گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصه

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم »

بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصه

جوحی هر سالی ز درویشی به فن

رو بزن کردی کای دلخواه زن

چون سلاحت هست رو صیدی بگیر

تا بدوشانیم از صید تو شیر

قوس ابرو تیر غمزه دام کید

بهر چه دادت خدا از بهر صید

رو پی مرغی شگرفی دام نه

دانه بنما لیک در خوردش مده

کام بنما و کن او را تلخ‌کام

کی خورد دانه چو شد در حبس دام

شد زن او نزد قاضی در گله

که مرا افغان ز شوی ده‌دله

قصه کوته کن که قاضی شد شکار

از مقال و از جمال آن نگار

گفت اندر محکمه‌ست این غلغله

من نتانم فهم کردن این گله

گر به خلوت آیی ای سرو سهی

از ستم‌کاری شو شرحم دهی

گفت خانهٔ تو ز هر نیک و بدی

باشد از بهر گله آمد شدی

خانهٔ سر جمله پر سودا بود

صدر پر وسواس و پر غوغا بود

باقی اعضا ز فکر آسوده‌اند

وآن صدور از صادران فرسوده‌اند

در خزان و باد خوف حق گریز

آن شقایق‌های پارین را بریز

این شقایق منع نو اشکوفه‌هاست

که درخت دل برای آن نماست

خویش را در خواب کن زین افتکار

سر ز زیر خواب در یقظت بر آر

هم‌چو آن اصحاب کهف ای خواجه زود

رو به ایقاظا که تحسبهم رقود

گفت قاضی ای صنم معمول چیست

گفت خانهٔ این کنیزک بس تهیست

خصم در ده رفت و حارس نیز نیست

بهر خلوت سخت نیکو مسکنیست

امشب ار امکان بود آنجا بیا

کار شب بی سمعه است و بی‌ریا

جمله جاسوسان ز خمر خواب مست

زنگی شب جمله را گردن زدست

خواند بر قاضی فسون‌های عجب

آن شکرلب وانگهانی از چه لب

چند با آدم بلیس افسانه کرد

چون حوا گفتش بخور آنگاه خورد

اولین خون در جهان ظلم و داد

از کف قابیل بهر زن فتاد

نوح چون بر تابه بریان ساختی

واهله بر تابه سنگ انداختی

مکر زن بر کار او چیره شدی

آب صاف وعظ او تیره شدی

قوم را پیغام کردی از نهان

که نگه دارید دین زین گمرهان

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۲۶

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این بخش از مثنوی، قاضی به خاطر زیبایی و جذابیت زن جوحی به طرز عجیبی دلبسته او می‌شود. زن جوحی که در حبس است، با نایب قاضی تماسی برقرار کرده و از او می‌خواهد که او را آزاد کند. قاضی غرق در احساسات و تفکرات خود، از درک حقیقت ناتوان می‌ماند و به این حالت ادامه می‌دهد. در نهایت، زن به قاضی می‌گوید که برای چه مدت باید در این وضعیت بماند و از او می‌خواهد تا به جای او، به دنبال دیگری برود. شعر به بی‌خبری قاضی و ناتوانی او در شناخت واقعیت و فریب‌های عشق اشاره دارد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# جوحی هر سالی ز درویشی به فن

رو بزن کردی کای دلخواه زن

هوش مصنوعی: جوحی هر سال با توانایی خاص خود به میان درویشان می‌رفت تا دلخواه خودش را از آن‌ها به‌دست آورد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# چون سلاحت هست رو صیدی بگیر

تا بدوشانیم از صید تو شیر

هوش مصنوعی: چون ابزار و سلاحی برای شکار داری، بهتر است که شیری را بگیری تا ما از شکار تو بهره‌مند شویم.

# قوس ابرو تیر غمزه دام کید

بهر چه دادت خدا از بهر صید

هوش مصنوعی: ابرو همانند قوس، و غمزه همانند تیر است که در دام فریب و مکر قرار دارد؛ پس هر چه خدا به تو داده، برای چه چیزی است؟ آیا برای شکار و فریب دیگران است؟

# رو پی مرغی شگرفی دام نه

دانه بنما لیک در خوردش مده

هوش مصنوعی: به دنبال پرنده‌ای بزرگ نرو، زیرا آن را با دانه‌ای فریب نده، اما دانه‌ای که در اختیارش قرار می‌دهی برایش مناسب نباشد.

# کام بنما و کن او را تلخ‌کام

کی خورد دانه چو شد در حبس دام

هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که هرچند قاضی به زن جوحی وعدهٔ کامروایی می‌دهد، اما باید توجه کند که اگر او را در دام بیندازد و تلخ‌کامش کند، دیگر از آن دانه‌ای که به او داده، لذتی نخواهد برد. در واقع، قاضی در این وضعیت، خود را در دام دشواری و ناکامی قرار می‌دهد.

# شد زن او نزد قاضی در گله

که مرا افغان ز شوی ده‌دله

هوش مصنوعی: زن جوحی به نزد قاضی رفت و با ناله و شکایت از شوهرش گفت که او درد و زجر زیادی به او می‌دهد.

# قصه کوته کن که قاضی شد شکار

از مقال و از جمال آن نگار

هوش مصنوعی: قاضی به خاطر سخنان و زیبایی آن زن، گرفتار و مجذوب او شد و داستان را طولانی نکن.

# گفت اندر محکمه‌ست این غلغله

من نتانم فهم کردن این گله

هوش مصنوعی: زن جوحی می‌گوید که در این دادگاه شلوغ و پرسر و صدا، نمی‌توانم سر و ته این مسئله و مشکلات را درک کنم.

# گر به خلوت آیی ای سرو سهی

از ستم‌کاری شو شرحم دهی

هوش مصنوعی: اگر ای سرو زیبا به خلوت بیایی، از ظلم و ستمی که به من شده، رازهای خود را برایم بازگو کن.

# گفت خانهٔ تو ز هر نیک و بدی

باشد از بهر گله آمد شدی

هوش مصنوعی: گفته می‌شود که خانهٔ تو، چه خوب و چه بد، به خاطر ورود آدم‌های ناراحت و غمگین پر شده است.

# خانهٔ سر جمله پر سودا بود

صدر پر وسواس و پر غوغا بود

هوش مصنوعی: خانه‌ای که در میان همه چیزها، پر از افکار و خیالات است، در واقع جایی بوده که سر و صدا و نگرانی زیادی در آن وجود دارد.

# باقی اعضا ز فکر آسوده‌اند

وآن صدور از صادران فرسوده‌اند

هوش مصنوعی: بقیه اعضای بدن در آرامش و راحتی هستند و فقط سر از اندیشیدن خسته و فرسوده شده است.

# در خزان و باد خوف حق گریز

آن شقایق‌های پارین را بریز

هوش مصنوعی: در هوای خنک و درختان خشکیده پاییز، برای فرار از ترس خدا، گل‌های شقایق پارسال را باغ‌ها بریزید.

# این شقایق منع نو اشکوفه‌هاست

که درخت دل برای آن نماست

هوش مصنوعی: این شقایق، نماد زیبایی و عشق و جوانی است که در حقیقت نشانه‌ای از دل خوش و شاداب است، و درخت دل نیز برای نشان دادن این زیبایی و احساسات پر میوه و سرشار از زندگی به وجود آمده است.

# خویش را در خواب کن زین افتکار

سر ز زیر خواب در یقظت بر آر

هوش مصنوعی: برای رهایی از این فکر و خیال، خود را به خواب ببر و بگذار خواب غفلت بر تو غلبه کند. سپس از زیر خواب بیدار شو و به هوش و آگاهی بازگرد.

# هم‌چو آن اصحاب کهف ای خواجه زود

رو به ایقاظا که تحسبهم رقود

هوش مصنوعی: ای خواجه، مانند آن مردان غاری که خوابشان نامتناهی بود، سریعاً به بیداری شو؛ زیرا تو گمان می‌کنی آن‌ها فقط در خوابند.

# گفت قاضی ای صنم معمول چیست

گفت خانهٔ این کنیزک بس تهیست

هوش مصنوعی: قاضی به زن جوحی می‌گوید که این حرف‌ها معمول است و می‌گوید خانهٔ این کنیزک (زن جوحی) بسیار خالی و بی‌مزد است.

# خصم در ده رفت و حارس نیز نیست

بهر خلوت سخت نیکو مسکنیست

هوش مصنوعی: خصم (دشمن یا رقیب) به ده (محل) رفت و نگهبانی نیز در آنجا نیست، بنابراین این مکان برای خلوت و آرامش بسیار مناسب است.

# امشب ار امکان بود آنجا بیا

کار شب بی سمعه است و بی‌ریا

هوش مصنوعی: اگر امشب امکان داشته باشد، به آنجا بیا، زیرا در این شب کارها بدون شبهه و بدون تظاهر است.

# جمله جاسوسان ز خمر خواب مست

زنگی شب جمله را گردن زدست

هوش مصنوعی: همهٔ جاسوسان مست از شراب خواب‌آلودند و در این شب به خاطر مستی، گردن همه آنها را زده‌اند.

# خواند بر قاضی فسون‌های عجب

آن شکرلب وانگهانی از چه لب

هوش مصنوعی: زنی که لب‌های شیرینی دارد، فسون‌هایی عجیب و حیرت‌انگیز برای قاضی خوانده و او را مجذوب کرده است. او ناگهان از او می‌پرسد که چرا این چنین می‌کوشد و با این حالاتش او را تحت تاثیر قرار داده است.

# چند با آدم بلیس افسانه کرد

چون حوا گفتش بخور آنگاه خورد

هوش مصنوعی: چندین بار ابلیس (شیطان) داستان‌هایی برای آدم سروده و او را فریب داده بود، تا اینکه حوا به او گفت که خوردن میوه ممنوعه را امتحان کند و در نهایت او هم آن میوه را خورد.

# اولین خون در جهان ظلم و داد

از کف قابیل بهر زن فتاد

هوش مصنوعی: اولین بار در جهان، به خاطر عشق و desire به یک زن، ظلم و بی‌عدالتی به دست قابیل اتفاق افتاد که در نتیجه برادری را به قتل رساند.

# نوح چون بر تابه بریان ساختی

واهله بر تابه سنگ انداختی

هوش مصنوعی: نوح (پیامبر) وقتی که بر روی صفحه‌ای (تابه) غذا سرخ کرد، خانواده‌اش بر آن صفحه سنگ می‌انداختند.

# مکر زن بر کار او چیره شدی

آب صاف وعظ او تیره شدی

هوش مصنوعی: دسیسه و فریب زن بر کار قاضی چیره شد و سخنان پندآمیز او دیگر اثر نداشت و مفهومش به زلالی و روشنی قبل نیست.

# قوم را پیغام کردی از نهان

که نگه دارید دین زین گمرهان

هوش مصنوعی: پیام کردی به مردم از درون و به آنها گفتی که دین خود را از این نادان‌ها حفظ کنند و مراقب باشند.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصه به خوانش فاطمه زندی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

منصور پویان در ‫۱۰ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۵۰ نوشته:

در کاسهء سر ِما مانند آن قاضی؛ افکار نیک و بد بسیاری همواره در آمد و شد می باشند. راه رهایی از این سموم فکری همانا این است که مانند درختان که خود را به باد ِپاییزی یعنی به یاوری دوست می سپارند، ما نیز خود را در معرض بی برگی ِعرفا یعنی وزش ِخزان قرار دهیم تا افکار بیهوده را پاکسازی کنیم. افکار بیهوده و روزمرگی پیوسته در سر انسان در رفت و آمد اند و شراره های آنها هر آینه ما را از لقای دوست باز می دارند. افکار کهنه همانا باورمندی ها و اشتغالات ما می باشند که راه رسیدن به منزلگه دوست یعنی راه ما را سوی معشوق عرفانی سد می کنند.
همانند قاضی در داستان جوحی، آدمی از بهر پیدا کردن معشوق و دلبستگی های دنیوی؛ به درون صندوقچه های خیالی بسیاری گرفتار آمده است و لذا راه رسیدن به معشوق ِغنایی را فراموش کرده است. راه رهایی از این صندوقچه های خیالاتی و هوسناک همانا اینست که آدمی به معشوق الهی و به حقیقت از طریق عارفان واصل شود. بیداری به امر وحدت در جهان مینویی هر آینه در گرو آنست که از تلواسهء صندوقچه های افکار و ظواهر این جهان مادّی؛ خود را برهانیم. چرا که مرگ و رهایی از قفس تن و از وابستگی ها، همانا موجب ِآگاهی و به حقیقت رسیدن و سوی عـَـلا رفتنمان می شود. بنابراین گذر از جهان مادی و دیدن جهان معنا، شدنی نیست مگر خارج شدن از این گردونه و آنهم به مدّد ِآنانی که خودی ندارند جز روی ِدوست.
در این داستان، مولانا ما را هشدار می دهد که از هزاران هزار مردمی که در حیرانی به سر می برند و روی سوی دوست دارند؛ فقط آنانی در منزلگه دوست مستقر شده و در مقام وحدانیت یکی می شوند با جان ِجانان که راز و رمز اش را نیز دریافته و سراپای خود را مستحیل کنند در دریای ِروی دوست تا از بود و نبود ِصندوقچه ها رهایی همـی یابند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۲۰ نوشته:

خلاصه ی داستان را در جایی دیدم و می آورم:
جوحی یک سال گرفتار فقر و درویشی شد. وقتی خود را از همه سو بی چاره دید،به خانه رفت و به زنش گفت:ای زن!سلاح که داری،پس بلند شو و شکاری پیدا کن تا او را بدوشیم و از او شیری به دست بیاوریم. ابروی کمانی و کرشمه که داری،پس چرا از آن استفاده نمی کنی؟ دانه بپاش و دام بگذار، اما صیدی را به دام بینداز که چاق و چله باشد. به او کام نده. سعی کن که با حیله و فریب خوب او را گول بزنی. زن تا این را شنید،انگار از خدا خواسته باشد،بلند و پیش قاضی رفت و از دست شوهرش شکایت کرد و گفت که این جوحی مردی لاابالی است. فریاد می زد و ناله می کرد و در حین ناله،به قاضی ابرو نشان می داد و لبخند می زد. قاضی که هدف اشاره ی ابروی زن را فهمیده بود،با عصبانیت گفت:این جا خیلی شلوغ است و من نمی توانم قضاوت کنم.زود به خانه ی من بیا تا ببینم که این شوهر لاابالی ات چه بلایی به سر تو آورده.زن گفت:ای قاضی! در خانه ی تو رفت و آمد بسیار است.همه برای مشکلاتشان به خانه ی تو می آیند.قاضی گفت:پس چه کار باید بکنم؟زن گفت:خانه ی من خالی است.شوهرم رفته به ده شان و دربان و نگهبان هم نداریم.اگر امکان دارد امشب بیا.خلاصه زن چنان عشوه گری و طنازی از خودش نشان داد و در گوش قاضی خواند که سرانجام او را رام کرد و قاضی پذیرفت که شب به خانه ی زن برود.شب قاضی به خانه ی جوحی رفت و تا در زد،زن در را باز کرد و با همان دل فریبی و طنازی او را به درون برد.قاضی را در اتاق نشاند و دو شمع روشن کرد و مقداری نقل جلو قاضی گذاشت و گقت:حالا در این خلوت،ما بدون شراب مستیم.در این گفت و گو بودند که جوحی در زد.قاضی سراسیمه شد و هراسان دنبال راه فراری می گشت. زن صندوقی را در گوشه ی اتاق به او نشان داد و گفت که در آن صندوق برود تا او کسی را که در زده،دست به سر کند و برگردد،تا دوباره با هم به عیش و خوشی مشغول شوند.قاضی به صندوق رفت و زن در آن را بست و رفت تا در را باز کند.در را باز کرد و جوحی فریاد زنان و خشمگین وارد شد. تا پا به اتاق گذاشت،با همان خشم گفت:ای زن!من چیزی ندارم که فدای تو کنم.تو هم در این همه سال،چه بهار باشد و چه پاییز،وبال گردن من بوده ای.زبان درازی کردی،گاهی به من می گویی مفلس و گاهی هم دیوث می گوئی،اما بدان که در این دو عیب من بی گناهم و هیچ تقصیری به گردن ندارم.مفلسی من از خداست و دیوثی ام را تو باعث شده ای.من از مال دنیا،تنها همین صندوق را دارم که شک همه را برانگیخته است و همه خیال می کنند که من پول و طلا در آن گذاشته ام.ظاهرش خیلی خوشگل است.اما چیزی در آن نیست.من فردا این صندوق را می برم سر بازار می سوزانم تا مسلمان و گبر و یهودی بدانند که در این صندوق فقط لعنت وجود دارد.زن گفت:از این کار صرف نظر کن.چرا می خواهی صندوق را بسوزانی؟جوحی قسم خورد که صندوق را می سوزاند.زن هم ساکت شد.صبح زود،جوحی حمالی آورد و صندوق را بر پشت او گذاشت.حمال در راه می رفت و قاضی از ترس آرام آرام او را صدا زد.حمال به چپ و راست نگاه کرد تا ببیند که صدا از کجا می آید.با خود فکر کرد که این ندای غیبی است یا پریان او را صدا می زنند.اما صدا پی در پی به گوش می رسید.حمال خوب دقت کرد و دید که صدا از درون صندوق می آید و صدای غیبی و پریان نیست.قاضی به حمال گفت:ای مرد!من قاضی هستم.زود نایب مرا خبر کن تا بیایید و این صندوق را از این نادان بخرد.بعد صندوق را سر بسته به خانه ببر.حمال صندوق را در سر بازار به زمین گذاشت و به شتاب رفت و نایب قاضی را خبر کرد.نایب قاضی زود خود را به سر بازار رساند و به جوحی گفت:این صندوق را چند می فروشی؟جوحی گفت:مشتری ها نهصد دینار می دهند،اما من کم تر از هزارتا نمی فروشم.نایب قاضی گفت:ای مرد بی سر و پا!شرم داشته باش.قیمت صندوق معلوم است.جوحی گفت:خوب نیست مال را ندیده بخری.من سر صندوق را باز می کنم.اگر هزار دینار ارزش نداشت،آن را نخر.چرا ندیده و نشناخته معامله بکنیم.نایب قاضی گفت:نه.لازم نیست در صندوق را باز کنی.همین طور می خرمش.اما با من بساز.نایب قاضی پول را به جوحی داد و به حمال دستور داد که صندوق را بردارد و با او برود.به این صورت جوحی به پول رسید و قاضی هم نجات پیدا کرد.سال دیگر باز جوحی فقیر و بی پول شد. دوباره رو به زنش کرد و گفت:ای زن!تو بازی را خوب بلدی.امسال هم برو سراغ قاضی و از دست من شکایت کن تا امسال هم او را تیغ بزنیم و پولی از او بگیریم.زن جوحی تا این را شنید،چادر به سر کرد و با گروهی از زنان به نزد قاضی رفت. این بار زنی مترجم او شده بود و به جای او حرف می زد تا قاضی او را نشناسد و به یاد بلائی نیفتد که او سال گذشته به سرش آورده بود.زن از گوشه ی چادر ابرو به قاضی نشان می داد.قاضی تا حرف های زن مترجم را شنید و اشاره ی ابرو او را دید،گفت:برو طرف شکایت را بیاور تا داد تو را از او بگیرم.زن رفت و جوحی را آورد.قاضی که پیش تر جوحی را ندیده بود و در آن واقعه هم در صندوق زندانی بود،جوحی را نشناخت.پس رو به جوحی کرد و گفت:چرا نفقه ی این زن را نمی دهی؟جوحی گفت:من مطیع شرعم،اما مفلس و فقیرم و میان شش و بش مانده ام.قاضی خوب دقت کرد جوحی را از صدایش شناخت و گفت:ای حقه باز!این شش و بش را سال پیش با من بازی کردی و من به تو باختم.اما امسال نوبت من است.برو این قمار را با کس دیگری شروع کن.قاضی این را گفت و جوحی و زن را از درگاه خود بیرون کرد.

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۱۱ تیر ۱۴۰۱، ساعت ۰۲:۱۵ نوشته:

در بیت هشتم مصرع دوم

من نتوانم فهم کردن این گله

نتوانم در خواندن مشکل دارد

شاید این طور بوده باشد؟

من نتانم فهم کردن این گله

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۳۶ نوشته:

منظور از جوحی چیست ؟

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۳۹ نوشته:

باقی اعضا ز فکر آسوده‌اند

وآن صدور از صادران فرسوده‌اند

منظور از صادران چیست ؟

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۴۷ نوشته:

نوح چون بر تابه بریان ساختی

واهله بر تابه سنگ انداختی

یعنی چه ؟

Fateme Zandi در ‫۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۳۶ نوشته:

بنام او

شرح ابیات

استاد ارجمند جناب کریم زمانی

بیت 4449

جوحی هر سالی ز درویشی ، به فن

/ رو به زن کردی که ای دلخواه زن

جوحی هر سال به علّت فقر و تنگدستی از روی حیله رو به زنش می کرد و می گفت : ای زنی که مطلوب دلِ همگانی .

بیت 4450

چون سِلاحت هست ، رَو صیدی بگیر

/ تا بدوشانیم از صیدِ تو شیر

چون سِلاحِ زیبایی و عشوه گری داری . برو شخصی هوسباز را شکار کن تا از صیدِ تو شیرِ منفعت بدوشیم .

بیت 4451

قوسِ ابرو ، تیرِ غمزه ، دامِ کید

/ بهرِ چه دادت خدا ؟ از بهرِ صید

خداوند ، ابروی کمان مانند و نگاهِ نافذِ همچون تیر و دام حیله را برای چه به تو داده است ؟ برای آنکه خلق الله را شکار کنی .

بیت 4452

رَو پیِ مُرغی ، شِگرفی ، دام نِه

/ دانه بنما ، لیک در خوردش مده

اینک برو دامی برای پرنده ای بزرگ بگستر . دانه را بدو نشان بده . امّا نگذار آن را بخورد . یعنی برو شخص بزرگی را به دام بینداز تا مخدوعش سازیم . بی آنکه از تو کام گیرد از او کام گیریم .

بیت 4453

کام بنما و ، کن او را تلخ کام / کی خورد دانه چو شد در حبسِ دام ؟

کام بدو نشان بده . امّا او را تلخ کام کن . پرنده ای که در دام محبوس باشد کی دانه می خورد ؟

بیت 4454

شد زنِ او نزدِ قاضی در گله

/ که مرا افغان ز شویِ دَه دله

زنِ جوحی برای شکایت نزد قاضی رفت که فریاد از این شوهر هوسباز . [ دَه دِله = مجازاََ هوسباز ، کسی که دلش هر دَم هوای کسی کند ]

بیت 4455

قصّه کوته کن ، که قاضی شد شکار

/ از مَقال و از جمالِ آن نگار

داستان را کوتاه کن که قاضی در دامِ گفتار و زیبایی آن زنِ محبوب افتاد .

بیت 4456

گفت : اندر محکمه ست این غُلغله

/ من نتانم فهم کردن این گِله

قاضی که مجذوب آن زن شده بود سعی کرد بهانه ای بتراشد که با او خلوت کن . پس بدان زن گفت : فعلاََ محکمه شلوغ و پُر غوغاست و من نمی توانم آنطور که سزاست به شکایت تو گوش کنم .

بیت 4457

گر به خلوت آیی ، ای سرمِ سَهی

/ از ستمکاریِّ شُو شرحم دهی

ای خوش اندام ، اگر به خلوتِ خانۀ من بیایی و ظلم شوهرت را شرح دهی حتماََ به کارت رسیدگی خواهم کرد . [ سرو سهی = سروِ راست رُسته ، در اینجا مجازاََ به معنی خوش قد و قامت است ]

بیت 4458

گفت : خانۀ تو ز هر نیک و بَدی /

باشد از بهرِ گِله آمد شدی

زن گفت : در خانۀ تو هر آدم نیک و بَد برای طرح شکایت رفت و آمد می کند . پس آنجا نیز خالی از ازدحام نیست .

بیت 4459

خانۀ سَر ، جمله پُر سودا بُوَد / صدر ، پُر وسواس و پُر غوغا بُوَد

خانۀ سَر پُر از خیالاتِ فاسده است و خانۀ سینه پُر از شکوک و اضطراب . ( صدر = سینه ) [ مولانا از ازدحام محکمه به بیان آشفتگی درونی آدمیان ( بواسطۀ هجوم خیالات و افکار پریشان و نداشتن تمرکز روحی ) منتقل می شود . ]

بیت 4460

باقیِ اعضا ز فکر آسوده اند

/ و آن صدور از صادران فرسوده اند

سایر اعضای بدن از اینگونه افکار آسوده اند . و دل ها بر اثر افکار و خیالاتِ درهم و برهم دچار فرسایش می شوند . [ افکار و خیالات به ساختمان مغز مربوط می شود و سایر اعضا چنین وظیفه ای ندارند و از این نظر از فکر آسوده اند . امّا از آن حیث که نوع افکار نیز بر اعضای بدن تأثیر می گذارد آنها نیز به نوعی درگیر افکار هستند . ]

بیت 4461

در خزان و بادِ خوفِ حق گُریز

/ آن شقایق های پارین را بریز

به برگ ریزان و بادِ بیم حضرت حق پناه ببر و شقایق های پارینه را بتکان . یعنی صفت قهریّه حضرت حق همچون خزان ، افکار و اوهام فاسده را از درختِ روح می تکاند . به عبارت دیگر ابتلائات و ریاضات ، روح را به پالایش از رسوباتِ تشویش آورِ فکری می رساند . [ گُریز = فرار کن ، فعل امر از مصدر گریختن / پارین = پارسال ، پارینه / شقایق های پارین = در اینجا کنایه از افکار کهنه و فرسوده است ]

بیت 4462

این شقایق منعِ نو اِشکوفه هاست

/ که درختِ دل برایِ آن نماست

شقایق های پارینه از شکفتن شکوفه های تازه جلوگیری می کند . همان شکوفه هایی که درختِ دل برای شکوفا کردن آنها پدید آمده است . ( نَما = رشد ، نمو ) [ طراوت و بالندگی درخت دل بستگی دارد به ریزش برگ های کهنۀ افکار و خواطر و محو آنها . بنابراین اندیشه های نو در کسانی موج می زند که دائماََ پالایش روحی دارند . ]

بیت 4463

خویش را در خواب کن زین اِفتکار

/ سر ز زیرِ خواب در یَقظَت بر آر

خود را از این قبیل افکار در خواب کن . یعنی از اندیشه های پوچ و فرسوده فارغ شو و آنگاه از این خواب به بیداری حقیقی وارد شو . ( افتکار = اندیشیدن / یَقظَت = بیداری ) [خود را از این افکار در خواب کن . منظور خواب غفلت نیست بلکه آن خواب است که به بیداری جاودانه می انجامد . مانند اصحاب کهف که دیری خوابیدند . امّا سرانجام به بیداری رسیدند . ]

بیت 4464

همچو آن اصحابِ کهف ، ای خواجه زود

/ رَو به اَیقاظاََ که تَحسَبهُم رُقود

ای خواجه ، تو نیز مانند اصحاب کهف هر چه زودتر به بیداری حقیقی نایل شو . زیرا که دیگران تو را نیز مانند خودشان خواب می پندارند .

بیت 4465

گفت قاضی : ای صَنم ، معمول چیست ؟

/ گفت : خانۀ این کنیزک بس تهی است

قاضی به زن جوحی گفت : ای زیبا رُخسار ، در اینگونه کارها چه امری رایج است ؟ یعنی من نمی دانم کجا باید خلوت کنیم . هر چه تو بگویی همان کار را می کنیم . زن گفت : خانۀ این کنیزک ، یعنی خانۀ من بسیار خلوت است .

بیت 4466

خصم در دِه رفت و ، حارس نیز نیست

/ بهرِ خلوت بس نیکو مسکنی است

دشمن ، یعنی شوهرم که از او شکایت دارم به روستا رفته . نگهبانی هم وجود ندارد . بنابراین خانۀ من برای خلوت کردن جای بسیار مناسبی است .

بیت 4467

امشب اَر امکان بُوَد ، آنجا بیآ

/ کارِ شب بی سُمعه است و بی ریا

اگر امکان دارد امشب به خانۀ ما بیآ . زیرا کاری که در شب انجام شود نه کسی می شنود و نه کسی می بیند . [ سُمعه = انجام عمل خیر برای اینکه دیگران بشنوند ، به معنی شهرت طلبی و خودنمایی است ]

بیت 4468

جمله جاسوسان ز خَمرِ خواب مست

/ زنگیِ شب جمله را گردن زده ست

همۀ جواسیس ، یعنی همۀ مردمی که اهلِ فضولی و سخن چینی هستند از شرابِ خواب ، مست می شوند . یعنی جملگی به خواب می روند . چرا که غلامِ سیاهِ شب گردن همه را زده است . یعنی مردم همه شب هنگام مانند اموات روی زمین ولو می شوند . [ زنگیِ شب = شب که همچون زنگی ، سیاه است ]

بیت 4469

خواند یر قاضی فسونهایِ عجب

/ آن شِکرلب ، وانگهانی از چه لب

آن زنِ شیرین لب ، افسونهای شگفت انگیزی بر جناب قاضی خواند . آن هم از چه لبی . ( شکرلَب = شیرین لب ، خوش گفتار ]

بیت 4470

چند با آدم بِلیس افسانه کرد

/ چون حَوا گفتش : بخور ، آنگاه خَورد

ابلیس چند بار در خصوص خوردن گندم بر آدم افسون خواند امّا آدم خام نشد . ولی همینکه حوّا بدو گفت : از این شجرۀ ممنوعه بخور . او نیز خورد . [ این نشان می دهد که مکر زن از مکر ابلیس قوی تر است . چنانکه در آیه 76 سورۀ نساء ، کید شیطان را ضعیف می شمرد و در آیه 28 سورۀ یوسف ، کید زنان را عظیم می نامد . ]

بیت 4471

اوّلین خون در جهانِ ظلم و داد

/ از کفِ قابیل بهرِ زن فتاد

نخستین قتلی که در دنیای ظلم و ستم رُخ داد به دست قابیل انجام شد و آن هم به خاطر زن بود . [ بر حسب روایات تاریخی حوّا در هر شکم یک دختر و یک پسر می زایید . و پسر این شکم با دختر شکم دیگر ازدواج می کرد . قابیل کشاورز بود و هابیل گله دار . قابیل که بزرگتر بود خواهر همزادِ او زیباتر از خواهر همزاد هابیل بود . قرار شد هابیل با همزادِ قابیل ازدواج کند ولی قابیل رضا نداد و مدّعی شد که من با ازدواج با او سزاوارترم . قرار شد هر دو برادر برای خدا قربانی آورند و قربانی هر کس مقبول افتاد او با آن دختر ازدواج کند . هابیل برّه ای پروار آورد و قابیل دسته ای خوشه . قربانی هابیل مقبول افتاد و قربانی قابیل مردود . پس کینۀ برادر به دل گرفت و او را کَشت ( تاریخ الطبری ، ج 1 ، ص 72 ) ]

بیت 4472

نوح چون بر تابه بریان ساختی

/ واهِله بر تابه سنگ انداختی

هر گاه نوح در «ماهی تابه» چیزی سرخ می کرد . واهله (همسر او) بدان «ماهی تابه» سنگ پرتاب می کرد . یعنی در کارِ دعوت نوح کارشکنی می کرد .

بیت 4473

مکرِ زن بر کارِ او چیره شدی

/ آبِ صافِ وعظِ او تیره شدی

حیلۀ زن بر کار دعوت نوح (ع) چیره آمد و آبِ صافِ مواعظِ او تیره شد . یعنی سخنانش را مردم گوش نمی کردند .

بیت 4474

قوم را پیغام کردی از نهان

/ که نگه دارید دین زین گمرهان

زن نوح به مردمی که مخاطب تبلیغ نوح (ع) بودند نهانی پیغام داد که دین (آباء و اجدادی) خود را از این قبیل گمراهان یعنی نوح و امثال او حفظ کنند . [ ابیات اخیر همه در بیان کید زنان بود ]

منابع و مراجع :

شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر ششم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

رسول لطف الهی در ‫۲ ماه قبل، یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۵۲ نوشته:

کلا مسئله قضاوت در مشرق زمین همیشه مشکل دار بوده و هست حال اگر قضاوت در اختیار زنان بود این مشکلات خود به خود پیش نمی‌آمد

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

تازه‌های نرم‌افزار گنجور