شبی به دایتش از روزگار هجر به تر
نهایتش چو زمان وصال فیض اثر
شبی در اول دی شام تیرهتر ز عشا
ولی در آخر او صبح پیشتر ز سحر
شبی عیان شده از جیب او ره ظلمات
ولی زلال بقا زیر دامنش مضمر
شبی چو غره ماه محرم اول او
ولی ز سلخ مه روزهٔ آخرش خوشتر
شبی مشوش و ژولیده موی چون عاشق
ولی به چشم خرد سیم ساق چون دلبر
شبی جواهر فیضش ز افسر افتاده
ولی رسیده به زانویش از زمین گوهر
شبی ز آهن زنگار بسته مغفروار
ولی به پای تحمل کشیده موزهٔ زر
ز شام تا به دو پاس تمام آن شب بود
مرا صحیفهٔ حالات خویش مد نظر
زمان زمان به سرم از وساوس بشری
سپاه غم به صد آشوب میکشید حشر
گهی ز وسوسه بی کسی و تنهائی
چو غنچه دست من تنگ دل گریبان در
گهی ز کید اعادی دلم در اندیشه
که منزوی شده بر روی خلق بندد در
گهی ز فوت برادر غمی برابر کوه
دل مرا ز تسلط نموده زیر و زبر
گهی ستاده مجسم به پیش دیده و دل
پسر برادرم آن کودک ندیده پدر
که در ولایت هند از عداوت گردون
فتاده طفل و یتیم و غریب و بیمادر
گذشت برخی از آن شب برین نمط حاصل
که دل فکار و جگر ریش بود جان مضطر
چو بعد از آن سپه خواب براساس حواس
گشود دست و تنم را فکند در بستر
گذشت اول آن خواب اگرچه در غفلت
ولی در آخر آن فیض بود بیحد و مر
چه دید دیدهٔ دلافروز عالمی که در آن
گوهر به جای حجر بود و در به جای مدر
ز مشرقش که نجوم بروج دولت را
ز عین نور صفا بود مطلع و مظهر
ستارهای بدرخشید کز اشعهٔ آن
فروغ بخش شد این کهنه تودهٔ اغبر
سهیلی از افق فیض شد بلند کزان
عقیق رنگ شد این کهنه گنبد اخضر
غرض که پادشهی بر سریر عزت و جاه
به من نمود جمالی ز آفتاب انور
من گدا متفکر که این کدام شه است
که آفتاب صفت سوده بر سپهر افسر
ز غیب هاتفی آواز داد که ای غافل
برآوردندهٔ حاجات توست این سرور
پناه ملک و ملل شاه و شاهزادهٔ هند
که خاک روب در اوست خسرو خاور
فلک سریر و عطارد دبیر و مهر ضمیر
ستارهٔ لشگر و کیوان غلام و مه چاکر
نظام بخش خواقین دین نظامالملک
کمین بارگه کبریا شه اکبر
نطاق بند خواقین گره گشای ملوک
خدایگان سلاطین جسم جهان داور
بلند رتبه سورای که رخش سرکش او
نهد ز کاسهٔ سم بر سر فلک مغفر
هژبر حملهٔ دلیری که شیر چرخ پلنگ
چنان هراسد ازو کز درندهٔ شیر نفر
مصاف بیشه نهنگی که زورق گردون
ز پیش او گذرانند حاملان به حذر
ز جا بجنبد اگر تند باد صولت او
ز هیبتش گسلد کشتی زمین لنگر
گهی ز دغدغهٔ ناقه کش بر افتد نام
چو فاق تیر مرا کام پر ز خون جگر
گر استعانه کند ماه ازو به وقت خسوف
زمین ز دغدغه از جا رود به این همه فر
و گر مدد طلبد مهر ازو محل کسوف
ز جوز هر جهد از سهم وی چو سر قمر
چو خلق او ره آزار را کنند مسدود
گشاید از بن دندان مار جوی شکر
ز گرمی غضبش سنگ ریزه در ته آب
ز تاب واهمه یابد حرارت اخگر
مهی بتافت که از پرتو تجلی آن
فرود دیدهٔ ایام را جلای دیگر
سپهر مرتبهٔ شاها به رب ارض و سما
به شاه غایب و حاضر خدای جن و بشر
به شاه تخت رسالت محمد عربی
حریف غالب چندین هزار پیغمبر
به جوشن تن خیرالبشر علی ولی
حصار قلعهٔ دین فاتح در خیبر
که نور چشم من آن کودک یتیم غریب
که دامن دکن از آب چشم او شده تر
به لطف سوی منش کن روانکه باقی عمر
مرا به بوی برادر چه جان بود در بر
امید دیگرم اینست و ناامید نیم
که تا جهان بودی خسرو جهان پرور
به اهل بیت محمد که ذیل طاهرشان
بود ز پردهٔ چشم فرشتگان اطهر
به آب چشم یتیمان کربلا که بود
بر او درخت شفاعت از آن خجسته ثمر
به دفتر کرامت نام این گدا بنگار
به حال محتشم ای شاه محتشم بنگر
چنان به کام تو باشد که گر اراده کنی
سفال زر شود و خاک مشک و خار گوهر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به بیان حالات و احساساتش در شب هجران و تنهایی میپردازد. او از درد فقدان برادر و غمهایی که در دل دارد سخن میگوید و در عین حال به توصیف زیباییهای وجود عشق و امید نیز میپردازد. در تصوری رویایی، او به ملاقات با پادشاهی میپیوندد که درخشش وجودش همچون آفتاب است. این پادشاه به او وعده میدهد که حاجاتش برآورده خواهد شد و در حقیقت، این تصویر نمادی از امید و نور در زندگی شاعر است. در انتها، شاعر به دعا برای خود و برای یتیمان اشاره میکند و از فضل و شفاعت اهل بیت پیامبر یاد میکند.
هوش مصنوعی: شبی از سر ماهیت جدایی، به خاطر دلدادگیام، به خوبی به سر میرسد که مانند زمان وصال، تاثیرش خوشایند است.
هوش مصنوعی: در شب اول دیماه، شب تاریکتر از شبهای دیگر است، اما در انتهای این شب، صبح زودتر از سحر نمایان میشود.
هوش مصنوعی: در آن شب، تاریکیها از لابهلای وجود او آشکار شد، ولی زیبایی و زندگی همچنان زیر دامنش پنهان بود.
هوش مصنوعی: شبی که به زیبایی و روشنی ماه محرم شبیه است، آن شب بهتر از روز آخر ماه (محرّم) است که در آن، روزهداران افطار میکنند.
هوش مصنوعی: شبی با ظاهری پریشان و موی برافراشته، مانند یک عاشق است، اما در چشمان خردش، همچون سیمی که نرم و نازک است، زیبایی و جذابیت خاصی دارد که او را شبیه دلبر کرده است.
هوش مصنوعی: شبی، در حالتی پریشان و مضطرب، جواهرات نعمتش که از تاجش افتاده، به زانوهایش از زمین، دانههای گرانبهایی رسیده است.
هوش مصنوعی: شبی، مانند کسی که به خاطر زنگزدگی آهن، دچار مشکل شده، احساس سنگینی و فشار زیادی کردم، ولی با وجود این، پا به پای آن شرایط سخت، کفش طلایی را که به پا داشتم، هنوز به دوش کشیدم و تحمل کردم.
هوش مصنوعی: از غروب تا نزدیکیهای صبح، تمام آن شب را به یادآوری و مرور حالتهای خود مشغول بودم.
هوش مصنوعی: زمان سپری شده است و از وسوسههای انسانی، لشکری از غم به شدت به جانم حملهور میشود و در دل و جانم شور و هیاهو به وجود میآورد.
هوش مصنوعی: گاهی به خاطر وسوسههای ناشی از تنهایی و بیکسی، مثل غنچهای که در تنگی قرار دارد، دل شاداب من در گریبانش میافتد.
هوش مصنوعی: گاهی به خاطر نیرنگهای دشمنان، دلم در فکر و اندیشه مشغول میشود که وجودم به خاطر تنهایی و انزوا، بر جمعیت و مردم خیره شده است.
هوش مصنوعی: گاه به یاد فوت برادر، غمی به شدت بزرگ و سنگین بر دل من نشسته که مرا از درون به هم ریخته و آشفته کرده است.
هوش مصنوعی: گاهی تصویر پسر برادرم، که هنوز پدرش را ندیده، به وضوح در برابر چشمان و دل من نمایان میشود.
هوش مصنوعی: در سرزمین هند، به خاطر دشمنی و ناپایداری دنیا، کودکانی بیسرپرست، یتیم و غریب، و بدون مادر زندگی میکنند.
هوش مصنوعی: برخی از آن شب گذشت و به حالت غم و اندوه که دل در اندیشه و جگر زخمخورده بود، جانم به شدت بیقرار بود.
هوش مصنوعی: پس از آنکه خواب سنگین بر اساس حواس خود را رها کردم، دست و بدنم را در بستر رها کردم.
هوش مصنوعی: اگرچه در ابتدای آن خواب غافل بودم، اما در پایان آن خواب، فایدهای بیپایان نصیبم شد.
هوش مصنوعی: دیدهٔ جانپرورم در عالم خواب، زیباییای را دید که در آن جواهری به جای سنگی بیارزش و در به جای دیواری معمولی وجود داشت.
هوش مصنوعی: از مشرق او، به خاطر روشنایی خالصی که دارد، نشانههای برجستهٔ حکومت (دولت) و ستارهها به وضوح دیده میشوند و او خود محل و مظهر آن نور است.
هوش مصنوعی: ستارهای درخشان ظاهر شد که نور آن، این خاک تیره و کثیف را روشن و تابناک کرد.
هوش مصنوعی: سهیلی (ستارهای) از افق فیض (نور و برکت) بهوجود آمد که به خاطر نورش، گنبد سبز (مسجد یا بارگاه) رنگ عقیق یافت و به زیبایی چشمنواز شد.
هوش مصنوعی: منظور این است که پادشاهی بر تخت قدرت و ثروت بر من تجلی زیبا و درخشانی از نور خورشید را نشان داد.
هوش مصنوعی: من، گدا و عاشق فکر میکنم که این چه پادشاهی است که مانند آفتاب بر آسمان تاج بزرگی دارد و درخشان است.
هوش مصنوعی: ناگهان صدایی از آسمان به من گفت که ای بی خبر! این بزرگوار کسی است که نیازهای تو را برآورده میکند.
هوش مصنوعی: ملک و ملل به پناهگاه و حمایت شاه و شاهزادهٔ هند اشاره دارد، که خاک زیر پای او، خسرو، نشاندهندهٔ عظمت و قدرت اوست.
هوش مصنوعی: ستارهها به مانند یک تخت پادشاهی هستند و عطارد (سیارهٔ عطارد) به عنوان منشی و مهر (خورشید) به عنوان ضمیر و فکر شناخته میشوند. همچنین، کیوان (سیارهٔ زحل) به عنوان یک غلام و ماه به عنوان خدمتکار این ستارهها به شمار میآیند.
هوش مصنوعی: نظامالملک که یکی از معماران اصلی نظم سیاسی و دینی در جامعه است، در بارگاه بزرگ الهی که نشانی از عظمت و کبریاست، به عنوان یک حامی و هدایتکنندهٔ دین و دنیای مردم شناخته میشود.
هوش مصنوعی: نطاق، به معنای نگهبان یا حافظ، به ملوک و بزرگانی اشاره دارد که با کمک خداوند به گرهگشایی از مشکلات سلاطین و حکمرانان میپردازند و جهان را تحت قضاوت و داوری خود دارند.
هوش مصنوعی: سورای بلندمرتبه، یعنی خورشید، چنان است که درخشش سوار بر اسب او به اندازهای است که میتواند کاسهٔ سم، که نماد روزگار و سختیهاست، را بر سر آسمان قرار دهد و بر آن غلبه کند.
هوش مصنوعی: هژبر (یعنی جاودانه) به کسی اشاره دارد که در جنگ و نبرد شجاعت و دلیری دارد. او چنان دلیر است که حتی شیر، که نماد قدرت و وحشت است، از او میترسد و این باعث میشود که دیگر درندگان نیز از او ترس داشته باشند.
هوش مصنوعی: در جنگل، نهنگ بزرگی وجود دارد که قایقهای آسمانی از ترس او باید با احتیاط عبور کنند.
هوش مصنوعی: اگر باد تند به حرکت درآید، قدرت او به قدری زیاد است که میتواند با ترس خود کشتی را از لنگر زمین جدا کند.
هوش مصنوعی: گاهی از نگرانی، کشته یا به زمین میافتد و نامش مانند نَشانهای، هدف تیر میشود؛ دل من پر از درد و رنج است.
هوش مصنوعی: اگر ماه در زمان کسوف (خورشیدگرفتگی) از زمین کمک بخواهد، زمین به خاطر دغدغهاش بیتاب میشود و از جای خود به شدت حرکت میکند.
هوش مصنوعی: اگر مهر (خورشید) در زمان کسوف از او مدد بخواهد، هیچکس به اندازهٔ جوز (که به معنای بذر و سرسبزی است) در این مورد تأثیرگذار نیست و سهم او در این امر به مانند سر قمر (ماه) است.
هوش مصنوعی: چون مردم به او آسیب برسانند، او مانند ماری که دندانش را نشان میدهد، در پاسخ آنها درستی و شیرینی کلامش را نمایان میکند.
هوش مصنوعی: از شدت خشم او، سنگریزها در ته آب نیز به تلاطم میافتند و از ترس، حرارت جهنمی پیدا میکنند.
هوش مصنوعی: مهر (خورشید) به قدری درخشان است که پرتوهایش باعث میشود روزها و زمان به شکلی دیگر جلوهگر شوند.
هوش مصنوعی: آسمان، مقام و رتبهٔ شاه را در کنترل زمین و آسمان میداند و همچنین به شاهی که هم غایب است و هم حاضر، اشاره میکند؛ این شاه، خداوندی است که بر جن و بشر حاکم است.
هوش مصنوعی: به پیامبر اسلام، محمد عربی، که از طرف خدا برای هدایت مردم مأمور شده، بسیاری از پیامبران گذشته را که بر او برتری داشتند، مغلوب و شکست خورده میداند.
هوش مصنوعی: در اینجا به شخصیت علی، به عنوان یکی از بزرگترین و بهترین انسانها اشاره شده است. او همچون یک زرهی مستحکم به دفاع از دین و اصول آن میپردازد و در پیروزی بر دشمنان ایمان، خصوصاً در واقعه خیبر، نقش مهمی ایفا کرده است. این تصویر نمادین، قدرت و استحکام علی را در پاسداری از اعتقادات و اصول دینی نشان میدهد.
هوش مصنوعی: نور چشم من، آن کودک یتیم و غریب است که دامن دکن (منطقهای در هند) از اشکهای او خیس شده است.
هوش مصنوعی: به من لطف کن و توجهت را به من معطوف کن، زیرا برای باقی عمرم زندگیام بدون برادرم بیمعناست.
هوش مصنوعی: امید من این است که تا زمانی که جهان پابر جاست، همیشه به وجود کسی مانند خسرو، که کسی را پرورش میدهد، امیدوار باشم و ناامید نیستم.
هوش مصنوعی: به خانواده پیامبر محمد، که مقامشان بسیار بالاست و فرشتگان پاک، آنها را با احترام و فراموشی نمینگرند.
هوش مصنوعی: اشکهای یتیمان کربلا که بر سر مزار آنها ریخته شده، باعث شده است که شفاعت و نیکی از درختی پربار و مبارک به ثمر بنشیند.
هوش مصنوعی: نام این گدا (محتشم کاشانی) را در دفتر کرامت ثبت کن و ای شاه با عظمت، به حال من (محتشم) نگاه کن.
هوش مصنوعی: هر طور که بخواهی، آنقدر قدرت داری که میتوانی سفال را تبدیل به طلا کنی و خاک را به مشک و خار را به گوهر تبدیل کنی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چگونه برخورم از وصل آن بت دلبر
که سوخت آتش هجرش دل مرا در بر
طمع کند که ز معشوق برخورد عاشق
بدین جهان نبود کار ازین مخالفتر
از آنکه عاشق نبوَد کسی که دل ندهد
[...]
فسانه گشت و کهن شد حدیثِ اسکندر
سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر
فسانهٔ کهن و کارنامهٔ به دروغ
به کار ناید رو در دروغ رنج مبر
حدیثِ آنکه سکندر کجا رسید و چه کرد
[...]
بنوبهار جوان شد جهان پیر ز سر
ز روی سبزه بر آورد شاخ نرگس سر
خزان جهان را عهد ار چه کرده بود کهن
بهار عهد جهان باز تازه کرد ز سر
هوا نشاند ببرگ شکوفه در، یاقوت
[...]
پلی شناس جهانرا و نو رسیده براو
مکن عمارت و بگذار و خوش ازو بگذر
کرا شنیدی و دیدی که مرگ دادامان
ز خاص و عام و بدو نیک و از صغیر و کبر
اگر هزار بمانی و گر هزار هزار
[...]
بفال سعد و خجسته زمان و نیک اختر
نشسته بودم یک شب بباغ وقت سحر
ز باختر شده پیدا سر طلایۀ روز
کشیده لشکر شب جوق جوق زس خاور
فلک چو بیضۀ عنبر نمود و انجم او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.