چون یوسف سپهر چهارم ز چاه دی
آمد به دلو در طلب تخت مشتری
سیارهای ز کوکبهٔ یوسف عراق
آمد که آمد آن فلک ملک پروری
هان مژده هان که رَستی ازین قحط مردمی
هین سجده هین که جستی ازین چاه مُضطری
تو چه نشین و موکب سیاره آشنا
تو قحط بین و کوکبهٔ یوسف ایدری
خاقانیا چه ترسی از اخوان گرگ فعل
چون در ظلال یوسف صدیق دیگری
یا ایهاالعزیز بخوان در سجود شکر
جان برفشان بضاعت مزجاة کهتری
کآنجا که افسر سر گردنکشان بود
او را رسد بر افسرشان صاحب افسری
فصلی که در معارضهٔ غیر گفتهای
تضمینش کن در این دو سه منظوم گوهری
ای در قمار چرخ مسخر به دستخون
از چرخ بادریسه سراسیمه سرتری
غوغای سرکشان فلک پایدام توست
تو فتنه را بهانه ز خاقانی آوری
زنبور کافر ار پی غوغا به کین توست
بر عنکبوت یکتنه تهمت چه میبری
در اوهنالبیوت چه ترسی ز عنکبوت
چون بر در مشبک زنبور کافری
سرپنجگی نه سیرت خرگوش خنثی است
ترس از هژبر دار در آن صورت نری
از روزگار ترس نه از رند روزگار
از سامری هراس نه از گاو سامری
چون دور باش در دهن مار دیدهای
از جوشن کشَف چه هراسی؟ چه غم خَوری؟
خاقانیا چو طوطی ازین آهنین قفس
کوشی که نیم بال بیابی و برپری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: خاقانی با تشبیه رسیدن خورشید به برج دلو به بیرون آمدن یوسف از چاه، از آمدن امیر یوسف سپهسالار مژده میدهد و خود را یوسفی میداند که در سایهٔ این یوسفِ دیگر از قحطی جوانمردی و از برادرانِ گرگخو رهایی یافته است. سپس پارهای از شعری را که پیشتر در پاسخ به حریفی سروده بود میآورد و به او میگوید که خاقانی مانند عنکبوت و خرگوش بیآزار است و دشمن واقعی جای دیگری است. در پایان خود را طوطیِ گرفتار در قفس آهنین میبیند که در آرزوی رهایی است.
هوش مصنوعی: هنگامی که خورشید، که یوسفِ آسمان چهارم است، از چاه زمستان (ماه دی) بیرون آمد و به برج دلو رسید تا به سوی جایگاه مشتری (برج حوت) برود. «دلو» هم نام برج است و هم یادآور دلوی که یوسف را از چاه بیرون کشید.
هوش مصنوعی: پیکی از کاروان و همراهان یوسفِ عراق (امیر یوسف ممدوح) رسید و خبر آورد که آن ممدوحِ آسمانمرتبه و پرورندهٔ مُلک آمده است.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: مژده باد که از این قحطیِ جوانمردی و انسانیت رهایی یافتی؛ سجدهٔ شکر کن که از این چاهِ درماندگی بیرون جستی.
هوش مصنوعی: تو مانند یوسف در چاه نشسته بودی و کاروان با تو آشنا شد؛ قحطی را میدیدی و اکنون موکب یوسفِ نجاتدهنده همینجاست.
هوش مصنوعی: ای خاقانی، چرا از برادرانِ گرگخو بترسی، وقتی در سایهٔ حمایت یوسف صدیقی دیگر، یعنی ممدوح، هستی؟
هوش مصنوعی: مانند برادران یوسف که به عزیز مصر گفتند «ای عزیز»، تو نیز در سجدهٔ شکر او را چنین بخوان و جانت را همچون سرمایهٔ ناچیزِ بندگی نثارش کن.
هوش مصنوعی: زیرا آنجا که او تاجِ سرِ گردنکشان است، سزاوار اوست که بر تاجِ آنان نیز فرمانروایی کند و سرورِ تاجداران باشد.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: آن بخشی را که پیشتر در پاسخ و ستیز با دیگری سرودهای، در همین چند بیتِ گوهرین بیاور.
هوش مصنوعی: خطاب به حریف: ای که در قمار روزگار مغلوب و باخته شدهای و از دوکِ ریسندگی که پیوسته میچرخد سرگشتهتری.
هوش مصنوعی: آشوبِ گردنکشانِ آسمان دامِ پای توست، ولی تو برای این فتنه خاقانی را بهانه میکنی و گناه را به گردن او میاندازی.
هوش مصنوعی: اگر زنبورِ کافرصفت برای آشوب کینهٔ تو را در دل دارد، چرا به عنکبوتِ تنها (خاقانیِ بیآزار) تهمت میزنی؟
هوش مصنوعی: عنکبوت در سستترین خانهها جای دارد؛ پس چرا از او میترسی، وقتی خودت بر درِ کندوی سوراخسوراخِ زنبورِ کافر ایستادهای و خطر از آنجاست؟
هوش مصنوعی: چنگ زدن و درندگی خوی خرگوشِ نر و مادهنما نیست؛ اگر میترسی، از شیر که بهراستی نر و دلیر است بترس. یعنی خاقانی بیخطر است و دشمن واقعی دیگری است.
هوش مصنوعی: از خودِ روزگار بترس، نه از رندی که بازیچهٔ روزگار است؛ از سامری بترس، نه از گوسالهٔ سامری.
هوش مصنوعی: تو که نیزهٔ دوشاخه را در دهان مار (زبانِ دوشاخهٔ مار) دیدهای، چرا از زرهِ لاکپشت میترسی و غم میخوری؟ خطر واقعی مار است، نه لاکپشتِ بیآزار.
هوش مصنوعی: ای خاقانی، تو مانند طوطیِ گرفتار در این قفس آهنین میکوشی که دستکم نیمبالی بیابی و از آن پرواز کنی و رها شوی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
زلفین برشکسته و قد صنوبری
زیر دو زلف جعدش دو خط عنبری
دو لب عقیق و زیر عقیقش دو رسته در
نرگس دو چشم و زیر دو نرگس گل طری
چشم و دو زلف و دو رخ، جمله مشعبدند
[...]
ای اَبر بهمنی که به چشم من اندری
تن زن زمانکی و بیاسای و کم گری
این روز و شب گریستن زاروار چیست
نه چون منی غریب و غم عشق برسری
بر حال من گری که بباید گریستن
[...]
برگ گل سپید به مانند عبقری
برگ گل دو رنگ به کردار جعفری
برگ گل مُوَرَّدِ بشکفتهٔ طری
چون روی دلربای من، آن ماه سعتری
پوشیده مشگ ز ابر سیه چرخ چنبری
کافور بر گرفت ز که باد عنبری
از گل زمین شده چو تذروان هندوی
وز ابر آسمان چو پلنگان بربری
از سنگ خاره گشت گلاب و عرق روان
[...]
ای فال گیر کودک فالم ز روی تو
با روشنایی مه و با سعد مشتری
هستت زنخ، بلور گُویّ و در آن بلور
پیدا خیال حسن لطیفی و دلبری
دارند صورت پری اندر بلور و تو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.