنوعی: خداوند میگوید این گلو را نبُر و خون این سر بلندمرتبه را که به ستارهٔ فرقد میساید نریز.
هوش مصنوعی: من ابزاری بیش نیستم و از کار خود آگاهی ندارم؛ نه آرامم از خودم است و نه روش و رفتارم.
هوش مصنوعی: اگر خدا بگوید آسمانها را ببُر، هم آسمان و هم زمین را میشکافم.
هوش مصنوعی: و اگر فرمان دهد که آن بزرگوار را نبُر، نه هوا را میشکافم و نه آب را.
هوش مصنوعی: ای آگاه، تنها من چنین نیستم؛ بدان که همهٔ ذرههای جهان در فرمان خدا اسیرند.
هوش مصنوعی: همهٔ موجودات در برابر حکم خدا سراپا گوش و چشماند تا ببینند از سر لطف یا خشم چه فرمانی به آنها میرسد.
هوش مصنوعی: اگر خدا به آسمان بگوید آرام بگیر، تا ابد راه گردش خود را فراموش میکند.
هوش مصنوعی: و اگر فرمان دهد که زمین از جای خود بجهد، در نخستین گام پا بر سر آسمان میگذارد.
هوش مصنوعی: آب به فرمان خدا به یکی جان میبخشد و دیگری را به کام اژدها و نابودی میسپارد.
هوش مصنوعی: آب گاهی از لطف خدا چشمهٔ زندگی میشود و گاهی از قهر او دریای طوفانیِ مرگ.
هوش مصنوعی: باد به فرمان خدا گاهی بساط و فرش را میگرداند و حمل میکند، و گاهی بالا و پایین را درهم میآمیزد و ویران میکند.
هوش مصنوعی: اگر خدا از روی لطف لقمهای نان روزی کند، همان لقمهٔ نان به بنده جان و توان میدهد.
هوش مصنوعی: و اگر از روی قهر بدهد، همان لقمه در گلویش گیر میکند تا با خواری بسیار جانش را بگیرد.
هوش مصنوعی: اثر هر سببی را از مسبّب یعنی خدا بدان؛ این سببها در نگاه ما همچون طلسمی پوششی بیش نیستند.
هوش مصنوعی: ای دوست مهربان، راست میگویم که اسباب جهان چیزی جز بهانه نیستند.
هوش مصنوعی: این سببها در برابر مسبّب هیچاند و نادانان که به آنها دل میبندند جز سرگشتگی و پیچ و تاب بهرهای ندارند.
هوش مصنوعی: خداوند گاهی صد سبب و وسیله را بیاثر میکند و گاهی بدون هیچ سببی صد سود و بهره میرساند.
هوش مصنوعی: گاهی صد کلید هم دری را برایت باز نمیکند و گاهی بی هیچ کلیدی سرزمینی کامل را به رویت میگشاید.
هوش مصنوعی: خدا گاهی سبب میسازد و گاهی سبب را از میان میبرد؛ پس از سببها بگذر و خودِ پدیدآورندهٔ سببها را بجوی.
هوش مصنوعی: از این وسیلههای بیثمر دست بکش و دامن لطف و مهربانی خدای سببساز را به دست آور.
هوش مصنوعی: اگر سببی لازم باشد، سازندهٔ آن سبب خداست؛ و اگر سببی هم نباشد، باز اوست که کارت را چاره میکند.
هوش مصنوعی: در این وادی، خرد دیوانه و شوریده است و عقل سرگردان مانده و مانند سوفسطاییان در همه چیز به شک افتاده است.
هوش مصنوعی: جهانی در حال سوختن است، اما سوزاننده کجاست؟ این همه مردهاند، پس آن زندهٔ حقیقی کجاست؟
هوش مصنوعی: آتشی آشکار است اما افروزندهٔ آن پیدا نیست؛ میسوزاند و میسازد، اما این سازنده کجاست؟
هوش مصنوعی: بنایی را ویران میکند و میسازد، این معمار کجاست؟ همهٔ مردم در خواب غفلتاند، آن بیدار کجاست؟
هوش مصنوعی: کسی هست که میدرد و میدوزد؛ این خیاط کیست و این دریدن و دوختن برای چیست؟
هوش مصنوعی: شاعر خطاب به خدا میگوید: بدر و بدوز که دکان از آنِ توست؛ ویران کن و بساز که ایوان و کاخ از آنِ توست.
هوش مصنوعی: بکش و ببخش که ما اسیران توایم؛ هرچه میخواهی بکن که ما از آنِ توییم.
هوش مصنوعی: در ویرانکردنهای تو صد آبادانی نهفته است و پشت سر هر غمی که میدهی صد شادی است.
هوش مصنوعی: وقتی تو کسی را بکشی، به جای آن صد جان میدهی؛ و چه جانی! صد جان جاودانه میبخشی.
هوش مصنوعی: خوشا آن کشتن و بر خاک انداختن به دست تو، و خوشا آن دریدنها و ویرانساختنها.
هوش مصنوعی: پشت هر کشتنی از سوی خدا صد زندگی هست و هر دریدنی دویست دوختن و ترمیم در پی دارد.
هوش مصنوعی: خدا ویران میکند، سپس آباد میسازد و به آن بنای تازه نظر و توجه میکند.
هوش مصنوعی: افسوس اگر این دریدنها از خود آدمی و به دست نفس خودش باشد؛ چنین پارگیهایی هرگز تا ابد دوخته نمیشود.
هوش مصنوعی: افسوس از ویرانیای که از خود انسان باشد؛ چنین ویرانهای تا ابد رنگ آبادانی نمیبیند.
هوش مصنوعی: بشارتِ «زنده بودن نزد پروردگار» که قرآن دربارهٔ کشتهشدگان راه خدا میگوید، از آن کشتنِ الهی است؛ و برای این ویرانیِ خودساخته، حکمِ «به زمین چسبید» و خواری است.
هوش مصنوعی: شرح این مطلب زمانی دراز میطلبد؛ (به داستان بازگردیم که) قربانی و فدیه برای اسماعیل فرا رسید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.