بی خرد را نبود بهره ز ارباب هنر
قیمت رشته به بالا نرود از گوهر
روزی ام بسکه به سختی رسد از گردش چرخ
استخوان شد به گلو قطرهٔ آبم چو گهر
شاید از مخمصهٔ حادثه بتوانی جست
گر توانی شدن از چنبر افلاک بدر
کی به جام هوست صفا تمنا ریزد
شیشهٔ چرخ که پر درد بود تا به کمر
ز آتش دل که جهانسوز بود شعلهٔ او
نشد امشب مژه ای گرم کنم تا به سحر
یافتم بسکه ز سنگین دلی چرخ شکست
استخوان در تن زارم شده چون عقد گهر
هر نفس بینمش از بسکه به رنگی در خواب
گشته در زیر سرم بوقلمون بالش پر
بسکه در سر هوس دیدن رویش دارم
دیده نرگس صفتم می دمد از کاسهٔ سر
می کند با دل و دین چشم فرنگی نسبش
آنچه هرگز نپسندد به مسلمان کافر
پیچ و تابش به نظر تا که دو چندان گردد
رشتهٔ جان مرا تافته با موی کمر
مردمک ریخت ز چشمم چو سیاهی از داغ
آه در گریه رسانیدم شب را به سحر
ترسم از ضعف مبادا روم از خاطر یار
در نیابم به تصور شدم از بس لاغر
خیزد از بیم تو بندم چو لب خاموشی
آهم از سینهٔ پر داغ چو دود از مجمر
می گزد بی تو ز بس باده مرا می بینم
نیش عقرب ز رگ تلخی می در ساغر
می کشد در شب هجران توام یاد شراب
موج می بی تو زند بر رگ جانم نشتر
خواهش توبه به سر آرزوی می بر لب
دشمن باده ام و تشنهٔ خون ساغر
زود باشد که نماند اثری از تن زار
شمع سان گر بگشائیم به روی تو نظر
پند با هر که نصیحت نپذیرد عیب است
خجلت از زشتی انگاره کشد سوهانگر
به غم هجر تو راضی شدم از دیدن غیر
بد بود بهتر از آن چیز که باشد بدتر
حیف باشد ز تو زین بیش غزل پیرایی
گرچه جویا بر ارباب شعور است هنر
وقت آن شد که وضو ساخته از زمزم چشم
سرکنی منقبت سرور والا گوهر
آنکه از هیبت نامش چو برانم به زبان
لرزهٔ بید درافتد به تن کوه و کمر
وارث علم نبی ساقی حوض کوثر
فاتح قلعهٔ خیبر شه مردان حیدر
هم به قدر تو مگر نسبت قدر تو دهم
که ازو مرتبه ای نیست دگر بالاتر
طائر و هم که بر کنگر قدر تو رسد
که درین ره سپر انداخت ملک از شهپر
حکمرانی به تو زیباست که تا کرده گذار
به زبان منع می و نغمه ات ای فخر بشر
خون دل خورد گل از نسبت شکل قدحی
خشک شد بر لب مرغان چمن نغمهٔ تر
رنگ از واهمهٔ نهی تو تا باخت کند
صاف لعلی به قدح جلوهٔ آب گوهر
از نهیب غضبت چون ز صراحی می لعل
نغمه خوی گردد و ریزد ز لب خنیاگر
والی مملکت فضل شه هر دو سراست
بس بود شاهد این دعوی من تیغ دو سر
آن شهنشاه جهانی که به حکم کرمت
ابر جود تو کند بر سر دریا چو گذر
فیض اندوز شود بسکه حباب و موجش
این یکی درج گهر گردد و آن عقد گهر
بشکند جرأت رزم تو دل شیران را
بگسلد هیبت قهر تو ز کهسار کمر
ای خوش آندم که ز شمشیر تو افتد دم رزم
کشتی عمر بداندیش تو در موج خطر
جلوهٔ شعله جواله کند گردابش
برق تیغت چو نماید به دل بحر گذر
ترسم آندم که چو در بحر دراندازد عکس
شیر پستان صدف را برد از طفل گهر
اژدر تیغ تو تا میل جگرخائی کرد
همچو گلبن ز سراپای عدو رست جگر
با حباب آنچه به دریا نکند صدمهٔ موج
خصم را ضربت تیغ تو کند با مغفر
دشمن روسیه تست شکار تیغت
برق خورده به سیاهی زند آری یکسر
حلقهٔ جوهر شمشیر تو چون گردابی است
که گشاده است بر اعدای تو آغوش خطر
هست از تیغ علی تا به عصای موسی
آنقدر فرق که دارند گلیم و حیدر
اژدهایش ز هر چشمهٔ جوهر جوشد
گر عصا شد به کف موسی عمران اژدر
خصم را در دم رزم تو ز بیم تیغت
بر مژه خشک شود اشک چو آب خنجر
بحر آراسته بر خویشتن از موج و حباب
روز کین خواهی بدخواه تو شمشیر و سپر
نه همین بحر که آراست سلاح پیکار
بهر اعدای تو کهسار هم از تیغ و کمر
تشنهٔ خون عدوی تو بود تا باشد
سیر ازین آب نگردید چو ماهی خنجر
بحر جودت چو زند موج به دریا، ریزد
ماهی از فلس به حکم کرمت زر به سپر
جوهر تیغ تو گر عکس به بحر اندازد
هر حبابش بود از مایه وری مشت گهر
دود مجمر صفت آید ز دماغش بیرون
خصم را شد ز خدنگت چو مشبک مغفر
بر زبان قلمم در صفت یکرانت
مطلعی آمده از مطلع اول خوشتر
از تنومندی و یال و گره دم به نظر
فلک و خط شعاعی بود و قرص قمر
یا مگر گشتی نوح ست کز اعجاز علی
می کند طی صحاری ز بحار آسان تر
سربلندیش بود عرشه، نفس باد مراد
بادبان دامن زین است و رکابش لنگر
آن پری چهره که از حیرت نظارهٔ او
خشک بر جای بماند چو مژه تار نظر
از خوی و سینهٔ پهن و کفل و موی میان
جلوه گر گشته از و بحر و برو کوه و کمر
آنکه در عرصهٔ امکان بود از سرعت سیر
رفتن و آمدنش زودتر از نور بصر
خسرو رای تو آنجا که زند خیمه چو مهر
سزد از خط شعاعیش طناب و چادر
مایه ور کرده سخایت ز گهر دریا را
چرخ را داده عطای تو کمر از محور
همه را خلعت زیبندهٔ هستی از تست
چارقب داده سخایت ز عناصر به بشر
ماه می بود سیه روی تر از بدخواهت
گر گل مهر تو هر شام نمی زد بر سر
کاغذ صبح و سیاهی شب آخر گشتی
گر نوشتی ز عطای تو عطارد دفتر
زهره از بیم تو ماند به چراغ فانوس
بسکه دزدیده سر شرم به زیر معجر
مهر تا جیره خور مطبخ رای تو نبود
بود بر قرص مه از گرسنه چشمیش نظر
خون خصم تو چو بر خاک نریزد مریخ
آفتابش زند از خط شعاعی خنجر
مشتری یافته تشریف غلامی ز درت
کرده زان حله انوار سعادت در بر
گر زحل بهره ور از سایهٔ لطف تو شود
مشتری وار نهد تاج سعادت بر سر
می زنم بر سر اقبال گل باغ مراد
گر گذارد بسرم داغ غلامی قنبر
این سراپاست بس از فضل توام جلدوی شعر
کاندر آن روز که افلاک شود زیر و زبر
یا علی گوی سر از خاک برآرم چون گل
یا علی گوی نهم پا به فضای محشر
باد خاک در تو زیب ده تارک من
تا ز خورشید بود بر سر گردون افسر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح و منقبت حضرت علی(ع) سروده شده و به بیان ویژگیها و فضایل ایشان میپردازد. شاعر با ذکر ماجرای سختیها و تنگناهای زندگی، به عظمت شخصیت و جایگاه امیرالمؤمنین اشاره میکند. او به قدرت و شجاعت حضرت علی در جنگها و فتح قلعهها و همچنین به فضایل روحانی و اخلاقی وی میپردازد. شاعر با استفاده از تشبیهها و تصویرسازیهای زیبا، نشان میدهد که ایمان و جود او چگونه میتواند به زندگی بشر رونق بخشد. در نهایت، شعر به شناخت و ارادت نسبت به حضرت علی و تأثیرات عمیق وجود ایشان بر زندگی انسانها اشاره دارد.
هوش مصنوعی: آدم بیخرد از همنشینی با اهل هنر بهرهای نمیبرد؛ همانطور که نخِ تسبیح با داشتن گوهر قیمتش بالا نمیرود.
هوش مصنوعی: گردش روزگار روزیام را چنان سخت میرساند که قطرهٔ آبی که مینوشم مانند گوهر سخت میشود و چون استخوان در گلویم گیر میکند.
هوش مصنوعی: اگر بتوانی از حلقه و دام افلاک بیرون بروی، شاید بتوانی از تنگنای حوادث رهایی یابی.
هوش مصنوعی: آرزو کی میتواند در جام هوس تو شراب صاف بریزد، وقتی شیشهٔ چرخ تا نیمه پر از دُرد است؟ یعنی از روزگار جز تیرگی و رنج نمیرسد.
هوش مصنوعی: آتش دلم چنان شعلهای جهانسوز دارد که امشب تا سحر نتوانستم لحظهای پلک بر هم بگذارم و بخوابم.
هوش مصنوعی: از سنگدلی روزگار چنان شکسته شدهام که استخوانهای تن رنجورم مانند دانههای گردنبند گوهر از هم جدا و شکسته شده است.
هوش مصنوعی: چون معشوق را هر لحظه در خواب به رنگ و حالی تازه میبینم، بالش پرِ زیر سرم مانند بوقلمون رنگارنگ شده است.
هوش مصنوعی: چنان هوس دیدن روی او را در سر دارم که چشمم مانند گل نرگس از کاسهٔ سرم بیرون میروید.
هوش مصنوعی: چشم معشوق که گویی از نژاد فرنگیان است، با دل و دین من کاری میکند که هیچ کافری روا نمیدارد با مسلمانی بکند.
هوش مصنوعی: رشتهٔ جانم را با موی باریک کمر او درهم تافتهاند تا پیچ و تاب آن در چشم دوچندان شود؛ یعنی جان من به باریکی و پیچ و تاب کمر او گره خورده است.
هوش مصنوعی: شب را تا سحر با آه و گریه گذراندم، تا جایی که مردمک چشمم مانند سیاهی داغ فرو ریخت.
هوش مصنوعی: از بس لاغر شدهام که حتی در خیال هم به چشم نمیآیم؛ میترسم از این ناتوانی از یاد یار بروم.
هوش مصنوعی: اگر از ترس تو لب ببندم و خاموش بمانم، آه از سینهٔ پرداغم مانند دود از آتشدان بیرون میآید.
هوش مصنوعی: بی تو باده چنان مرا میآزارد که رگهای تلخی شراب در جام را مانند نیش کژدم میبینم.
هوش مصنوعی: در شب جدایی از تو، یاد شراب مرا میکشد و موج می بی حضور تو مانند نشتر بر رگ جانم میزند.
هوش مصنوعی: در سر میل توبه دارم و بر لب آرزوی می؛ هم دشمن بادهام و هم تشنهٔ خون جام، یعنی میان پرهیز و میل گرفتارم.
هوش مصنوعی: اگر مانند شمع چشم به روی تو بگشاییم، به زودی از تن نزارمان اثری نمیماند؛ چون شمع در برابر آتش روی تو آب میشویم.
هوش مصنوعی: پند دادن به کسی که نصیحت نمیپذیرد عیب است؛ چنانکه سوهانگر از زشتی شیء ناتراشیدهای که اصلاحپذیر نیست شرمنده میشود.
هوش مصنوعی: برای اینکه تو را با دیگران نبینم، به غم جداییات راضی شدم؛ چون بد بهتر از بدتر است.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: ای جویا، هرچند غزلسرایی نزد اهل فهم هنر است، اما دریغ است که بیش از این به غزل بپردازی.
هوش مصنوعی: وقت آن رسیده که با اشکِ چشمت که چون آب زمزم پاک است وضو بگیری و ستایش سرور گرانمایه را آغاز کنی.
هوش مصنوعی: کسی که هرگاه نامش را بر زبان میآورم، از هیبت آن نام کوه و دره مانند بید به لرزه میافتند.
هوش مصنوعی: او وارث دانش پیامبر، ساقی حوض کوثر، گشایندهٔ قلعهٔ خیبر و شاه مردان، علی حیدر است.
هوش مصنوعی: مقام تو را جز با خود مقامت نمیتوانم مقایسه کنم، زیرا هیچ مرتبهای بالاتر از آن نیست.
هوش مصنوعی: پرندهٔ خیال چگونه به کنگرهٔ بلند مقام تو برسد، وقتی که در این راه حتی فرشته هم بال و پرش را چون سپر انداخت و از ادامهٔ راه درماند.
هوش مصنوعی: ای افتخار آدمیان، فرمانروایی فقط برازندهٔ توست؛ از همان زمان که منع شراب و آواز بر زبانت گذشت، (اثرش در بیتهای بعد آمده است).
هوش مصنوعی: گل چون شکلش به جام شراب شبیه بود، از غصه خون دل خورد، و آواز تر و تازه بر لب پرندگان باغ خشک شد؛ یعنی همه از نهی تو اثر پذیرفتند.
هوش مصنوعی: از ترس نهی تو، شراب لعلرنگ رنگش را باخت و در جام مانند آب زلال و بیرنگ مروارید جلوه میکند.
هوش مصنوعی: از هیبت خشم تو، آواز بر لب نوازنده مانند شرابی که از صراحی بریزد، به عرق تبدیل میشود و فرو میچکد.
هوش مصنوعی: علی فرمانروای سرزمین فضیلت و پادشاه هر دو جهان است و شمشیر دو سرش (ذوالفقار) گواهی کافی بر این ادعای من است.
هوش مصنوعی: ای پادشاه جهان، چنان بخشندهای که هرگاه به فرمان کرم تو ابر بخششت از روی دریا بگذرد، (نتیجهاش در بیت بعد است).
هوش مصنوعی: حبابها و موجهای دریا چنان از آن فیض بهره میبرند که حباب صندوقچهٔ مروارید و موج رشتهٔ گردنبند مروارید میشود.
هوش مصنوعی: دلیری تو در جنگ دل شیران را میشکند و هیبت خشمت کمرِ کوهها را از هم میگسلد.
هوش مصنوعی: چه خوش است لحظهای که در هنگام نبرد، از ضرب شمشیر تو کشتی عمر بدخواهت در موج خطر بیفتد.
هوش مصنوعی: وقتی برق شمشیرت از دل دریا بگذرد، گرداب آن دریا مانند شعلهٔ چرخان آتش جلوه میکند.
هوش مصنوعی: میترسم وقتی تصویر شمشیرت در دریا بیفتد، شیر را از پستان صدف بگیرد و مروارید را که چون کودک در صدف است بیشیر بگذارد.
هوش مصنوعی: وقتی اژدهای شمشیر تو میل جویدن جگر کرد، از سر تا پای دشمن مانند بوتهٔ گل، جگر و زخم خونین رویید.
هوش مصنوعی: آنچه ضربهٔ موج در دریا با حباب نمیکند، ضربهٔ شمشیر تو با دشمن و کلاهخودش میکند؛ یعنی خود دشمن را چون حباب میترکاند.
هوش مصنوعی: دشمن روسیاه تو شکار شمشیر توست؛ آری، هر چه برق به آن بزند یکسره سیاه میشود، و روسیاهی دشمن از برق شمشیر توست.
هوش مصنوعی: حلقههای نقش و جوهر شمشیر تو مانند گردابی است که آغوش خطر را برای دشمنانت گشوده است.
هوش مصنوعی: فاصلهٔ شمشیر علی با عصای موسی به اندازهٔ فاصلهٔ «کلیم» و «حیدر» است؛ با بازی لفظی میان کلیم (لقب موسی و گلیم) و حیدر (شیر)، یعنی به اندازهٔ فرق گلیم با شیر.
هوش مصنوعی: اگر عصا در دست موسی پسر عمران یک بار اژدها شد، از هر چشمهٔ جوهر شمشیر علی اژدهایی میجوشد.
هوش مصنوعی: در هنگام نبرد تو، از ترس شمشیرت اشک بر مژهٔ دشمن مانند آبِ تیغ خنجر خشک و بیحرکت میماند.
هوش مصنوعی: دریا برای روز انتقامگیری از بدخواه تو، از موج و حباب برای خود شمشیر و سپر ساخته است.
هوش مصنوعی: نه تنها دریا سلاح جنگ آراسته، بلکه کوهها نیز با تیغه و کمرگاه خود برای دشمنان تو سلاح و کمربند جنگ بستهاند.
هوش مصنوعی: خنجر تا هست تشنهٔ خون دشمن توست و مانند ماهی که از آب سیر نمیشود، هرگز از این خون سیر نشده است.
هوش مصنوعی: وقتی دریای بخشش تو در دریا موج بزند، ماهی به فرمان کرم تو از فلسهای خود زر بر سپر میریزد و نثار میکند.
هوش مصنوعی: اگر جوهرِ (درخشش و نقش) تیغ تو بر دریا بازتاب کند، هر حبابِ دریا از این توانگری مشتی گوهر میشود.
هوش مصنوعی: کلاهخودِ دشمن از تیرهای تو مانند مشبک سوراخسوراخ شده و دود، همچون دود عودسوز، از مغزش بیرون میآید.
هوش مصنوعی: در وصف اسب تو، بر قلم من مطلعی تازه آمده که از مطلع نخستین قصیده خوشتر است.
هوش مصنوعی: اسب تو از تنومندی و یال و گرهِ دمش چنان به چشم میآید که گویی فلک است و یالش پرتوهای خورشید و گره دمش قرص ماه.
هوش مصنوعی: یا شاید کشتی نوح است که به معجزهٔ علی بیابانها را آسانتر از دریاها میپیماید.
هوش مصنوعی: بلندیِ قامتش عرشهٔ کشتی است، نفسش باد موافق، دامن زینش بادبان و رکابش لنگر.
هوش مصنوعی: اسبی پریرو است که بیننده از حیرتِ تماشایش، رشتهٔ نگاهش مانند مژه خشک و بیحرکت بر جا میماند.
هوش مصنوعی: عرقش دریا را، سینهٔ پهنش خشکی را، کفلش کوه را و موی میانش کمرِ کوه را نمایان میکند؛ یعنی دریا و خشکی و کوه و کمر در او جلوهگر است.
هوش مصنوعی: اسبی که از تندی رفتار، در جهانِ هستی رفت و برگشتش از نور چشم هم زودتر است.
هوش مصنوعی: هر جا شاهِ اندیشهٔ تو مانند خورشید خیمه بزند، شایسته است که پرتوهای خورشید طناب و چادر آن خیمه باشد.
هوش مصنوعی: بخشش تو دریا را از گوهر توانگر کرده و عطای تو به آسمان کمربندی از محور داده است.
هوش مصنوعی: جامهٔ شایستهٔ هستی را همه از تو دارند و بخشش تو از چهار عنصر به انسان چارقبی (جامهٔ چهارپاره) پوشانده است.
هوش مصنوعی: اگر ماه هر شب گلِ مهر و محبت تو را بر سر نمیزد، از دشمن تو هم سیهروتر میبود.
هوش مصنوعی: اگر عطارد، دبیر فلک، دفتری از بخششهای تو مینوشت، کاغذِ صبح و مرکبِ شب به پایان میرسید.
هوش مصنوعی: زهره از ترس تو چنان سر را از شرم زیر روسری پنهان کرده که به چراغی درون فانوس میماند.
هوش مصنوعی: خورشید تا وقتی جیرهخوار آشپزخانهٔ اندیشه و تدبیر تو نشده بود، از گرسنهچشمی به قرصِ (نانِ) ماه چشم داشت.
هوش مصنوعی: اگر مریخ خون دشمن تو را بر خاک نریزد، خورشید با خنجرِ پرتوهایش بر او میزند.
هوش مصنوعی: مشتری از درگاه تو افتخار غلامی یافته و از آن، جامهٔ نورانی سعادت به تن کرده است.
هوش مصنوعی: اگر زحلِ نحس هم از سایهٔ لطف تو بهرهمند شود، مانند مشتری تاج سعادت بر سر مینهد.
هوش مصنوعی: اگر قنبر، غلام علی، داغِ غلامی بر سرم بگذارد، گل باغ آرزو را بر سر بخت و اقبال میزنم؛ یعنی غلامیِ غلامِ تو برایم نهایت کامیابی است.
هوش مصنوعی: این شعر سراپا در وصف تو، به فضل تو، پاداشِ سخن من بس است برای روزی که آسمانها زیر و رو میشوند (قیامت).
هوش مصنوعی: در آن روز «یا علی» گویان مانند گل از خاک سر برآورم و «یا علی» گویان به صحرای محشر گام بگذارم.
هوش مصنوعی: دعا میکند که تا خورشید تاجِ سرِ آسمان است، خاک درگاه تو زینتبخش فرق سر من باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
از خضاب من و از موی سیه کردن من
گر همی رنج خوری، بیش مخور، رنج مبر!
غرضم زو نه جوانی است؛ بترسم که زِ من
خردِ پیران جویند و نیابند مگر!
رمضان رفت و رهی دور گرفت اندر بر
خنک آن کو رمضان را بسزا برد بسر
بس گرامی بود این ماه ولیکن چکنم
رفتنی رفته به و روی نهاده بسفر
سبکی کرد و بهنگام سفر کرد و برفت
[...]
عید شاداب درختیست که تا سال دگر
از گل و میوۀ او بوی همی یابی و بر
بوی آن گل بترازد چو خرد کار دماغ
بر آن میوه بتازد چو خرد سوی جگر
زین گل و میوه همان به که یکی گیرد بار
[...]
دستهها بسته به شادی بر ما آمدهای؟
تا نشان آری ما را ز دل افروز بهار؟
ای دلارام و دل آشوب و دلاویز پسر
عهد کرده بوفا با من و نابرده بسر
غم عشق تو روانم بلب آورده بلب
درد هجر تو توانم بسر آورده بسر
شمنان چون تو ندیدند و نبینند صنم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.