خواند مزمل نبی را زین سبب
که برون آ از گلیم ای بوالهرب
سر مکش اندر گلیم و رو مپوش
که جهان جسمیست سرگردان، تو هوش
هین مشو پنهان ز ننگ مدعی
که تو داری شمع وحی شعشعی
هین قم اللیل که شمعی ای همام
شمع اندر شب بود اندر قیام
بی‌فروغت روز روشن هم شبست
بی‌پناهت شیر اسیر‌ِ ارنبست
باش کشتیبان درین بحر صفا
که تو نوح ثانی‌یی ای مصطفی
ره‌شناسی می‌بباید با لُباب
هر رهی را خاصه اندر راه آب
خیز بنگر کاروان‌ِ ره‌زده
هر طرف غولیست کشتیبان شده
خضر وقتی، غوث هر کشتی توی
هم‌چو روح‌الله مکن تنها روی
پیش این جمعی چو شمع آسمان
انقطاع و خلوت آری را بمان
وقت خلوت نیست اندر جمع آی
ای هدی چون کوه قاف و تو همای
بدر بر صدر فلک شد شب روان
سیر را نگذارد از بانگ سگان
طاعنان همچون سگان بر بدر تو
بانگ می‌دارند سوی صدر تو
این سگان کرند از امر انصتوا
از سفَه وع‌وع‌کنان بر بدر تو
هین بمگذار ای شفا رنجور را
تو ز خشم کر عصای کور را
نه تو گفتی قاید اعمی به راه؟
صد ثواب و اجر یابد از اله؟
هر که او چل گام کوری را کشد؟
گشت آمرزیده و یابد رَشَد؟
پس بکش تو زین جهان بی‌قرار
جوق کوران را قطار اندر قطار
کار هادی این بوَد تو هادی‌یی
ماتم آخر زمان را شادی‌یی
هین روان کن ای امام المتقین
این خیال‌اندیشگان را تا یقین
هر که در مکر تو دارد دل گرو
گردنش را من زنم، تو شاد رو
بر سر کوریش کوری‌ها نهم
او شکر پندارد و زهرش دهم
عقل‌ها از نور من افروختند
مکرها از مکر من آموختند
چیست خود آلاجق آن ترکمان؟!
پیش پای نره پیلان جهان؟
آن چراغ او به پیش صرصرم
خود چه باشد ای مهین پیغامبرم؟
خیز در دم تو به صور سهمناک
تا هزاران مرده بر روید ز خاک
چون تو اسرافیل وقتی راست خیز
رستخیزی ساز پیش از رستخیز
هر که گوید «کو قیامت؟» ای صنم
خویش بنما که قیامت نک منم
در نگر ای سایل محنت‌زده
زین قیامت صد جهان افزون شده
ور نباشد اهل این ذکر و قنوت
پس جواب الاحمق ای سلطان سکوت
ز آسمان‌ِ حق سکوت آید جواب
چون بود جانا دعا نامستجاب
ای دریغا وقت خرمن‌گاه شد
لیک روز از بخت ما بیگاه شد
وقت تنگ‌ست و فراخی این کلام
تنگ می‌آید بر او عمر دوام
نیزه‌بازی اندرین کوه‌های تنگ
نیزه‌بازان را همی‌آرد به تنگ
وقت تنگ و خاطر و فهم عوام
تنگ‌تر صد ره ز وقت است ای غلام
چون جواب احمق آمد خامشی
این درازی در سخن چون می‌کشی
از کمال رحمت و موج کرم
میدهد هر شوره را باران و نم
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر «تفسیر یا ایها المزمل» اشاره به دعوت پیامبر به رهایی از قید و بند و فعالیت در مسیر هدایت دارد. او به تاکید بر ضرورت بیداری و هوشیاری در برابر چالش‌ها و موانع اشاره میکند و خواننده را به کشف حقیقت و عبور از تاریکی‌ها تشویق میکند. مولانا بیان میکند که پیامبر باید به عنوان شمعی در تاریکی‌ها بدرخشد و به دیگران راهنمایی کند. در مقابل، او میگوید که نباید از انتقادات و ننگ‌ها بترسد، چرا که نور وحی در اوست و باید در جمع‌های دیگران حاضر باشد و به هدایت جامعه بپردازد. همچنین، به مفهوم قیامت و اهمیت آگاهی از آن می‌پردازد و بهانه‌جویی‌ها را نادیده می‌گیرد. در نهایت، شعر بر اهمیت درک و شناخت زمانه تأکید میکند و گوش‌زد میکند که رحمت الهی به تمام موجودات می‌رسد.
هوش مصنوعی: مزمل نبی (پیامبر که در آیه‌ای به این نام اشاره شده) را به این دلیل خواندند که باید از گلیم (پوشش و غفلت دنیوی) بیرون بیاید، ای بوالهرب (کنایه از کسی که در حال غفلت و خواب است).
هوش مصنوعی: در این بیت به فردی که در حال ضعف و ناتوانی است گفته می‌شود که سر خود را در گلیم (پوششی که برای محافظت استفاده می‌شود) پنهان نکند و روی خود را نپوشد. جهان مادی بی‌ثبات و پر از پریشانی است، بنابراین باید آگاه و هوشیار باشد و خود را از واقعیت‌ها دور نکند.
هوش مصنوعی: ای مدعی (مدعی به معنای کسی که ادعای معرفت یا مقام دارد)، از پنهان شدن اجتناب کن، زیرا تو خود دارای شعله‌ای از وحی الهی هستی که نورش درخشان است.
هوش مصنوعی: ای همام (دوست یا رفیق)، شتاب کن و از خواب بیدار شو، زیرا شمعی هستی که در شب، روشنی می‌بخشی و این روشنایی تو فقط در زمان قیام و بیداری دارای ارزش است.
اَرنَب: خرگوش
هوش مصنوعی: ای مصطفی، تو مانند نوح، در این دریای پاک و زلال، باید قایقرانی کنی.
هوش مصنوعی: برای طی کردن هر مسیر و شناخت آن، باید با خرد و درک کامل پیش بروی و به‌خصوص در مسیری که آب وجود دارد، باید بیشتر دقت کنی.
منظور از غول در اینجا دیوهایی است که در ظاهر آشنایان یا هر شکل که می‌خواهند در می‌آیند و مردم را در راه‌ها به بیراهه برده و گمراه می‌کنند. در افسانه‌گفتن دختر پادشاه اقلیم پنجم از هفت پیکر نظامی (داستان ماهان مصری) این غول‌ها چندین بار ماهان را گمراه می‌کنند.
هوش مصنوعی: خضر، که نماد راهنمایی است و به او کمک می‌شود، در شرایط بحرانی و فساد، یاری‌گر هر کشتی است. پس مانند روح‌الله (عیسای مسیح) در زمانه‌ی دشواری، به تنهایی نمانید و از او کمک بگیرید.
هوش مصنوعی: در میان این جمع، تو مانند شمعی هستی که در آسمان می‌درخشد، اما باید در زمان انقطاع و خلوت نیز بمانی و دوری از دیگران را تجربه کنی.
هوش مصنوعی: در این بیت، مولانا به فردی که هدایتگر است (هدی) میگوید که در موقعیت‌های خلوت و تنهایی نباید به جمع بیافتد، چون این زمان برای جمع شدن مناسب نیست. او او را با کوه قاف که نماد عظمت و دوری است مقایسه میکند و به او یادآوری میکند که مثل همای (پرنده‌ای افسانه‌ای) آزاد و مستقل باشد.
سیر یعنی سیر و حرکت ماه
هوش مصنوعی: سختی‌های و انتقادات بر تو مانند صدای سگان است که به سوی ماه (بدر) تو حمله‌ور می‌شوند.
هوش مصنوعی: این «سگان» که به طور مجازی به تعبیر کسانی که انتقاد یا ناسزا می‌گویند، به‌کار رفته‌اند، از فهم حقیقت ناتوانند و فقط ناله و فریاد می‌کنند، به این معنا که نمی‌توانند به حقیقت یا پیامی که تو، یعنی مخاطب، می‌گویی، گوش دهند و درک کنند.
هوش مصنوعی: ای شفا، رنجور را رها کن و او را ترک کن، چون تو با عصبانیّت، عصای کور را تهی می‌کنی.
تو نگفتی و وعده ندادی که ...؟ و مصرع و بیت بعدی نیز به صورت پرسشی خوانده می‌شود.
هوش مصنوعی: هر کس که برای راهنمایی و یاری کردن افراد ناتوان (کور) قدم بردارد، بخشوده می‌شود و به هدایت و رشد دست پیدا میکند.
هوش مصنوعی: پس از این، تو باید از این دنیا که پر از بی‌قراری است، در جمع افرادی که در تاریکی و نادانی به سر می‌برند، بکش و آنها را به صف درآور.
هوش مصنوعی: وظیفهٔ هادی (رهنما) این است که تو هم هادی باشی، زیرا در آخر زمان، ماتم و غم وجود دارد و تو باید موجب شادی و خوشحالی شوی.
هوش مصنوعی: ای امیر پرهیزکاران، بهره‌ای از خود را به آنهایی که فقط در خیال و تصورات زندگی می‌کنند بده تا به شناخت و یقین برسند.
هوش مصنوعی: هرکسی که دلش به مکر و فریب تو وابسته است، گردن او را من می‌زنم و تو خوشحال خواهی شد.
هوش مصنوعی: من با مکری که دارم، بر سر کسی که نابیناست، ناراحتی‌ها و مشکلاتش را می‌گذارم. او خیال میکند که این کار شکرگزاری است، در حالی که من در واقع زهر و ضرر به او می‌رسانم.
هوش مصنوعی: عقل‌ها به واسطهٔ نور من روشنایی یافتند و از فریب‌ها و نیرنگ‌های من، فریب و نیرنگ را یاد گرفتند.
هوش مصنوعی: آلاجق، نام مردی ترکمان است که در مقایسه با بزرگی و قدرت نره پیلان (فیل‌های نر) جهان، به نظر کوچک و بی‌اهمیت می‌آید. شاعر به کنایه میگوید که چه ارزش و عظمت و جایگاهی دارد او در برابر مخلوقاتی چون فیل‌ها که نماد بزرگی و قدرت هستند.
هوش مصنوعی: این معشوق یا روشنایی که به عنوان چراغ معرفی شده، در برابر طوفان درونی من چه اهمیتی دارد، ای پیامبر بزرگ من؟
هوش مصنوعی: قیامت، در دم تو به صدا درمی‌آید و زنگ خطر به صدا در می‌آید، تا هزاران مرده از زیر خاک برخیزند و زنده شوند.
هوش مصنوعی: تو مانند اسرافیل که در روز قیامت به صدا در می‌آید، اکنون نیز برخیز و به پیشواز رستاخیز بشتاب، پیش از آنکه رستاخیز واقعی آغاز شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که بگوید «قیامت کجاست؟»، ای معشوق من، خود را به من نشان بده؛ زیرا قیامت خود من هستم.
هوش مصنوعی: ای سؤال‌کنندهٔ محنت‌دیده، در نظر داشته باش که در این قیامت، صدها جهان بیشتر از قبل ایجاد شده است.
هوش مصنوعی: اگر کسانی در این دعا و عبادت نباشند، پس جواب احمقانهٔ این سکوت، ای فرمانروا، چیست؟
هوش مصنوعی: از آسمان حق، سکوتی می‌آید که پاسخ‌دهنده است، اما ای جانا، دعا بی‌جواب می‌ماند.
هوش مصنوعی: دوران برداشت محصول در حال نزدیک شدن است، اما شگفتا که خوش‌شانسی ما باعث شده هنوز روز به این زمان نرسد.
هوش مصنوعی: زمان بسیار محدود است و شرایط سختی در اینجا حاکم است. در این اوضاع، این سخن به کسی که مدت عمرش طولانی است، به‌خوبی نمی‌رسد.
هوش مصنوعی: نیزه‌بازی در این کوه‌های تنگ، باعث می‌شود که نیزه‌داران به زحمت بیفتند و در تنگنا قرار بگیرند.
صد ره: صد بار، صد مرتبه
هوش مصنوعی: وقتی که جواب فرد نادان احمقانه باشد، سکوت بهتر است؛ چون در این وضعیت، طولانی صحبت کردن موجب اتلاف وقت و بی‌فایده خواهد بود.
هوش مصنوعی: از شدت رحمت و بخشندگی خداوند، حتی زمین‌های خشک و شوره‌زار هم از باران و رطوبت بهره‌مند می‌شوند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.