جعبه کودک خویش دلکش
راه اشکر همی سراید خوش
چون فرو راند زخمه بر جعبه
هر که بشنید گرددش سغبه
یک زمانی سماع گرم کند
دل سخت از نشاط نرم کند
پس بگیرد دلش ز انبوهی
فکند در میان دو کوهی
خیره با خویشتن همی گوید
چون ببیند رهی فرو موید
سر ببندد بهانه ها سازد
سوی کردانه ناگهان تازد
سیمکی کهنه بنهد اندر پیش
شرم نایدش زآن دو گیسوی خویش
به کف آرد نبیند کاسی را
بدهد او به دور طاسی را
کار و باری چنین فرو سازد
پیش معشوق جعبه بنوازد
او نشسته میان قلاشان
که درآیند زود فراشان
اول آشفته را برون آرند
شکرش با گرفته خون آرند
باز گشته به روسپی خانه
کرده خون را ز بیم دیوانه
عین عین کرده چشم را به دروغ
راست مانند گاو جسته زیوغ
چون بپیش شه اندر آرندش
اندر آن پایگه بدارندش
روی از آژنگ همچو طفطفه ای
بر خود افکنده کرم هفهفه ای
شه ترنجی زند به رویش بر
کند از خون روی مویش تر
چون بدان زخم بشکند بینیش
بوالعجب گشت صورتی بینیش
روی پر گرد و بینی اندر خون
بر خزیده دو دیده ملعون
آبش از دیده آمدن گیرد
جعبه برگیرد و زدن گیرد
عذرها خواهدش سبک عثمان
درد او را کند سبک درمان
دل او خوش کند به یاری لک
تا شود نرم و راست گردد رگ
بکنند این همه ندارد سود
روز دیگر همان بخواهد بود
نشنود باز آنچه عادت اوست
ار شود باز از آن سعادت اوست
آنچه او را دهد به زودی شاه
هیچ خاطر بدان نیابد راه
هر چه از جود شه به کف کند او
در خرابات ها تلف کند او
روز کوریش هیچ کم نشود
نشد او نیکبخت وهم نشود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این مثنوی وصفی طنزآمیز از کودکی نوازندهٔ جعبه در دربار است. شاعر نخست هنر او را میستاید که شنوندگان را شیفته میکند، اما سپس شرح میدهد که چگونه از مجلس میگریزد و به قمار و میخانه و روسپیخانه میرود. فرّاشان او را میگیرند و نزد شاه میبرند و شاه با ترنج بینیاش را میشکند، ولی باز از او دلجویی میکنند و مال میبخشند. در پایان شاعر نتیجه میگیرد که او از عادت خود دست نمیکشد، بخشش شاه را در خرابات به باد میدهد و هرگز نیکبخت نخواهد شد.
هوش مصنوعی: این نوازندهٔ جعبه کودکی دلربا و خوشسیماست که آهنگ «اشکر» را خوش میخواند و مینوازد.
هوش مصنوعی: هر بار که زخمه را بر جعبه فرود میآورد، هر کس صدایش را بشنود شیفته و فریفتهٔ او میشود.
هوش مصنوعی: مدتی مجلس سماع را گرم میکند و با شادیای که میآفریند، دلهای سخت را نرم میکند.
هوش مصنوعی: سپس از شلوغی مجلس دلش میگیرد و خود را به جایی دور و پنهان، گویی میان دو کوه، میکشاند.
هوش مصنوعی: حیران با خود حرف میزند و چون راهی برای گریز بیابد، ناله و زاری سر میدهد.
هوش مصنوعی: سر خود را میبندد و خود را بیمار نشان میدهد، بهانه میتراشد و ناگهان به سوی «کردانه» که جای عیش و قمار است میشتابد.
هوش مصنوعی: سکهٔ نقرهٔ کهنهٔ ناچیزی را برای گرو گذاشتن جلو میگذارد و با آن دو گیسوی جوانیاش، از این کار هیچ شرم نمیکند.
هوش مصنوعی: هرچه به دست میآورد، کاسهای برایش باقی نمیماند و همه را در گردش طاس قمار میبازد.
هوش مصنوعی: پس از آنکه این کارها را سامان داد، نزد معشوق خود میرود و برایش جعبه مینوازد.
هوش مصنوعی: او میان رندان و اوباش نشسته است که ناگهان فرّاشان و مأموران به آنجا میریزند.
هوش مصنوعی: نخست همین آشفتهحال را بیرون میکشند و لب شیرینش را خونآلود و کتکخورده میآورند.
هوش مصنوعی: او که دوباره به خانهٔ روسپیان رفته بود، از ترس چنان شده که گویی خونش در رگ دیوانه شده است.
هوش مصنوعی: به دروغ چشمانش را از ترس گشاد و خیره کرده، درست مانند گاوی که از یوغ گریخته است.
هوش مصنوعی: وقتی او را نزد شاه میآورند، در همان جایگاه سرپا نگهش میدارند.
هوش مصنوعی: چهرهاش از چین و چروک مانند پوستی پرچین شده و جامهای ژنده و پاره بر خود افکنده است.
هوش مصنوعی: شاه ترنجی به صورتش میکوبد و موی صورتش را از خون خیس میکند.
هوش مصنوعی: چون از آن ضربه بینیاش میشکند، چهرهٔ عجیب و مضحکی از او میبینی.
هوش مصنوعی: صورتش پر از گرد و خاک و بینیاش غرق خون است و دو چشم نفرینشدهاش به بالا رفته و تنگ شده است.
هوش مصنوعی: اشک از چشمانش روان میشود، آنگاه جعبه را برمیدارد و شروع به نواختن میکند.
هوش مصنوعی: عثمان زود از او دلجویی و عذرخواهی میکند و بهسرعت درد او را درمان میکند.
هوش مصنوعی: با بخشیدن مال فراوان دلش را خوش میکند تا آرام شود و رگ و حالش به جا آید.
هوش مصنوعی: همهٔ این کارها را میکنند اما سودی ندارد؛ فردا باز همان ماجرا تکرار میشود.
هوش مصنوعی: از عادت همیشگی خود دست نمیکشد؛ اگر از آن بازمیگشت، خوشبختیاش در همان بود.
هوش مصنوعی: آنچه شاه بهسرعت به او میبخشد چنان فراوان است که به ذهن هیچکس نمیرسد.
هوش مصنوعی: هرچه از بخشش شاه به دست میآورد، همه را در میخانهها و خرابات تباه میکند.
هوش مصنوعی: روزگار تیره و بدبختیاش هیچ کم نمیشود؛ نه تاکنون نیکبخت شده و نه هرگز خواهد شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.