هین کز جهان علامت انصاف شد نهان
ای دل کرانه کن ز میان خانهٔ جهان
طاق و رواق ساز به دروازهٔ عدم
باج و دواج نه به سراپردهٔ امان
بر نوبهار باغ جهان اعتماد نیست
کهاندک بقاست آن همه چون سبزهٔ جوان
بهر منال عیش ز دوران منال بیش
بهر مراد جسم به زندان مدار جان
کن باز را که قلهٔ عرش است جای او
در دودهنگ خاک خطا باشد آشیان
این خاکدان دیو تماشاگه دل است
طفلی تو تا ربیع تو دانند خاکدان
با درد دل دوا ز طبیب امل مجوی
کهاندر علاج هست تباشیرش استخوان
مفریب دل به رنگ جهان کهان نه تازگی است
گلگونهای چگونه کند زال را جوان
آبی است بد گوار و ز یخ بسته طاق پل
سقفی است زر نگار و ز مهتاب نردبان
خورشید از سواد دل تو کجا رود
تا بر سر تو چشمهٔ خضر است سایبان
کی باشدت نجات ز صفرای روزگار
تا باشدت حیات ز خضرای آسمان
بس زورقا که بر سر گردان این محیط
سر زیر شد که تر نشد این سبز بادبان
از اختر و فلک چه به کف داری ای حکیم
گر مغ صفت نهای چه کنی آتش و دخان
مغ را که سرخ روئی از آتش دمیدن است
فرداش نام چیست، سیه روی آن جهان
طشتی است این سپهر و زمین خایهای در او
گر علم طشت و خایه ندانستهای بدان
از حادثات در صف آن صوفیان گریز
کز بود غمگنند و ز نابود شادمان
ز ایشان شنو دقیقهٔ فقر از برای آنک
تصنیف را مصنف بهتر کند بیان
جز فقر هرچه هست همه نقش فانی است
اندر نگین فقر طلب نقش جاودان
تا در دل تو هست دو قبله ز جاه و آب
فقرت هنوز نیست دو قله به امتحان
فقرِ سیاهپوش چو دندان فرو برد
جاهِ سپیدکار کند خاک در دهان
چون عز عزل هست غم زور و زر مخور
چون فر فقر هست دم مال و مل مران
با تاج خسروی چه کنی از گیا کلاه
با ساز باربد چه کنی پیشهٔ شبان
کس نیست در جهان که به گوهر ز آدمی است
ور هست گو بیا شجره بر جهان بخوان
هر جا که محرمی است خسی هم حریف اوست
آری ز گوشت گاو بود بار زعفران
با ارزن است بیضهٔ کافور همنشین
با فرج استر است زر پاک هم قران
تا پخته نیست مردم شیطان و وحشی است
وآندم که پخته گردد سلطان انس و جان
جو تا که هست خام غذای خر است و بس
چون پخته گشت شربت عیسی ناتوان
خاقانیا ز جیب تجرد برآر سر
وز روزگار دامن همت فرو فشان
منشور فقر بر سر دستار توست رو
منگر به تاج تاش و به طغرای شه طغان
آن نکته یاد کن که در آن قطعه گفتهای
« زین بیش آب روی نریزم برای نان»
امروز کدخدای براعت توئی به شرط
تو صدردار و این دگران وقف آستان
اهل عراق در عرقاند از حدیث تو
شروان به نام توست شرف وان و خیروان
شعرت در این دیار وحش خوشتر است از آنک
کشت از میان پشک برآمد به بوستان
ای پایبست مادر و واماندهٔ پدر
براً بوالدیه تو را دیده دودمان
همچون زمین ز من چه نشینی ز جای جنب
هل تا شود خراب جهانی به یک زمان
چون کوزهٔ فقاعی ز افسردگان عصر
در سینه جوش حسرت و در حلق ریسمان
قومی مطوقند به معنی چو حرف قوم
مولع به نقش سیم و مزور چو قلب کان
چون گربه پر خیانت و چون موش نقب زن
چون عنکبوت جوله و چون خرمگس عوان
دین ور نه و ریاست کرده به دینور
کیش مغان و دعوت خورده به دامغان
سرشان ببر به خلق چو شکر چو مصطفی
کهافکند زیر پای ابوجهل طیلسان
یارب دل شکستهٔ خاقانی آن توست
درد دلش به فیض الهی فرو نشان
اینجا اگر قبول ندارد از آن و این
آنجاش کن قبول علیرغم این و آن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان ضرورت گوشهگیری و دوری از زرق و برق دنیا میپردازد و تأکید میکند که دنیا فانی و ناپایدار است. او دعوت میکند تا دل را از وابستگی به دنیا خالی کنیم و به جای آن به مقام والای روحانی فکر کنیم. شاعر به خطرات فانیبودن جاذبههای دنیوی اشاره میکند و میگوید که مال و جاه نمیتوانند موجب سعادت واقعی شوند. او با طعنه به درونمایههای انسانی، بر اهمیت فقر و سادگی تأکید میکند و یادآوری میکند که در نهایت فقر میتواند به جاودانگی روح منجر شود. شاعر همچنین به وضع جامعه و دسیسههای آن را نقد میکند و از رنجهای دل خود با خداوند شکایت میبرد.
هوش مصنوعی: آگاه باش که در جهان نشانی از انصاف نمانده است؛ ای دل، از میانهٔ خانهٔ جهان کناره بگیر و گوشهنشین شو.
هوش مصنوعی: خانه و ایوان خود را بر دروازهٔ نیستی بنا کن و باج و جامهٔ خود را در سراپردهٔ امان بنه؛ یعنی از هستی دنیوی بگذر تا در پناه و آسودگی باشی.
هوش مصنوعی: به بهار باغ جهان نمیتوان اعتماد کرد، زیرا همهٔ آن خرمی مانند سبزهٔ نورسته عمری کوتاه دارد.
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن مال و خوشیِ زندگی از گردش روزگار زیاد ناله مکن و برای برآوردن خواستههای تن، جان را در زندان نگه مدار.
هوش مصنوعی: جانِ تو مانند بازی است که جایگاهش بلندای عرش است؛ اشتباه است که او را در دودکش و تنگنای خاک آشیانه دهی.
هوش مصنوعی: این خاکدانِ دنیا که جای دیوان است، برای دل تنها تماشاگاهی گذراست؛ تا وقتی که خاکدان را بهار خود میپنداری، هنوز کودکی.
هوش مصنوعی: برای درد دل از طبیبِ آرزو دارو مخواه، زیرا تباشیرِ داروی او در حقیقت استخوان پوسیده است و درمانش فریب است.
هوش مصنوعی: دلت را با رنگ و جلوهٔ جهان فریب مده که آن تازگی واقعی نیست؛ سرخاب چگونه پیرزن را جوان میکند؟ جهان پیرزنی آراسته است.
هوش مصنوعی: دنیا آبی ناگوار است که پلی از یخ بر آن بستهاند، و سقفی زرنگار است که نردبانش از مهتاب است؛ یعنی هم تلخ است و هم تکیهگاهش ناپایدار و خیالی.
هوش مصنوعی: تا وقتی سایهبان سرت آسمانِ سبز و آب زندگی دنیوی است، روشنی خورشید حقیقت از سیاهی دلت دور نمیشود و به آن نمیرسد.
هوش مصنوعی: تا زندگیات وابسته به آسمان سبز و گردش افلاک است، کی از تلخی و بیماری روزگار رهایی خواهی یافت؟
هوش مصنوعی: چه بسیار کشتیها که بر گرداب این دریای گردان واژگون شدند، در حالی که بادبان سبز آسمان حتی تر هم نشد؛ یعنی فلک از نابودی مردم آسیبی نمیبیند و پروایی ندارد.
هوش مصنوعی: ای حکیم و اخترشناس، از ستاره و فلک چه به دستت میآید؟ اگر مانند مغان آتشپرست نیستی، با آتش و دود چه کار داری؟
هوش مصنوعی: مغی که سرخروییاش از دمیدن در آتش است، فردا در آن جهان نامش روسیاه خواهد بود.
هوش مصنوعی: این آسمان مانند طشتی است و زمین مانند تخممرغی در میان آن؛ اگر علم طشت و تخم را نمیدانی، بدان که هیئت جهان چنین است، یعنی دانستن آن ارزش چندانی ندارد.
هوش مصنوعی: از رویدادهای روزگار به صف آن صوفیان پناه ببر که از داشتن اندوهگین و از نداشتن شادمانند.
هوش مصنوعی: نکتههای باریک فقر را از آنان بشنو، زیرا هر کتابی را نویسندهٔ آن بهتر از دیگران شرح میدهد.
هوش مصنوعی: جز فقر هر چه هست نقشی فانی و ناپایدار است؛ نقش جاودان را در نگین فقر جستوجو کن.
هوش مصنوعی: تا وقتی در دلت دو قبلهٔ جاه و آبرو هست، هنوز در آزمون به دو قلهٔ بلند فقر نرسیدهای.
هوش مصنوعی: وقتی فقرِ سیاهپوش دندان فرو کند و چیره شود، جاهِ فریبکار و ظاهرآرا خاک در دهانش میریزد و نابود و خوار میشود.
هوش مصنوعی: چون عزتِ برکناری و گوشهگیری هست، غم قدرت و زر را مخور؛ و چون شکوه فقر هست، از مال و شراب سخن مگو.
هوش مصنوعی: تو که تاج شاهانه داری، چرا کلاهی از گیاه بر سر میگذاری؟ تو که سازی چون ساز باربد داری، چرا به کار چوپانی تن میدهی؟ یعنی با مقام بلند خود به کار پست تن مده.
هوش مصنوعی: در جهان کسی نیست که در گوهر و سرشت بهراستی آدمیزاده باشد. اگر چنین کسی هست، بگو بیاید و نسبنامهاش را به جهانیان بخواند.
هوش مصنوعی: هرجا شخصی شایسته و محرم هست، فرومایهای نیز همنشین اوست. چنانکه زعفرانِ گرانبها را هم بر پشت گاو بار میکنند.
هوش مصنوعی: کافورِ گرانبها را در کنار ارزن نگه میدارند و زر ناب را در پستترین جای استر پنهان میکنند. یعنی چیزهای ارزشمند همیشه با چیزهای پست همراهاند.
هوش مصنوعی: آدمی تا پخته و کامل نشده، چون شیطان و جانوری وحشی است. اما همین که پخته شود، فرمانروای آدمیان و پریان میشود.
هوش مصنوعی: جو تا خام است فقط خوراک خر است. اما وقتی پخته شود، آش جو و دارویی شفابخش برای بیماران میشود، چون دم عیسی.
هوش مصنوعی: ای خاقانی، از گریبان تنهایی و وارستگی سر برآور. با همت بلند، دامنت را از گرد روزگار بتکان.
هوش مصنوعی: فرمانِ فقر بر سر دستار تو نوشته شده است. پس برو و به تاج امیرانی چون تاش و به مهر و نشان شاهانی چون طغان اعتنا مکن.
هوش مصنوعی: آن نکته را به یاد آور که در آن قطعه گفتی: «از این بیشتر آبروی خود را برای نان نمیریزم.»
هوش مصنوعی: امروز بهراستی سرور و صاحبخانهٔ سخنوری تو هستی. تو بر صدر مجلس نشستهای و دیگران بر آستانه ماندهاند.
هوش مصنوعی: مردم عراق از سخن تو از شرم و شگفتی عرق میریزند. شروان به برکت نام تو، بهجای «شر»، جای شرف و خیر شده است. این بیت بازی با نام شروان است.
هوش مصنوعی: شعر تو در این سرزمین وحشی دلپذیرتر است، همچون کشتی که از میان پشکل و کود سر برآورده و در بوستان سبز شده است.
هوش مصنوعی: ای که پایبند مادر و گرفتار پدری، خاندانت تو را فرزندی نیکوکار به پدر و مادر دیدهاند. یعنی ماندنت در این دیار به خاطر پدر و مادر است.
هوش مصنوعی: چرا مانند زمین بیحرکت نشستهای و از جای خود تکان نمیخوری؟ بگذار جهانی یکباره ویران شود و تو دل در آن مبند.
هوش مصنوعی: از دست مردمان افسرده و بیذوق روزگار، مانند کوزهٔ فقاع شدهام که در درون از حسرت میجوشد و بر گلویش ریسمان بستهاند.
هوش مصنوعی: گروهی در باطن طوق بندگی بر گردن دارند، مانند حرف «و» در واژهٔ «قوم» که حلقهای در میان آن است. آنان شیفتهٔ نقش سکهٔ سیماند و مانند سکهٔ قلب، تقلبی و ناسرهاند.
هوش مصنوعی: این مردم مانند گربه خیانتکارند و مانند موش نقب میزنند. مانند عنکبوت بافنده و فرومایهاند و مانند خرمگس، مأموری مزاحم و ستمگرند.
هوش مصنوعی: دین ندارند، اما در دینور ریاست کردهاند. آیینشان آیین مغان است، اما در دامغان خوان دعوت خورده و ادعای دینداری کردهاند. این بیت بازی لفظی با نام دو شهر است.
هوش مصنوعی: سر اینان را با خوی شیرین چون شکر ببُر، یعنی با نیکخویی بر آنان چیره شو. همانگونه که پیامبر ردای خود را زیر پای ابوجهل گسترد.
هوش مصنوعی: خدایا، دل شکستهٔ خاقانی از آنِ توست. با فیض و بخشش الهی خود درد دلش را آرام کن.
هوش مصنوعی: اگر در این جهان این و آن او را نمیپذیرند، در آن جهان، به رغم همهٔ آنان، او را بپذیر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
هان! صائم نوالهٔ این سفله میزبان
زین بی نمک ابا منه انگشت در دهان
لب تر مکن به آب، که طلقست در قدح
دست از کباب دار، که زهرست توامان
با کام خشک و با جگر تفته درگذر
[...]
گفتم نشان ده از دهن ای ترک دلستان
گفتا ز نیست، نیست نشان اندرین جهان
گفتم که ساعتی ببر من فرونشین
گفتا که باد سرد زمانی فرو نشان
گفتم که باد سرد زیان داردت همی
[...]
بگشاد مهرگان در اقبال بر جهان
فرخنده باد بر ملک شرق مهرگان
سلطان یمین دولت میر ملوک بند
محمود امین ملت شاه جهان ستان
شاهی که پشت صد ملک کامران بدید
[...]
بنگر بدین رباط و بدین صعب کاروان
تا چونکه سال و ماه دوانند هردُوان
من مر تو را نمودم اگرچه ندیده بود
با کاروان رباط کسی هر دُوان دَوان
از رفتن رباط نه نیز از شتاب خود
[...]
گویی که ماه و مشتری از جرم آسمان
تحویل کرده اند بباغ خدایگان
وز ماه و مشتری شده آن خاک پرنگار
نوری عجیب صورت و شکلی بدیع سان
نی نی ، که ماه و مشتری از وی ربوده اند
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.