مرا سودای آن دلبر ز دانایی و قرایی
برون آورد تا گشتم چنین شیدا و سودایی
سر سجاده و مسند گرفتم من به جهد و جد
شعار زهد پوشیدم پی خیرات افزایی
درآمد عشق در مسجد بگفت ای خواجه مرشد
بدران بند هستی را چه دربند مصلایی
به پیش زخم تیغ من ملرزان دل بنه گردن
اگر خواهی سفر کردن ز دانایی به بینایی
بده تو داد اوباشی اگر رندی و قلاشی
پس پرده چه میباشی اگر خوبی و زیبایی
قراری نیست خوبان را ز عرضه کردن سیما
بتان را صبر کی باشد ز غنج و چهره آرایی
گهی از روی خود داده خرد را عشق و بیصبری
گهی از چشم خود کرده سقیمان را مسیحایی
گهی از زلف خود داده به مؤمن نقش حبل الله
ز پیچ جعد خود داده به ترسایان چلیپایی
تو حسن خود اگر دیدی که افزونتر ز خورشیدی
چه پژمردی چه پوسیدی در این زندان غبرایی
چرا تازه نمیباشی ز الطاف ربیع دل
چرا چون گل نمیخندی چرا عنبر نمیسایی
چرا در خم این دنیا چو باده بر نمیجوشی
که تا جوشت برون آرد از این سرپوش مینایی
ز برق چهره خوبت چه محروم است یعقوبت
الا ای یوسف خوبان به قعر چه چه میپایی
ببین حسن خود ای نادان ز تاب جان اوتادان
که مؤمن آینه مؤمن بود در وقت تنهایی
ببیند خاک سر خود درون چهره بستان
که من در دل چهها دارم ز زیبایی و رعنایی
ببیند سنگ سر خود درون لعل و پیروزه
که گنجی دارم اندر دل کند آهنگ بالایی
ببیند آهن تیره دل خود را در آیینه
که من هم قابل نورم کنم آخر مصفایی
عدمها مر عدمها را چو میبیند بدل گشته
به هستی پیش میآید که تا دزدد پذیرایی
به هر سرگین کجا گشتی مگس را گر خبر بودی
که آید از سرشت او به سعی و فضل عنقایی
چو ابن الوقت شد صوفی نگردد کاهل فردا
سبک کاهل شود آن کس که باشد گول و فردایی
میان دلبران بنشین اگر نه غری و عنین
میان عاشقان خو کن مباش ای دوست هرجایی
ایا ماهی یقین گشتت ز دریای پس پشتت
بگردان روی و واپس رو چو تو از اهل دریایی
ندای ارجعی بشنو به آب زندگی بگرو
درآ در آب و خوش میرو به آب و گل چه میپایی
به جان و دل شدی جایی که نی جان ماند و نی دل
به پای خود شدی جایی که آن جا دست میخایی
ز خورشید ازل زر شو به زر غیر کمتر رو
که عشق زر کند زردت اگر چه سیم سیمایی
تو را دنیا همیگوید چرا لالای من گشتی
تو سلطان زادهای آخر منم لایق به لالایی
تو را دریا همیگوید منت مرکب شوم خوشتر
که تو مرکب شوی ما را به حمالی و سقایی
خمش کن من چو تو بودم خمش کردم بیاسودم
اگر تو بشنوی از من خمش باشی بیاسایی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به عشق و درک عمیق آن میپردازد و به نوعی دیالوگی بین دل و عقل شکل میدهد. او از حالتی شیدایی و سودایی سخن میگوید که بر اثر محبت و وصل دلبرش به او دست داده است و به اهمیت رهایی از قیدهای دنیا و جستجوی حقیقت در دل اشاره میکند. همچنین، به زیباییهای عشق و حضور آن در زندگی روزمره با نمادهایی چون گل و خورشید میپردازد و میخواهد تا انسانها را به درک معانی واقعی زندگی و پیشرفت روحی دعوت کند. در نهایت، شاعر بر لزوم فروتنی و نسبت به خودشناسی تاکید میکند و از اهمیت درک زیبایی در درون سخن میگوید.
هوش مصنوعی: عشق و محبت آن معشوق زیبا و دانا مرا از عقل و دانش خارج کرده است و باعث شده که به این حالت شیدایی و جنون دچار شوم.
هوش مصنوعی: به خاطر جستجو و تلاش برای رسیدن به معارف الهی، بر روی سجاده و جایگاه عبادت نشستم و تظاهر به زهد و ریاضت کردم تا اعمال نیکو و خیر انجام دهم.
هوش مصنوعی: عشق در مسجد وارد شد و خطاب به خواجه گفت: ای مرشد، چرا بندهای وجود و هستی را نمیگسلی و خود را به مصلای (محل نماز) نمیسپاری؟
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به سفر بروی، باید با دل شجاع و توکل به دانش و بینش خودت اقدام کنی، و از ترس زخم تیغ من (که به خاطر عشق و درد ناشی از آن است) نلرزی و گردن را خم نکن.
هوش مصنوعی: اگر تو میخواهی خوب و زیبا باشی، لازم است که در رفتار و کردار خود هم این خوبی و زیبایی را نشان دهی. اینکه ظاهر خود را بپوشانی و در باطن، ناپسند و رند باشی، چطور میتواند موجب خوبی تو شود؟
هوش مصنوعی: خوبان (آدمهای نیکو) قرار و توافقی برای نمایش زیبایی و جمال (چهره) خود ندارند و از آنجا که همواره به خودنمایی و دلربایی مشغولند، صبر و شکیبایی در برابر این دلرباییها وجود ندارد.
هوش مصنوعی: گاهی با روی خود عشق و بیصبری را به خرد میدهد و گاهی با چشمانش، بیماران را شفا میبخشد، مانند مسیح.
هوش مصنوعی: گاه از زلف خود به مؤمنان نماد و نشانهٔ رشتهٔ الهی (حبل الله) را میدهد و از پیچیدگی و حالت موی خود به مسیحیان صلیب (چلیپا) را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: اگر تو زیبایی خود را ببینی که از خورشید هم بیشتر است، چرا پژمرده و فاسد شدهای در این دنیای خاکی و مادی؟
هوش مصنوعی: چرا به نعمتهای بهاری که خداوند به دل میدهد، شاداب و سرزنده نیستی؟ چرا مانند گل نمیخندی و چرا بوی خوشی ندارید مانند عطر عنبر؟
هوش مصنوعی: چرا در دنیای پر از غم و مشکلات مانند باده نمیجوشی و نمیخروشی، تا شور و زندگی را از این ظاهر فریبنده و زرق و برقی که داری، بیرون بیاوری؟
هوش مصنوعی: یعقوب، پدر یوسف، به خاطر زیبایی یوسف به او حسرت میخورد و محروم است از دیدن چهره زیبا و درخشان او. اینجا به یوسف خوبان، یعنی زیباترین افراد، خطاب میشود که چرا در قعر و عمق دلتنگی و غم به سر میبرد.
هوش مصنوعی: ای نادان، زیبایی خود را ببین، زیرا تابش جان اوتاد (شخصیتهای بزرگ معنوی) در چهرهات تجلی دارد، و مؤمن مانند آینهای است که در تنها بودنش میتواند تصویر مؤمن دیگری را منعکس کند.
هوش مصنوعی: خاک سر (خاک بر سر) به معنای عذاب یا خفت است و بستان به معنای باغ یا زیبایی است. در اینجا شاعر میگوید که اگر کسی به سرنوشت و حالت خود نگاهی بیندازد، متوجه خواهد شد که در دل او چه زیباییها و زیباییهایی پنهان شده است. به تعبیری، او از جمال و زیبایی درون خود خبر ندارد.
هوش مصنوعی: ببیند انسان، سنگ سخت و بیارزش خود را در درون سنگهای قیمتی مانند لعل و پیروزه، زیرا من در دل خود گنجی دارم که مرا به سوی عوالم بالاتر و معنویتر هدایت میکند.
هوش مصنوعی: آهن تیره دل نمیتواند خود را در آینه ببیند، اما اگر به خود تلاش کند و تغییر کند، میتواند نور و زیبایی را به خود جذب کند. این به معنای امکان تحول و بهتر شدن فرد است.
هوش مصنوعی: عدمها وقتی عدمها را میبینند، یعنی وقتی در عالم وجود نگاه میکنند و یکدیگر را در حالتی از عدم میبینند، به وجود آمده و برمیخیزند تا از وجود حقیقی چیزی را بربایند و همچنان در پذیرش و مهمانی بمانند.
هوش مصنوعی: اگر مگس بتواند بفهمد که از کجا آمده و چه سرنوشتی دارد، دیگر به سرگین (مدفوع) نمیرود، زیرا بلافاصله به تلاش و فضیلت عنقا (پرندهای افسانهای و نماد کمال) روی میآورد.
هوش مصنوعی: چنانکه صوفی زمانه (ابن الوقت) که در دنیا زندگی میکند، دیروز و یوم آینده را فراموش نمیکند و تنبلی نمیکند، کسی که فریبخورده و بیفکر باشد، به سادگی در فرداها غرق میشود و به تنبلی میافتد.
هوش مصنوعی: اگر در کنار زیبارویان نشستهای، با دلهای آنها همنشین شو و به تنهایی و غریب بودن فکر نکن. ای دوست، در میان عاشقان آرامش داشته باش و هرگز به فکر پراکنده بودن نباش.
هوش مصنوعی: ای ماهی، آیا واقعاً از دریای پشت سرت مطمئن شدی؟ به خودت توجه کن و به عقب برگرد، چون تو هم از خانوادهی دریا هستی.
هوش مصنوعی: ندای «ارجعی» (برگرد، برگرد) را بشنو و به آب زندگی وارد شو. به داخل آب برو و با خوشحالی بگذران، چرا که در آب و گل رویش و زندگی وجود دارد، پس چرا به دنبال چیز دیگر رفتی؟
هوش مصنوعی: به روح و دل خود وارد شدی به جایی که نه روح باقی ماند و نه دل، به ارادهٔ خود به جایی رسیدی که آنجا دست بینوازی.
هوش مصنوعی: از نور خورشید اولیه و جاودانه به رنگ طلا تبدیل شو و به رنگی غیر از طلا راضی نباش، زیرا عشق تو را با رنگی زرد میکند، حتی اگر در ظاهر به شکل نقرهای باشی.
هوش مصنوعی: دنیا به تو میگوید که چرا ساکت و بیعمل شدهای، در حالی که تو فرزند یک سلطان هستی و من لایق آن هستم که برای تو لالایی بخوانم.
هوش مصنوعی: در اینجا دریا به شخصی اشاره میکند و میگوید که دوست دارد بارِ او را به دوش بکشد و از هر چیز دیگری خوشتر است که او سوار بر مرکب شود، در حالی که خود او در نقش خدمتکار و باربر باقی بماند. این بیان به نوعی از عشق و احترام به محبوب اشاره دارد که حاضراست برای او همه چیز را فدای خود کند.
هوش مصنوعی: سکوت کن، من هم اگر به جای تو بودم سکوت میکردم و آرام میشدم. اگر تو صدای مرا بشنوی و ساکت باشی، تو هم آرامش مییابی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
بهار آمد من و هر روز نو باغی و نو جایی
به گشتن هر زمان عزمی به بودن هر زمان رایی
قدح پر باده رنگین به دست باده پیمایی
چو مرغ از گل به گل هر ساعتی دیگر تماشایی
نگاری با من و رویی نه رویی بلکه دیبایی
[...]
شبی تاری چو بیساحل دمان پر قیر دریائی
فلک چون پر ز نسرین برگ نیل اندوده صحرائی
نشیب و توده و بالا همه خاموش و بیجنبش
چو قومی هر یکی مدهوش و درمانده به سودائی
زمانه رخ به قطران شسته وز رفتن برآسوده
[...]
ایا بی حد و مانندی که بی مثلی و همتایی
تو آن بی مثل و بی شبهی که دور از دانش مایی
ز وهمی کز خرد خیزد تو زان وهم و خرد در وی
ز رایی کز هوا خیزد تو دور از چشم آن رایی
پشیمانست دل زیرا که تو اسرارها دانی
[...]
خرد را دوش میگفتم که ای اکسیر دانایی
همت بیمغز هشیاری همت بیدیده بینایی
چه گویی در وجود آن کیست کو شایستگی دارد
که تو با آب روی خویش خاک پای او شایی
کسی کاندر جهان بیهیچ استکمال از غیری
[...]
زهی اخلاق تو محمود همچون عقل و دانائی
زهی ایام تو مشکور همچون عهد برنائی
امام شرق رکن الدینکه سوی حضرتت دایم
خطاب انجم و چرخست مولانا و مولائی
اضافت با کف رادت ز گیتی گنج پردازی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.