شمارهٔ ۳۴ - در تشویق ولی عهد برای راندن سپاه روس از ایران
دوشم به وثاق آمد آن خسرو خوبان
می خورده و خوی کرده و خندان وغزل خوان
جان های عزیزان همه در چاه زنخدان
دل های پریشان همه در زلف پریشان
زلفش به شکار اندر، زان حلقه فتاک
چشمش به خمار اندر، زان غمزه فتان
از غمزه این بیدار، بس فتنه خفته
در حلقه آن پیدا، بس جادوی پنهان
خورشید فروزانش در پرده ظلمات
وز آتش سوزانش سرچشمه حیوان
گوئی پریئی در شده در کسوت آدم
گوئی ملکی آمده بر صورت انسان
آویخته از سرو سهی دسته سنبل
آمیخته با سبزه تر لاله نعمان
سنبل نه زره ور بود و سرو زره دار
لاله نه زره سا بود و سبزه زره سان
کس سروندیدست که بی معجز عیسی
از زنده بگیرد دل و ، در مرده دمد جان
سنبل نشنیدیم که بی معجز داوود
خورشید به جوشن کند و ماه به خفتان
هر لاله نیارد خفت بر فرش زبر جد
هر سبزه نباشد جفت با حقه مرجان
این سبزه مگر سرزده از گلشن فردوس
این لاله مگر آمده از روضه رضوان
در تابم ازان سنبل پرتاب که در شهر
دل دزدد و جان خواهد و هم باز به تاوان
بشکسته خود و هم خود بشکسته بسی دل
بر بسته خود و هم خود بر بسته بسی جان
افکنده بسی دام بلا در ره جان ها
افشانده بسی خون دل از دیده به دامان
بربسته بسی پای گرفتار ز رفتار
بگشوده همی دست ستم کار به دستان
مرغی است که بر گلبن طورست به پرواز
زاغی است که در گلشن خلدست به جولان
بر نور عیان آرد پیرایه ظلمت
در کفر نهان دارد سرمایه ایمان
کافرش توان گفت و مسلمان توان خواند
گر خلد به کافر سزد، آتش به مسلمان
شیطان بود ار شیطان مر خلد برین را
پیوسته ز دستان دهد آرایش بستان
هر آدمئی را دو ملک باشد هم راه
نه هر ملکی باشد هم سر به دو شیطان
آشفته دلی دیدم در حلقه آن زلف
چون گوی که سرگشته بود در خم چوگان
بی چاره و درمانده و آواره و دروای
بشکسته و سرگشته و بر بسته و حیران
گفتم: نه توئی آن من، آهی بزد و گفت:
انصاف بده جز دل تو کیست بدین سان؟
گفتم: چه گنه کردی کامروز بدین حال،
هم بسته به زنجیری و هم خسته به زندان؟
گفت: این گنه از تست که جز تو نه شنیدم
پیرانه سر افتد دگری در پی طفلان
بازست ترا دیده و من بسته به تهمت
شوخ است ترا خاطر و من خسته به بهتان
وین طرفه که در زمره دانایان خود را،
بشماری و بسپاری دل در کف نادان
گاهی به یکی خواجه سپاریم که باشد،
دل کندن از و مشکل و جان دادن آسان
گاهی به یک بنده فروشیم که گردد،
او خواجه فرمان ده و تو بنده فرمان
تا دیده نظر باز و نظر باشد غماز،
گه خسته کند اینم و گه بسته کند آن
گر طالب دنیائی بگریز ز شنعت
ور صاحب تقوائی پرهیز زعصیان
گفتم: به خدا از تو پناهم که نداری،
شرم از من، و ننگ از خود، و اندیشه ز یزدان
در تاب کمندی که همی جوئی پر خاش
وز تب به گزندی که همی گوئی هذیان
گوئی توئی آن کاتب کاذب که به هر کس،
هر دم به حسد گوید صد تهمت و بهتان
نه تخم سپندی که به آتش جهد از جای
نه زال نژندی که به شیون کند افغان
کم گوی و ازین گفتن عذر آر به تو به
شرم آرو برین دعوی در کش خط بطلان
زیرا که منم چاکر سلطان و نه زیبد،
این تهمت و این نسبت بر چاکر سلطان
عباس شه آن است که با چاکری او
فرصت نکند کس که کند خواب و خورد نان
گر زندگئی دارم از بندگی اوست
چونان که به خون زنده بماندرگ شریان
با خدمت دیوان و گرفتاری بسیار
با رنج سفرها و خطرهای فراوان
کو فرصت بنهادن دل در بر دل بر؟
کو مهلت افشاندن جان در ره جانان؟
هر شب منم و شمع و رقم های پیاپی
هر روز من و جمع و سخن های پریشان
تا صبح نگارنده اوراق رسائل
تا شام سپارنده اطراف بیابان
بر دست گهی خامه و استاده به یک پای
در پیش گهی جاده و بنشسته به یکران
بنوشته گهی نامه اسرار به خلوت
بر خوانده گهی دفتر اخبار به دیوان
بنهفته گهی بیعت، بگرفته ز ار من
پوشیده گهی پیمان بر بسته به شروان
گه ملتزم پاس که شاه است به مشکوی
گه بر در کریاس که بارست به ایوان
ایوان چو سپهری که بر او ثابت و سیار
مشکو چو بهشتی که در و حوری و غلمان
بر روشن آن لمعه انوار ثواقب
در گلشن این نغمه مرغان خوش الحان
لحنی که بود نغمه گر حنجر داوود
نوری که بود راه بر موسی عمران
چون ماه بران منظر شاه است به خرگاه
چون سرودرین گلشن داراست خرامان
دارای عجم، وارث جم، خسرو عالم،
خورشید شهان، شاه جهان، سایه یزدان
جمشید زمان فتح علی شاه که تیغش
هم قاطع کفر آمد، هم قامع کفران
هم تخت ازو خرم، و هم بخت و هم اقبال
هم جودبه او زنده و هم عدل و هم احسان
رخشنده و بخشنده نه ماه است و نه خورشید
با تیغ سرافشانش و با دست زر افشان
با گوهر تیغش که کند روی زمین لعل
گو: گوهر رخشان ندهد کوه بدخشان
با اشک بد اندیشش کافاق کند پر
گو:لولو لالا نشود قطره نیسان
تا پور پناهش به پناه آمد، آمد
جوشان و خروشان و سبک خیز و سپه ران
اینک سپهی گشن به تایید خداوند
زی خطه ارمن کشد از ساحت ایران
دل کنده ز مشکوی و سپه رانده به مشکین
بگذشته ز ایوان و روان گشته به میدان
گوئی که حرام است بر او راحت و آرام
مادام که بیرون نکند روس ز اران
یارب مددی ده که درین رکضت مسعود
اعوانش به نصرت رسد، اعداش به خذلان
جان ها همه قربانش شود گرچه به انصاف
من شرم کنم زان که به قربانش کنم جان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در ستایش و تشویق ولی عهد برای راندن سپاه روس از ایران سروده شده است. شاعر با تصویرسازیهای زیبا از عشق و جذابیتهای ظاهری، به توصیف شخصیتهایی میپردازد که درگیر غم و اندوه هستند. در این میان، بر مبارزهای که باید برای حفظ سرزمین و مقابله با استبداد خارجی صورت گیرد، تأکید میشود. شاعر به مقاومت و پایداری در برابر ظلم و نیاز به حمایت از ولی عهد اشاره میکند و در نهایت امیدوار است که با یاری خداوند، ایران از تهدیدها مصون بماند. از سوی دیگر، چالشهای انسانی و اجتماعی نیز منعکس شده که نشاندهنده وضعیت نابسامان مردم است.
هوش مصنوعی: دیشب آن پادشاه زیبارویان، شرابنوشیده، عرقکرده، خندان و غزلخوان به خانهٔ من آمد.
هوش مصنوعی: جان عزیزان همه در چاه چانهٔ او گرفتار است و دلهای آشفته همه در زلف پریشانش اسیرند.
هوش مصنوعی: زلفش با آن حلقههای کشنده در کار شکار دل است و چشمش با آن غمزهٔ فتنهانگیز در حالت خمار و مستی است.
هوش مصنوعی: غمزهٔ آن چشم بیدار بسیاری فتنههای خفته را بیدار کرده و در حلقهٔ آن زلف آشکار، جادوهای پنهان بسیاری نهفته است.
هوش مصنوعی: خورشید درخشان رویش در پردهٔ تاریکی زلف است و از آتش سوزان چهرهاش چشمهٔ آب حیات (لب) پدید آمده است؛ اشاره به آب حیات که در ظلمات است.
هوش مصنوعی: گویی پریای است که جامهٔ آدمی پوشیده یا فرشتهای است که به صورت انسان درآمده است.
هوش مصنوعی: از قامت راست چون سروش دستهٔ سنبل گیسو آویخته و با سبزهٔ تازهٔ خط، لالهٔ سرخ گونه درآمیخته است.
هوش مصنوعی: در طبیعت نه سنبل زره میپوشد و نه سرو زرهدار است، نه لاله زرهسای است و نه سبزه زرهمانند؛ اما در او زلفِ حلقهحلقه و خط چون زره است.
هوش مصنوعی: کسی سروی ندیده که بیمعجزهٔ عیسی، دل را از زندگان برباید و در مردگان جان بدمد؛ قامت او چنین میکند.
هوش مصنوعی: نشنیدهایم که سنبلی بیمعجزهٔ داوود (زرهسازی) خورشید را جوشن و ماه را خفتان بپوشاند؛ زلف او چهرهٔ خورشیدوارش را چون زره پوشانده است.
هوش مصنوعی: هر لالهای نمیتواند بر فرش زبرجد بخوابد و هر سبزهای همنشین حقهٔ مرجان نمیشود؛ یعنی گونهٔ سرخ او بر خط سبز و خط سبزش کنار لب مرجانی، بیمانند است.
هوش مصنوعی: گویی این سبزهٔ خط از گلزار بهشت روییده و این لالهٔ گونه از باغ رضوان آمده است.
هوش مصنوعی: از آن زلف پرپیچوتاب در رنج و تابم که در شهر دل میدزدد و آنگاه جان را هم به تاوان میطلبد.
هوش مصنوعی: آن زلف هم خود شکسته و پرچین است و هم دلهای بسیاری را شکسته؛ هم خود بسته و گرهخورده است و هم جانهای بسیاری را در بند کرده است.
هوش مصنوعی: دامهای بلای بسیاری بر سر راه جانها گسترده و خون دل بسیاری را از چشم عاشقان بر دامنشان ریخته است.
هوش مصنوعی: پای بسیاری از گرفتاران را از رفتن بسته و دست ستمگر خود را به نیرنگ گشوده است.
هوش مصنوعی: زلف او مرغی است که بر بوتهٔ گل کوه طور (چهرهٔ نورانی) پرواز میکند و زاغی است که در باغ بهشت میخرامد.
هوش مصنوعی: بر روشنی آشکار چهره، زیور تاریکی مینهد و در سیاهیِ کفرمانندِ خود، سرمایهٔ ایمان (روی روشن) را پنهان دارد.
هوش مصنوعی: آن زلف را هم میتوان کافر گفت و هم مسلمان؛ اگر بهشت سزاوار کافر و آتش سزاوار مسلمان باشد، چون این سیاهِ کافرگونه بر چهرهٔ بهشتی و آتشین نشسته است.
هوش مصنوعی: اگر شیطان بتواند پیوسته با نیرنگ، بوستان بهشت برین را بیاراید، آن زلف همان شیطان است.
هوش مصنوعی: هر آدمی دو فرشته همراه دارد، اما هر فرشتهای همنشین دو شیطان نیست؛ یعنی این یار فرشتهخو دو زلف شیطانوار در دو سو دارد.
هوش مصنوعی: دلی پریشان را در حلقهٔ آن زلف دیدم که مانند گویی که در خم چوگان افتاده، سرگردان بود.
هوش مصنوعی: آن دل بیچاره، درمانده، آواره و پریشان بود؛ شکسته، سرگردان، گرفتار و حیران.
هوش مصنوعی: به آن دل گفتم: مگر تو دل من نیستی؟ آهی کشید و گفت: انصاف بده، جز دل تو چه کسی به این حال و روز است؟
هوش مصنوعی: پرسیدم: چه گناهی کردهای که امروز هم به زنجیر بستهای و هم در زندان رنجوری؟
هوش مصنوعی: دل گفت: این گناه از توست؛ جز تو از کسی نشنیدهام که در پیری دنبال خوبرویان نوجوان بیفتد.
هوش مصنوعی: چشم تو باز و آزاد است و من به تهمت گرفتار شدهام؛ خاطر تو شوخ و شادمان است و من از بهتان آزردهام.
هوش مصنوعی: و شگفت این است که خود را از دانایان میشماری، ولی دل را به دست نادانی میسپاری.
هوش مصنوعی: گاهی دل را به سروری میسپاری که دل کندن از او دشوار و جان دادن در راهش آسان است.
هوش مصنوعی: گاهی دل را به غلامی میفروشی که او فرمانروا میشود و تو فرمانبردار او.
هوش مصنوعی: تا وقتی چشم تو نظرباز است و نگاهت راز دل را فاش میکند، گاهی این معشوق مرا خسته میکند و گاهی آن یکی گرفتارم میسازد.
هوش مصنوعی: اگر دنیا و آبرو میخواهی از رسوایی و بدنامی بگریز، و اگر اهل پرهیزگاری هستی از گناه دوری کن.
هوش مصنوعی: گفتم: به خدا از تو پناه میبرم، زیرا نه از من شرم داری، نه از خودت ننگ، و نه از خدا پروا.
هوش مصنوعی: در پیچ و تاب آن کمند زلف گرفتاری و از همین رو ستیزه میجویی، و از تب این آسیب است که هذیان میگویی.
هوش مصنوعی: گویی تو همان نویسندهٔ دروغگویی هستی که از سر حسد هر لحظه به هر کس صد تهمت و بهتان میزند.
هوش مصنوعی: نه دانهٔ اسپندی که روی آتش از جا بپری، نه پیرزنی اندوهگین که با شیون فریاد کنی؛ پس این بیقراری و ناله برای چیست؟
هوش مصنوعی: کم سخن بگو و از این گفتهها توبه کن و عذر بخواه؛ شرم کن و بر این ادعا خط بطلان بکش.
هوش مصنوعی: زیرا من خدمتگزار شاهزادهام و چنین تهمت و نسبتی برازندهٔ خدمتگزار شاه نیست.
هوش مصنوعی: شاه عباس (عباس میرزا) کسی است که هر که در خدمت اوست فرصت خواب و خوراک هم پیدا نمیکند.
هوش مصنوعی: اگر زندهام از خدمت به اوست، همانگونه که رگ شریان با خون زنده میماند.
هوش مصنوعی: با کار دیوان و گرفتاریهای فراوان و رنج سفرها و خطرهای بسیار،
هوش مصنوعی: کجا فرصت دارم که دل به دلبری بسپارم یا جان را در راه معشوق نثار کنم؟
هوش مصنوعی: هر شب من هستم و شمع و نوشتن پیاپی نامهها و فرمانها، و هر روز من هستم و انجمن مردم و سخنان پریشان آنان.
هوش مصنوعی: شب تا صبح نامهها و رسالهها را مینویسم و روز تا شب بیابانها را در سفر میپیمایم.
هوش مصنوعی: گاهی قلم در دست دارم و برای خدمت سرپا ایستادهام، و گاهی جاده در پیش دارم و بر اسب نشستهام.
هوش مصنوعی: گاهی در خلوت نامههای محرمانه مینویسم و گاهی در دیوان دفتر خبرها و گزارشها را میخوانم.
هوش مصنوعی: گاهی بیعتی را که از ارمنستان گرفته شده پنهان نگه میدارم و گاهی پیمانی را که در شروان بسته شده پوشیده میدارم؛ یعنی رازدار کارهای سیاسی سرحدات هستم.
هوش مصنوعی: گاهی موظف به نگهبانی و پاسداریام، آنگاه که شاه در حرمسرا است، و گاهی بر درگاه کاخ هستم، آنگاه که شاه در ایوان بار عام داده است.
هوش مصنوعی: ایوان شاه مانند آسمانی است که ستارگان ثابت و گردان در آناند، و حرمسرایش مانند بهشتی است که حوریان و غلامان بهشتی در آن هستند.
هوش مصنوعی: در روشنای آن ایوان پرتو ستارگان درخشان میتابد و در گلشن این حرم آواز مرغان خوشآواز به گوش میرسد.
هوش مصنوعی: آن آواز چنان است که گویی از حنجرهٔ داوود برمیخیزد و آن نور چنان است که راهنمای موسی بن عمران بود؛ اشاره به صوت داوود و نور طور.
هوش مصنوعی: بر آن منظر، شاه در خیمهٔ شاهی مانند ماه میدرخشد و در این گلشن، پادشاه مانند سرو خرامان است.
هوش مصنوعی: او پادشاه ایران، وارث جمشید، فرمانروای جهان، خورشید پادشاهان، شاه گیتی و سایهٔ خداوند است.
هوش مصنوعی: او جمشید روزگار، فتحعلیشاه است که شمشیرش هم کفر را میبُرد و هم ناسپاسی و کفران نعمت را سرکوب میکند.
هوش مصنوعی: تخت و بخت و اقبال از وجود او شادماناند و بخشش و عدالت و نیکوکاری به او زندهاند.
هوش مصنوعی: با شمشیر سرافشان و دست زرافشان او، دیگر نه ماه درخشنده به شمار میآید و نه خورشید بخشنده.
هوش مصنوعی: با گوهر شمشیرش که زمین را از خون دشمن سرخ چون لعل میکند، بگو کوه بدخشان دیگر گوهر درخشان پدید نیاورد، که نیازی به آن نیست.
هوش مصنوعی: با اشک دشمنانش که جهان را پر میکند، بگو قطرهٔ باران بهاری دیگر به مروارید درخشان بدل نشود؛ زیرا اشک دشمنان از آن بیشتر است.
هوش مصنوعی: از هنگامی که پسرش (ولیعهد، عباس میرزا) به پناه او آمد، جوشان و خروشان و چابک، سپاه به حرکت درآورد.
هوش مصنوعی: اکنون به یاری خداوند سپاهی انبوه از سرزمین ایران به سوی ناحیهٔ ارمنستان میبرد.
هوش مصنوعی: از حرمسرا دل کنده و سپاه را به سوی مشکین رانده است؛ از ایوان گذشته و روانهٔ میدان جنگ شده است.
هوش مصنوعی: گویی آسایش و آرامش بر او حرام است تا وقتی که روسها را از اران بیرون نراند.
هوش مصنوعی: خدایا یاریای برسان تا در این تاخت فرخنده، یارانش به پیروزی برسند و دشمنانش خوار و شکستخورده شوند.
هوش مصنوعی: همهٔ جانها فدای او باد، هرچند به انصاف من شرم دارم که جان ناچیزم را قربانی او کنم، چون شایستهٔ او نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
این گنبد گردان که برآورد بدین سان
…ـان
ای منظره و کاخ برآورده به خورشید
تا گنبد گردان بکشیده سر ایوان
تاچون ز در باغ درآید مه نیسان
از دیدن او تازه شود روی بساتین
این گنبد پیروزهٔ بیروزن گردان
چون است چو بستان گه و گاهی چو بیابان؟
من خانه نه دیدم نه شنیدم به جز این نیز
یک نیمه بیابان و دگر نیمه گلستان
ناگاه گلستانش پدید آرد گلها
[...]
المنه لله که خورشید خراسان
از برج شرف گشت دگر باره درخشان
المنه لله که آراست دگر بار
دیوان خراسان بسزاوار خراسان
المنه الله که از کشتی عصمت
[...]
آن غیرت یزدان نگر و قدرت یزدان
از قدرت یزدان چه عجب غیرت چندان
هرگز نرسد کس بسر قدرت ایزد
هرگز نرسد کس بسر غیرت یزدان
گه کوه و بیابان کند از باغ و بساتین
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.