گنجور

رباعی شمارهٔ ۱۰۹

 
خیام نیشابوری
خیام » رباعیات
 

گر باده خوری تو با خردمندان خور

یا با صنمی لاله رخی خندان خور

بسیار مخور ورد مکن فاش مساز

اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

 

🖰 با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

🖐 حذف شماره‌ها | وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) | 🔍 شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

🎜 معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است ...

تصاویر مرتبط در گنجینهٔ گنجور

نسخهٔ چاپی و مصور رباعیات خیام - تصحیح فروغی، تصاویر محمد تجویدی، خط جواد شریفی - امیرکبیر - ۱۳۵۴ » تصویر 57

📷 پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی، 📖 راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

حاشیه‌ها

تا به حال ۳۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 شما حاشیه بگذارید ...

فریدالدین پوررحیم در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، دو شنبه ۲۳ دی ۱۳۸۷، ساعت ۱۵:۳۱ نوشته:

در بیت آخر:
بسیار مخور ورد مگو فاش مساز
---
پاسخ: ضبط فروغی همین است (و رد مکن) که مسلماً از لحاظ وزنی غلط است، اگر دوستان می‏توانند ضبط حاضر را توجیه کنند یا بدل مستندی ارائه کنند بفرمایند تا تصحیح شود.

 

عباس آورد در ‫۹ سال و ۱۱ ماه قبل، جمعه ۲۲ مهر ۱۳۹۰، ساعت ۱۷:۴۷ نوشته:

این احتمال وجود دارد که «وِرد» صحیح باشد . وِرد = زیاده روی در گفتار
گر باده خوری تو با خردمندان خور یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور، وِرد مکن ، فاش مساز اندک خور و گه گه خور و پنهان خور
توفیقتان افزون

 

خیام دوست در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۱۶ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۰۸:۵۷ نوشته:

گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور رد مکن فاش نساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
رد مکن در تائید و تکمیل کلمه بسیار نخوردن آمده و به معنی دست رد نزدن به دست ساقی آمده است یعنی در اندازه ای بخور که می توانی.....

 

شکوه در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۱۶:۳۸ نوشته:

باده همان شراب است و ازاینرو باده نام گرفته که غرورمیدهد از ترکیبات باده باده خسروانی زیباست که باده ای بوده که سلاطین و بزرگان میخورده اند که خردمندان هم جز بزرگانند و دیگر ترکیب باده پخته است یعنی باده ای که در اثر جوشاندن دوسومش تبخیر میشده و یک سومش در ظرف میمانده وگویا گیراییش زیاد میشده مانند شیره تریاق در مقابل خود تریاق و ودر برابر باده پخته باده خام را داریم که جوان بوده و ناپخته جالب است که در یکی از 4 مذهب سنی خوردن باده خام حرام نیست

 

شکوه در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۱۶:۵۶ نوشته:

سیکی و سهبا هم جالب اند سیکی می پرمایه و گیرا بوده و سهبا شراب روشن یا شراب سفید

 

امین کیخا در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، دو شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۴۱ نوشته:

سیکی یعنی یک سوم از چیزی گویا روشی بوده در امودن باده .

 

ناشناس در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، دو شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۵۲ نوشته:

شاید همان شراب مثلث بوده یا شراب جمهوری

 

عرفان در ‫۷ سال و ۶ ماه قبل، دو شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۲، ساعت ۱۹:۳۰ نوشته:

به نظر هم به لحاظ وزنی و هم معنایی این طور درست باشه:
بسیار مخور، رد مکن و فاش مساز

 

عباس رحمانی در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، سه شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۲۷ نوشته:

رد مکن دراینجا به معنی اصلا نخوردن است ومیگوید بخور ولی کسی متوجه نشود وخئردنت را بر ملا نسازوبین خودت وخدا باشد

 

سعید ایده لوئی در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۹ نوشته:

سلام خدمت استادان گرامی.
به نظر من منظور شاعر از "رد مکن" یعنی "زیاده روی" نکن. چون در ابتدا میگه یا با خردمندان خور یا با صنمی لاله رخی خندان خور. که نگه داشتن احترام هر دوی آنها بسیار اهمیت دارد. به همین خاطر بعدش میگه بسیار مخور و رد مکن( یعنی از حد مجاز رد نشو تا از خود بیخود شوی و ناخواسته به آنها بی احترامی کنی و بعدا پشیمان شوی) و منظور از فاش مساز هم یعنی حرفهایی رو که نباید در پیش آنها بزنی, بر زبان اوری. در کل منظور شاعر روشنه. میگه اگه هوس خوردن می رو داری با چه کسایی بخور و موقع خوردن مواظب باش زیاده روی نکنی تا ناخواسته کاری انجام بدی که دیگه از روی شرمندگی نتونی یکباره دیگه با آنها می بخوری. در آخر هم واضح اشاره کرده. گهگاه و پنهان خور .
ممنونم که به حرفهام گوش دادین. اگه اشتباهی گفتم ممنون میشم کسی صحیح اش رو واسمون بگه. یا علی

 

حمیدرضا ابراهیمی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۲۸ نوشته:

به نظر بنده این رباعی اصلاً از خیام نیست.
برای بدست آوردن رباعیات صحیح خیام به کتابی که شادروان صادق هدایت در سال 1313 تحت عنوان "ترانه های خیام" نوشته مراجعه فرمایید.
این کتاب امروزه با عنوان "خیام صادق" در کتابفروشی ها قابل تهیه هست.

 

دکتر مظلومی نژاد در ‫۳ سال و ۷ ماه قبل، چهار شنبه ۲۰ دی ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۳۶ نوشته:

بنام دادار جان ها ، درود بر یاران همراه و جانسپاس از خیام دوستانان والا
مضمون این رباعی عالی و حکیمانه است سخنی از جنس سخن پر حکمت خیام نیشابوری است ...
اگر مصرع سوم و مورد بحث بصورت :
بسیار مخور و َ رد مکن فاش مساز ،
به نظر می رسد با تاکید بر حرف "و" یعنی " و َ " خوانده شود ، وزن مصرع نیز قابل قبول می شود. بسیار مخور (افراط در خوردن می مورد نکوهش همگان است ! ) و َ رد مکن (که این از ادب است بویژه اگر قرار هست با خردمندی باشی) ، فاش مساز (یعنی رازدار باش حتی اینگونه می خوردن را نمی پسندند و برایت مشکل درست می کنند).
با این حال خواندن این مصرع مذکور بصورت :
بسیار مخور ، رد مکن و فاش مساز ،
گرچه در منبعی نیامده است ، هم وزن کاملی دارد و هم همان معنی را حفظ می کند. با تقدیم ارادت.

 

علی محمودی در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، یک شنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۷ نوشته:

درود بر خیام دوستان گرامی
در این رباعی اصطلاح "ورد مکن" به کار رفته است که اصطلاحی است کهن. "ورد" به معنای "عادت" است و "ورد مکن" یعنی "عادت نکن".
میگوید: بسیار نخور و عادت نکن و آشکارا هم نخور...
در کتاب "نور العلوم" که سخنان ابوالحسن خرقانی است آمده است: "ورد جوانمردان اندوه است که به هیچ وجه در دو جهان نگنجد..." در اینجا هم "ورد" یعنی "عادت".

 

سعید در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، دو شنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۳۲ نوشته:

به نظر بنده عمق این رباعی رو باید بررسی کرد.
همه ما میدونیم که باده خود آگاه انسان رو مهو و نا خداگاه انسان رو رو میکنه! فکر نمیکنم منظور خیام انقدر ساده لوحانه و عامیانه باشه که وقتی مشروب میخوری پیش فلانی بخور یا کم بخور یا زیاد !!
فکر نمیکنم منظور خیام از باده، الکل یا هر چیز مست کننده ی سطحی ای باشه!!
ممنون از مدیریت سایت

 

علی محمودی در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، سه شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۰ نوشته:

شما (سعید) عمق معنایی را که از شعر خیام فهمیده اید بیان کنید، دیگر دیگران را ساده لوح و عامه خطاب کردن چیست؟!
اگر کسی اندک آشنایی با ادبیات داشته باشد میداند که باید با ادب و نزاکت سخن بگوید. در این شعر اصطلاح کهنی به کار رفته است و آن هم «ورد مکن» است که در شعر اشتباه نوشته شده است. اینکه خیام شراب نوشیده یا ننوشیده را دیگر کسی نمیداند. اگر بد است شما ننوشید.

 

علی محمودی در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، سه شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۴ نوشته:

در ضمن سعید جان «محو» درست است نه «مهو».

 

مهدی زرینی در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، دو شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۴۸ نوشته:

با درود به همه دوستان.
به نظر من هم، وِرد مکن صحیح هستش.
و منظور حکیم خیام فکر کنم اینه: کاری نکن بشی ورد زبان مردم!
زیاد نخور، تابلو میشی، خودتو ورد زبان مردم نکن.
با سپاس از همه شما عزیزان.

 

یکی بودم در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، دو شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۳۵ نوشته:

بسیار مخور رد مکن و فاش نساز
احتمالا بعد از مکن واو از قلم افتاده چون دوتا مکث بعد از کلمات ترکیبی اونم توی شعر جالب نیست
از نظر بنده رد مکن درسته
ما حتی روایت داریم که اگه روزه هم بودی (روزه ی مستحب) اگر کسی چیزی بهت تعارف کرد دستشو رد نکن و بخور روزه ات هم باطل نمیشه

 

مهدی زرینی در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۴۱ نوشته:

بسیار مخور، وِرد مکن و فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
یه معنی دیگه هم که به ذهنم میرسه اینه که اگه دقت کنید عبارات مصرع اول این بیت مترادف عبارات مصرع دوم هستن:
بسیار مخور مترادفش میشه اندک خور!
وِرد یعنی یه چیزی رو مدام تکرار کردن، بنابراین وِرد مکن یعنی زیاد تکرار نکن، منظور اینه هر روز هر روز باده نخور، و مترادفش تو مصرع دوم میشه گه گاه خور!
عبارت سوم فاش مساز هست که مترادفش تو مصرع دوم میشه پنهان خور!
در پناه ایزد دانا.

 

میلاد در ‫۲ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۲:۲۸ نوشته:

سلام بنظر بنده این رباعی به دلیل نداشتن ارتباط معنایی با سایر رباعی های نسبت داده شده به خیام از او نیست و دارای تضاد با پس زمینه ذهنی خیام است.
چرا؟
چون در مصرع پایانه رباعی گقت شده اندک خور و گهگاه خور و پنهان خور (معنی:مستی و باده خوردن خود را پنهان کن)در صورتی که خیام در سایر رباعی ها به وضوح از می نوشیدن و مستی سخن میگوید.
و خیام در این رباعی از واژه باده استفاده کرده است که میتواند در این رباعی برای نشان دادن منظور به می زمینی باشد که در این صورت هم این رباعی با تضاد ظاهری که با سایر رباعی ها خواهد داشت میتواند خواننده را در مورد سایر رباعی ها هم به شک بیاندازد و من چنین کاری را از خیام بعید دانست و نظر خود را مبنی بر عدم سرایش این رباعی توسط خیام اعلام میدارم.

 

وحید در ‫۲ سال و ۲ ماه قبل، چهار شنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۴۰ نوشته:

بسیار مخور و رد مکن فاش مساز .
اگر اشتباه نکنم در اینجا منظور از رد مکن یعنی تلوتلو راه رفتن زمانی که در خوردن می زیاد روی می شود و نمی توان به صورت درست راه رفتن

 

علمی(د.ب!) در ‫۲ سال قبل، یک شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۱:۰۲ نوشته:

عرض ادب
ابتدا به ساکن لازم می‌دانم آرایه ادبی [لف و نشر مرتب] را خدمت عزیزان
«یادآوری»
کنم:
در اصطلاح علم بدیع، لف و نشر عبارت از این است که یک یا چند واژه در قسمتی از سخن (عموماً مصراع، یا بیت) ذکر می‌شود و در قسمت بعدی (مصراع یا بیت بعدی) واژگان مربوط به آن‌ها آورده می‌شود، به نحوی که می‌توان دو به دو این واژه‌ها را به هم مربوط کرد.به کلماتی که ابتدا ذکر می‌شود لف، و کلماتی که به آن‌ها مربوط می‌شود، نشر می‌گویند.
«لف» در لغت به معنای پیچیدن و تا کردن است و «نشر» به معنای باز کردن و گستردن.
مصراع اول بیت دوم ~ مصراع دوم بیت دوم
:
بسیار مخور ~ اندک خور
وِرد مکن ~ گهگاه خور
فاش مساز ~ پنهان خور

ورد:
(و) [ ع. ] (اِ.)
جزیی از قرآن که انسان هر روز و هر شب بخواند. ج. اوراد.
(فرهنگ معین)
ورد مجازاً ذکری یا فعلی که دائما تکرار می‌شود...

با توجه به مطالب فوق اظهر من الشمس‌ست که خوانش صحیح بیت بدین گونه می‌باشد:
بسیار مخور، وِرد مکن فاش مساز
اندک خور و گهگاه خور و پنهان خور

 

مهری در ‫۱ سال و ۹ ماه قبل، دو شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۸، ساعت ۱۵:۴۳ نوشته:

بیت دوم:هرمصراع سه جمله است به طریق تضاد مقابل هم. بسیار مخور مقابل اندک خور. وِرد مکن مقابل گه گاه خور. فاش مساز مقابل پنهان خور. و در غیاث اللغات ورد را کار هر روزه دائمی نوشته است.

 

شهاب در ‫۱ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۱۵ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۱۷:۵۴ نوشته:

باعرض سلام خدمت دوستان با احترام به نظر عزیزان ب نظر اینجانب.نباید زیاد هم در معنی .سخت بگیریم و آن را برای خودمون تار کنیم شعر بسیار واضح هستش.استدلال بنده این هست که چون در زمان های قدیم جادوگری و جادوگر بازی رواج زیادی داشته و دانشمندان و بزرگان آن زمان مانند حکیم عمر خیام با این گونه خرافه ها سر ناسازگاری داشتند و ورد گفتن یا ورد کردن به استنباط حکیم عمر خیام یعنی بیهوده گفتن یا هذیان گفتن است . بسیار مخور(ورد)هذیان مگو فاش مساز یهنی بکسی نگو می میخوری.ممنون از شما عزیزان

 

دکتر نظری در ‫۱ سال و ۶ ماه قبل، پنج شنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۱۸ نوشته:

ورد زبان : چیزی را پیوسته بر زبان آوردن و گفتن(ناظم الاطباء)
بسیار مخور ، ورد مکن (سخن مگو ) فاش مساز

 

احمد نیکو در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، جمعه ۱۶ اسفند ۱۳۹۸، ساعت ۱۴:۳۰ نوشته:

در رباعیات خیام از کلمه شراب یا می یا باده فقط یک مرتبه در هر رباعی استفاده شده . در تعدادی از رباعیات منتسب به خیام که جذابیت خاص خود را دارند در هر رباعی 2 یا 3 مرتبه از کلمات شراب و می و باده استفاده شده که بیانش با بیان و زبان خیام تفاوت دارد و از نظر طرز تفکر و فلسفه با رباعیات خیام هماهنگی ندارد برای نمونه مصرع اول 5 رباعی از آنها نوشته شده
1_چندان بخورم شراب کاین بوی شراب
2-امشب می جام یکمنی خواهم کرد
3_یک جام شراب صد دل و دین ارزد
4_ چون مرده شوم خاک مرا گم سازید
5-چون در گذرم به باده شوئید مرا

 

ماریا در ‫۱ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۹ خرداد ۱۳۹۹، ساعت ۱۲:۰۱ نوشته:

در بیت آخر اگر دقت کنیم ،مصرع اول و دوم هرکلمه در مقابل متضادش اومده ،بسیار در مصرع اول اندک در مصرع دوم، وِرد مصرع اول گه گاه مصرع دوم،فاش مصرع اول پنهان مصرع دوم پس وِرد به معنای عادت درسته، بسیار مخور وِرد مکن فاش مساز
| | |
اندک خور و گهگاه خور و پنهان خور

 

mehran در ‫۱ سال قبل، پنج شنبه ۹ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۱۴:۵۰ نوشته:

خندان اشاره به دایی

 

احمد نیکو در ‫۱ سال قبل، پنج شنبه ۹ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۲۰:۵۶ نوشته:

عبارت درست مصرع سوم بدین گونه است :
بسیار مخور ورد مگوی فاش مساز

 

ایمان در ‫۱ سال قبل، سه شنبه ۴ شهریور ۱۳۹۹، ساعت ۱۹:۴۱ نوشته:

گر باده خوری تو با خردمندان خور یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور،ورد مکن،فاش مساز اندک خور و گهگه خور و پنهان خور
دوستان کلمه گه گاه رو هر جور که بخونیم به وزن این شعر نمیخونه
به نظر گهگه خوانا تر میاد
این احتمال هست که دلیل مشاهده ی اینگونه مشکلات در خوانش اشعار گذشت زمان و تغییر رسم الخط باشه؟
با خوندن این رباعی یاد رساله ی ضیافت افلاطون می افتم!

 

مهدی در ‫۹ ماه قبل، چهار شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۹، ساعت ۲۱:۱۸ نوشته:

درود به تمامی دوستان
بسیار از خواندن نظرات شما فیض بردم .نظر شخصی من بر مبنای داستانی است که قبلاً شنیدم.
در قدیم در مجالس شراب خواری ،ساقی برای هر کسی که پیمانه ای بهش میداده یه علامت یا خطی روی چوب براش می‌کشیده تا بدونه و آمار داشته باشه که به کی ،چند پیمانه داده.ساقی کهنه کار و کار بلد ، از ظاهر هر شخصی می‌دونه که چه کسی بسشه و کدوم یکی هنوز جا داره که به دستش پیمانه بده.از اونجایی که شراب قدیم شراب نابی بوده ،هر کسی که هفت خط رو طی می‌کرده خیلی کار درست بوده.حالا در این بین بعضی افراد با نوشیدن 3 یا 4 پیمانه به مستی کامل میرسیدن و گنجایش بیشتر رو نداشتن.خوردن بیشتر یعنی «رد کردن» از حد مجاز
شاید منظور حضرت خیام همین رد نکردن از حد مجاز باشه.
پیروز باشید

 

بهراد معظمی گودرزی در ‫۱ ماه قبل، سه شنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۰، ساعت ۱۸:۰۷ نوشته:

با خردمندان خوردن باده ، رازداری و فاش نکردن اسرار، کم خوردن و گه گاه خوردن و پنهان خوردن همگی قرائن عرفانی بودن این رباعی هستن.
حافظ در جایی می گه: روز در کسب هنر کوش که می خوردن روز/دل چون آینه در زنگ ظلام اندازد
و در جایی: پنهان خورید باده که تعزیر می کنند

 

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور ثبت نام کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.