شمارهٔ ۳۵ - قصیده ای است در شکایت از هم وطنان نادان
آه ازین قوم بی حمیت و بی دین
کردری، و ترک خمسه، و لر قزوین
عاجز و مسکین هر چه دشمن و بدخواه
دشمن و بدخواه هر چه عاجز و مسکین
دشمن ازیشان به عیش و شادی و عشرت
دوست ازیشان به آه و ناله و نفرین
تیغ و سنان شان ز کار عاطل و در کار،
دهره هیزم شکاف و داس علف چین
دشمنشان دزگشا به زور خراطیم
خود همه بی دست و پا به سان خراطین
آن به حصار حصون و فتح ممالک
این به حصاد زروع و ضبط طواحین
ریشک رشکین گرفته جاده بالا
سبک مشکین فتاده جانب پائین
قوز برآورده از توالی عشرات
گوز رها کرده از نواحی تسعین
رو به خیار و کدو نهند چو رستم
پشت به خیل عدو کنند چو گرگین
مشته تاببن و مغز و کله سرهنگ
معده سرهنگ و پول و غله تا بین
کالک نارس ز خوی خورند و نه بینند
خربزه نخجوان رسیده و شیرین
دست رس اربودشان به چرخ نماندی
مزرع سبز سپهر و خوشه پروین
شاه جهان از سر ترحم فرمود:
چند نسقچی به هر محلت تعیین
لیک نه بخشید سود، بل که بیفزود
درد دگر از رسوم ببل وتبرزین
با سپهی این چنین و یک دو سپهدار
کرد ولی عهد رو به معرکه کین
مهر به رخسار در مقابل صفین
قهر به کفار چون مقاتل صفین
نعره کوس آن چنان که نعره تندر
حمله روس آن چنان که حمله تنین
روسی دیوانه با پیاده چو بیدق
آصف فرزانه با سواره چو فرزین
خسرو قزوین به عزم رزم مخالف
آمده برزین به سان آذر برزین
توپ ولی عهد ورعدهای نو آهنگ
تیغ حسن خان و برق های نوآئین
معرکه چون گرم گشت از دو طرف خاست،
آتش توپ و تفنگ و نیزه و زوبین
لشکر قزوین و خمسه وری از آن دشت
باز پس آمد ز باد توپ نخستین
ماند ولی عهد شاه و توپ عدو کوب
غلغله افکنده در عوالم ارضین
گفت که: اکرام ضیف باید و آورد،
گرده گرم از تنور و لقمه سنگین
لقمه سختی چنان که هضم نگردد،
تا نکند هضم روح حزب شیاطین
حاد و حاری که هیچ معجون هرگز،
می نکند هم چنان تولد تسخین
الغرض آن روز پا فشرد ولی عهد
یکه و تنها به صد تحمل و تمکین
تا شب تاری رسید و از دو طرف یافت
آتش توپ و تفنگ معرکه تسکین
پس خبر آمد به بارگاه و به هر کس
واجب و لازم شد این تعنت و تهجین
کای همه سر کردگان جیش که داری
اسم خوانین و راه و رسم خواتین
آینه بگرفته با انامل مخضوب
غالیه افشانده بر محاسن مشگین
نازک و نرم آن چنان که رنجه کندتان
بالش مخمل به روی زین و نمد زین
مقنعه ننگتان به عادت نسوان
به بود از جنگتان به عادت دیرین
طایفه ای نو بلوغ و نوخط و نوکار
نو گلشان درع پوش سنبل پرچین
یوسف عصرند در نکوئی و باید،
حلقه نسوان مصر و حربه سکین
بس عجب است این که خانمانه خرامد
دختر ساقی به جنگ سختر و ساکین
سختر و ساکین بهل که رستم دستان
پنجه نیارد زدن به دست نگارین
نه صف ابطال حرب و اسلحه کار
نه بر احزاب کفر و معرکه کین
دست نگارین چنان سزد که ولی عهد
کرد به خون عدوی فخر سلاطین
ای که شنیدی سخن زهول قیامت
خیز و قیامت به دشت هشتدرک بین
هشتدرک نی که صد هزار هزاران
از درکات جحیمش آمده تضمین
حد حسام آن چنان که حدت غساق
آب سنان آن چنان که شربت غسلین
تیپ سوار آن فرشتگان که فرستاد
ناصر «طاها»برای نصره «یاسین»
توپ چیان آن موکلان که سپارند
کافر بی دین به دست مالک سجین
نیزه سرباز و صالدات به یک بار
از دو طرف بر دو سینه آمده پرچین
لشکر تبریز و ایروان و ارومی
خصم شکارند هم چو شیر دژاکین
دیل و سرآورده آن قدر که شمارش
نه به قیاس آید، و نه حدس، و نه تخمین
کفر فتاده به چنگ لشکر اسلام
هم چو کبوتر به زیر چنگل شاهین
ایزد دانا و پادشاه توانا
کرد به عباس شه توجه و تحسین
از پی ابلاغ این بشارت عظمی
رفته به هر سو مبشران و فرامین
خلق دما دم به عیش و عشرت و اطراب
ملک سراسر به زیب و زیور و آئین
خلق به عهدش همه شکفته و خندان
چون که به فصل بهار لاله و نسرین
جمله به اقبال خسروی که نثارش
چرخ بلند آورد ز ماه وز پروین
فتح علی شاه آن که منشی جاهش
بر خطر خسروان کشد خط ترقین
دولت او در جهان بپاید چندان،
کاین فلک نیل گون نپاید چندین
افسر او باد بر ز تارک گردون
تا مه کانون بود پس از مه تشرین
شاه جهان را دعا نگفتم الاک
روح الامین گفت: صد هزاران آمین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به انتقاد از هموطنان نادان و بیحمیّت میپردازد و تضاد بین وضعیت آنها و دشمنان را به تصویر میکشد. او از ناتوانی و کمظرفیتی مردم میگوید که اگرچه دشمنان در عیش و خوشیاند، دوستان در غم و اندوه به سر میبرند. سپس از جنگ و نبردی که اتفاق میافتد و نقش ولیعهد در این میانه سخن میگوید و اقدامات او را در برابر دشمنان توصیف میکند. شاعر از تفرقه و ناامیدی در بین مردم و نیاز به اتحاد و همبستگی یاد میکند و به پیروزی لشکر اسلام در برابر کفر اشاره میکند. در پایان، او دعا میکند تا دولت و سلطنت فتح علی شاه بر پا بماند و جامعه از زیباییها و خوشحالیها بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: دریغ و افسوس از این مردم بیغیرت و بیدین، یعنی کُرد ری، ترکِ خمسه و لُرِ قزوین.
هوش مصنوعی: در برابر هر دشمن و بدخواهی ناتوان و زبوناند، و با هر ناتوان و بیچارهای دشمنی و بدخواهی میکنند.
هوش مصنوعی: دشمن از دست آنان در خوشی و شادمانی است و دوست از دست آنان آه و ناله و نفرین میکند.
هوش مصنوعی: شمشیر و نیزهشان بیکار مانده است و تنها تبرِ هیزمشکن و داسِ علفچینی را به کار میبرند.
هوش مصنوعی: دشمنشان مانند پیلی که با خرطوم حمله میکند، به زور دژها را میگشاید، اما خودشان مانند کرمِ خاکی بیدستوپا و ناتواناند.
هوش مصنوعی: دشمن به محاصرهٔ دژها و گشودن کشورها سرگرم است و اینان به درو کردن کشتزارها و تصرف آسیابها.
هوش مصنوعی: ظاهراً ریخت آنان را مسخره میکند: ریش کمپشتشان رو به بالا رفته و سبیل سیاهشان رو به پایین افتاده است.
هوش مصنوعی: از گذشت دهههای عمر گوژپشت شدهاند و از پیری نزدیک به نود سالگی بادِ شکم رها میکنند؛ یعنی پیر و فرتوت و بیمصرفاند.
هوش مصنوعی: به خیار و کدو مانند رستم حمله میبرند، اما در برابر سپاه دشمن مانند گرگینِ ترسو پشت میکنند و میگریزند.
هوش مصنوعی: گویا میگوید در نبرد در حد سربازی سادهاند، اما در ادعا و غرور خود را سرهنگ میدانند؛ شکمشان چون سرهنگ پرخواه است ولی در پول و غله با دیگران سهم میخواهند.
هوش مصنوعی: از روی عادت به خربزهٔ نارس دلخوشاند و خربزهٔ رسیده و شیرینِ نخجوان را نمیبینند؛ یعنی به غنیمتهای ناچیز قانعاند و به پیروزی بزرگ نمیاندیشند.
هوش مصنوعی: اگر دستشان به آسمان میرسید، کشتزار سبز فلک و خوشهٔ پروین را هم غارت میکردند و چیزی باقی نمیگذاشتند.
هوش مصنوعی: پادشاه از روی دلسوزی فرمان داد که در هر محله چند مأمور انتظامی گماشته شوند.
هوش مصنوعی: اما این کار سودی نداشت و بلکه با رسم و آیینِ زورگویی و تبرزین به دست گرفتن آن مأموران، دردی دیگر بر دردها افزود.
هوش مصنوعی: ولیعهد با چنین سپاهی و تنها یکی دو فرمانده، به سوی میدان جنگ رو آورد.
هوش مصنوعی: در برابر صفها چهرهای مهربان داشت و بر کافران مانند جنگاوران صفین خشم میگرفت.
هوش مصنوعی: بانگ کوسها چون غرش رعد بود و یورش روسها چون حملهٔ اژدها.
هوش مصنوعی: روسِ دیوانه با پیادگانش مانند پیادههای شطرنج پیش آمد و وزیر خردمند با سوارانش مانند فرزین شطرنج.
هوش مصنوعی: فرمانروای قزوین به قصد جنگ با دشمن، سوار بر زین و افروخته مانند آتشکدهٔ آذر برزین آمد.
هوش مصنوعی: توپهای ولیعهد چون رعدهایی با بانگ تازه میغرید و شمشیر حسنخان چون برقهایی نوپدید میدرخشید.
هوش مصنوعی: چون نبرد گرم شد، از دو سو آتش توپ و تفنگ و نیزه و زوبین برخاست.
هوش مصنوعی: سپاه قزوین و خمسه و ری با وزش نخستین شلیک توپ از آن میدان عقب نشستند و گریختند.
هوش مصنوعی: ولیعهدِ شاه با توپ دشمنکوبش تنها ماند و چنان غوغایی در سراسر زمین افکند.
هوش مصنوعی: ولیعهد به طعنه گفت: باید مهمان را گرامی داشت؛ و برای روسها نانِ داغ از تنور و لقمهای سنگین آورد، یعنی گلولهٔ توپ.
هوش مصنوعی: لقمهای چنان سخت که هضم نمیشد، تا آنکه جان گروه شیطانصفت دشمن را تباه کند.
هوش مصنوعی: آن لقمه چنان داغ و سوزان بود که هیچ معجونی هرگز چنین گرمایی پدید نمیآورد.
هوش مصنوعی: خلاصه، آن روز ولیعهد یکه و تنها با شکیبایی و استواری بسیار پایداری کرد.
هوش مصنوعی: تا شب تاریک فرا رسید و آتش توپ و تفنگ از دو سوی میدان فرو نشست.
هوش مصنوعی: آنگاه خبر به درگاه شاه رسید و سرزنش و خوار کردن همهٔ کسانی که ولیعهد را تنها گذاشته بودند واجب شد.
هوش مصنوعی: پیام این بود: ای همهٔ سرداران سپاه که نام «خان» دارید ولی رفتار و منش بانوان را.
هوش مصنوعی: آینه در دستهای حنابسته گرفتهاید و بر ریش سیاهتان عطر و غالیه افشاندهاید؛ یعنی سرگرم آرایش خودید نه جنگ.
هوش مصنوعی: چنان نازک و نازپروردهاید که حتی بالش مخملی روی زین و نمد زین اسب آزارتان میدهد.
هوش مصنوعی: برای شما پوشیدن روسری مانند زنان، با همهٔ ننگش، بهتر از جنگیدنِ شما به شیوهٔ همیشگیتان است.
هوش مصنوعی: گروهی تازهبالغ و تازهخط و نوکارند که چهرهٔ گلمانندشان زره پوشیده و زلفشان پرچین و شکن است؛ به طعنه آنان را جوانانی زیبا و بیتجربه میخواند.
هوش مصنوعی: در زیبایی یوسف زمانهاند و جایشان حلقهٔ زنان مصر است و سلاحشان کارد میوهبُری؛ اشاره به زنانی که از دیدن یوسف دست خود را بریدند.
هوش مصنوعی: بسیار شگفت است که چنین کسانی که چون دختر ساقیاند با ناز زنانه به جنگ با «سختر» و «ساکین» (ظاهراً سرداران روس) بروند.
هوش مصنوعی: سختر و ساکین را رها کن؛ حتی رستم دستان هم با دست حنابسته نمیتواند پنجه در پنجهٔ کسی بیندازد.
هوش مصنوعی: اینان نه شایستهٔ صف دلاوران جنگ و ابزار کارزارند و نه شایستهٔ رویارویی با سپاه کافران در میدان کینه.
هوش مصنوعی: دست رنگین آنگونه سزاوار است که ولیعهد، مایهٔ افتخار پادشاهان، دستش را با خون دشمن رنگین کرد.
هوش مصنوعی: ای کسی که از هول روز قیامت شنیدهای، برخیز و قیامت را در دشت هشتدرک ببین.
هوش مصنوعی: نه هشت درک، بلکه صدها هزار طبقهٔ دوزخ در آن دشت گرد آمده بود؛ بازی با واژهٔ «درک» به معنای طبقهٔ دوزخ.
هوش مصنوعی: تیزی شمشیرها همچون سوزندگی «غساق» دوزخ بود و آب و برق سرنیزهها همچون نوشیدنی «غسلین» که خوراک دوزخیان است.
هوش مصنوعی: سواران سپاه ایران همچون فرشتگانی بودند که خداوند، یاور «طاها»، برای یاری پیامبر فرستاد.
هوش مصنوعی: توپچیان مانند مأموران عذابی بودند که کافر بیدین را به دست نگهبان «سجین» یعنی دوزخ میسپارند.
هوش مصنوعی: نیزهٔ سرباز ایرانی و سالدات روسی همزمان از دو سو در سینههای یکدیگر فرو رفت و آن را درهم شکافت.
هوش مصنوعی: سپاهیان تبریز و ایروان و ارومیه مانند شیر خشمگین دشمن را شکار میکنند.
هوش مصنوعی: چنان اسیر و سر بریده از دشمن آوردند که شمارش آن با هیچ قیاس و حدس و برآوردی ممکن نیست.
هوش مصنوعی: سپاه کفر به چنگ لشکر اسلام افتاد، همچون کبوتری که زیر چنگال شاهین گرفتار شود.
هوش مصنوعی: خداوند دانا و پادشاه توانا به عباسمیرزا توجه کردند و او را ستودند.
هوش مصنوعی: برای رساندن این مژدهٔ بزرگ، مژدهرسانان و فرمانها به همه سو فرستاده شد.
هوش مصنوعی: مردم پیوسته در شادی و عیش و طرباند و سراسر کشور آذین بسته و آراسته شده است.
هوش مصنوعی: مردم در روزگار او همه شکفته و خنداناند، مانند لاله و نسرین در فصل بهار.
هوش مصنوعی: همهٔ اینها از بخت بلند پادشاهی است که آسمان از ماه و پروین برایش نثار میآورد.
هوش مصنوعی: فتحعلیشاه کسی است که دبیر شکوه او بر اعتبار و جایگاه دیگر پادشاهان خط بطلان میکشد.
هوش مصنوعی: دولت او چنان در جهان پایدار بماند که این آسمان نیلگون هم آنقدر دوام نیاورد.
هوش مصنوعی: تاج او برتر از تارک آسمان باشد، تا زمانی که ماه کانون پس از ماه تشرین میآید، یعنی تا گردش روزگار برقرار است.
هوش مصنوعی: هنوز دعای پادشاه جهان را به پایان نبرده بودم که جبرئیل امین صدهزار بار آمین گفت.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
لنگ دوندهست، گوش نی و سخنیاب
گنگ فصیح است، چشم نی و جهان بین
تیزی شمشیر دارد و روش مار
کالبد عاشقان و گونهٔ غمگین
خاک خراسان و خاک مملکت چین
همچو دو پله است آب جیحون شاهین
تا زخراسان نظامی آمد اینجا
این بثری رفت و آن رسید بپروین
هیچ گرانتر ز سنگ سنگ نظامی
[...]
کیست که گوید ببارگاه سلاطین
حال گدایان دلشسکته ی مسکین
سوخته ئی کو که خون ز دیده ببارد
از سر سوزم چو شمع بر سر بالین
در گذر ای باغبان که بلبل سرمست
[...]
خسرو پرویز گو در آتش ما بین
کآذر بردل کجا و آذر برزین
نرم بر احوال او چرا شد اگر نه
تیشه ی فرهاد خورد بردل شیرین
یار که آمد کسی نیافت سر از جان
[...]
طره سنبل ز تاب جعد تو پرچین
سوی تو نرگس گشاده دیده حق بین
روی شقایق ز جام شوق تو رنگین
معنی توحید تست لفظ ریاحین
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.