شمارهٔ ۳۰ - قائم مقام این قصیده را از قول پاشاخان ایروانی فرموده
چشمی بگشا مگر نه من آنم،
کز حسن نظیر ماه تابانم؟
با تیر نگه مگر نه فتا کم
با زلف سیه مگر نه فتانم؟
در عشوه مگر نه راحت روحم
وز غمزه مگر نه راحت جانم؟
بگسسته مگر کمند زلفینم
بشکسته مگر خدنگ مژگانم؟
چون شد که به نزد خواجگان اکنون
مانند گهر به بحر عمانم؟
زین سبزه فغان که خوابگه بگزید
در سایه سنبل گلستانم
حسن گل اگر به سبزه افزاید
زین سبزه به گل چراست نقصانم
عشاق مرا چه شد که یک سان شد
اندوه و نشاط و وصل و هجرانم؟
هیچم بفروشد آن که خواهان بود
یک دم به دو صد هزار تومانم
وان خواجه که بد اسیر و دربندم
امروز کند اسیر دربانم
آن گرمی رسته مرا چون شد
وان دسته مشتری به دکانم
در بسته به کنج حجره بنشسته
سوداگر ور شکسته را مانم
وان گاه به دست واعظی پر گوی
افتاده ز بخت بد گریبانم
چندان گوید که دل به جان آید
از روزه و از نماز و قرآنم
ای کافر ظالم، ار تو دین داری
کم گوی مگر نه من مسلمانم؟
رضوان ز کجا باغ حسن من
کو وعده دهد به باغ رضوانم
دوزخ ز کجا و نار عشق من
کو زهره برد ز نار و نبرانم
اینک به خم دو زلف جادوبین
کفری که به از هزار ایمانم
دردا که به پیش چشم این یاران
چون آینه پیش چشم کورانم
در موقف این معسکر منصور
چون زیره میان شهر کرمانم
کاری نه مرا جزین که پیوسته
بنشسته ز خود مگس همی رانم
وان بوالهوسان که گرد من بودند
هم چون مگسان پریده از خوانم
در مصر شما که دم به دم آرند
هر روزه به سوق برده یارانم
ای کاش به یک دونخ بها می کرد
زالی که گران خرد نه ارزانم
با آن که خدا گواست یوسف را
در حسن، غلام خود نمی دانم
این است که بالمثل تو پنداری
بر خرمن گل دمیده ریحانم
خطی است مگر به خدا گل رنگم
گردی است مگر به گرد مرجانم
جرمی به وجود خود نمی بینم
جز موی که رسته از زنخدانم
با موی زنخ به بر، نه خوانندم
صد مصحف اگر زبر همی خوانم
ایزد که لباس خلقتم پوشید
از کسوت حسن خواست عریانم
وین جرم دگر که کام بدخواهان
برناید ازین نحیف حمدانم
وین طرفه که غرچکی و قوادی
خواهم که کنم و لیک نتوانم
زان روی به پیش خواجگان عهد
ناکام تر از جمیع اقرانم
جز میر نظام کز وفا دارد
در حضرت خود عزیز و مهمانم
گر او ندهد گمان مبر کاید
امروز به دست یک لب نانم
با همت او فزون ز تیمورم
وز دولت او براز سلیمانم
بر شاخ ثنا و مدح او دایم
هم نغمه بلبل خوش الحانم
لیکن نه خوش آیدم که با این قوم
بر گویم از وهران چه می دانم
باری کنمش دعا و این امید
باشد ز جناب رب سبحانم
کور از قضا اگر گزندی هست
گردد به فدای او سرو جانم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیدهٔ طنزآمیز از زبان پاشاخان ایروانی، پسری زیبارو، سروده شده که با رستن موی صورتش دلدادگان و خریدارانش را از دست داده و از بیرونقی بازار خود مینالد. او حال خود را به بازرگان ورشکسته و زیره در کرمان مانند میکند و از واعظی پرحرف که او را از دوزخ میترساند به ستوه آمده است. تنها گناه خود را موی چانه میداند و در پایان، از همهٔ بزرگان جز میر نظام گله دارد و او را ستایش و دعا میکند.
هوش مصنوعی: گوینده که پسری زیبارو است میگوید: چشمت را باز کن؛ مگر من همان نیستم که در زیبایی مانند ماه درخشانم؟
هوش مصنوعی: مگر نه این است که با تیر نگاهم عاشقان را میکشم و با زلف سیاهم دلها را فریب میدهم و به فتنه میاندازم؟
هوش مصنوعی: مگر با ناز و عشوهام مایهٔ آسایش روح و با غمزهام مایهٔ آرامش جان نیستم؟
هوش مصنوعی: آیا کمند زلفم پاره شده و تیر مژگانم شکسته است که دیگر کسی را شکار نمیکنم؟
هوش مصنوعی: چه شده که اکنون نزد بزرگان و خواجگان مانند مروارید در دریای عمان شدهام؛ یعنی پنهان و بیارزش و کسی به من اعتنا نمیکند.
هوش مصنوعی: فریاد از این سبزه (موی تازهرستهٔ صورت) که در سایهٔ سنبل زلفم، در گلستان چهرهام، جای گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر سبزه بر زیبایی گل میافزاید، چرا این سبزهٔ چهره از زیبایی گل روی من کاسته است؟
هوش مصنوعی: عاشقانم را چه شده که غم و شادی و وصال و جدایی من برایشان یکسان شده و دیگر برایشان اهمیتی ندارد؟
هوش مصنوعی: کسی که روزی حاضر بود برای یک لحظه با من بودن دویست هزار تومان بدهد، اکنون مرا به هیچ میفروشد.
هوش مصنوعی: و آن خواجهای که اسیر و گرفتار من بود، امروز مرا گرفتار دربانش میکند و راهم نمیدهد.
هوش مصنوعی: آن رونق بازار من چه شد و آن انبوه خریداران که بر در دکانم بودند کجا رفتند؟
هوش مصنوعی: اکنون در را بسته و در گوشهٔ حجره نشستهام و به بازرگانی ورشکسته میمانم.
هوش مصنوعی: و در این حال، از بدبختی، گریبانم به دست واعظی پرحرف افتاده است.
هوش مصنوعی: آن واعظ چندان از روزه و نماز و قرآن برایم سخن میگوید که جانم به لب میرسد.
هوش مصنوعی: خطاب به واعظ میگوید: ای کافر ستمگر، اگر دین داری کمتر حرف بزن؛ مگر من مسلمان نیستم؟
هوش مصنوعی: بهشت رضوان کجا و باغ زیبایی من کجا، که او مرا به باغ بهشت وعده میدهد؟
هوش مصنوعی: دوزخ کجا و آتش عشق من کجا، که او مرا از آتش و شعلههای دوزخ میترساند؟
هوش مصنوعی: اینک در پیچ دو زلف جادویی من کفری را ببین که از هزار ایمان بهتر است.
هوش مصنوعی: افسوس که در برابر چشم این یاران مانند آینهای در برابر چشم نابینایانم؛ زیباییام را نمیبینند.
هوش مصنوعی: در این اردوگاه پیروز مانند زیره در شهر کرمانم؛ یعنی فراوان و بیقدر و بیخریدار.
هوش مصنوعی: کاری ندارم جز اینکه پیوسته بنشینم و مگس از خود برانم؛ یعنی بیکار و بیمشتری ماندهام.
هوش مصنوعی: و آن هوسبازانی که گرد من بودند، مانند مگسها از سفرهٔ من پریده و رفتهاند.
هوش مصنوعی: در این مصر شما که هر روز و هر لحظه همتایان مرا مانند بردگان به بازار میآورند و میفروشند (اشاره به بازار فروش یوسف).
هوش مصنوعی: ای کاش پیرزنی، مانند آن پیرزن که با کلافی نخ به خرید یوسف آمد، مرا حتی به بهای دو نخ بخرد؛ گران نه، ارزان هم که شده.
هوش مصنوعی: با اینکه خدا گواه است که من یوسف را در زیبایی حتی غلام خود هم به حساب نمیآورم.
هوش مصنوعی: حال من چنان است که گویی بر خرمن گل رویم ریحان (موی تازه) روییده است.
هوش مصنوعی: گویی خطی بر گونهٔ گلگونم کشیده شده و گردی بر گرد لب مرجانیام نشسته است؛ یعنی موی صورت گرد لب و گونهام رسته است.
هوش مصنوعی: در خود هیچ گناهی نمیبینم جز مویی که از چانهام روییده است.
هوش مصنوعی: با این موی چانه دیگر مرا به نزد خود نمیخوانند، حتی اگر صد قرآن را از بر بخوانم؛ بازی با دو معنای خواندن.
هوش مصنوعی: خدایی که جامهٔ آفرینش بر من پوشاند، خواست که مرا از جامهٔ زیبایی برهنه کند.
هوش مصنوعی: و گناه دیگرم این است که آرزوی بدخواهان از این وجود نحیف من برآورده نمیشود؛ اشارهای طنزآمیز و زشت به ناتوانی تن.
هوش مصنوعی: و شگفت اینکه میخواهم به کارهای پست مانند امردبازی و دلالی محبت بپردازم، اما از عهدهاش برنمیآیم.
هوش مصنوعی: از همین رو در نزد بزرگان روزگار از همهٔ همتایانم ناکامترم.
هوش مصنوعی: جز میر نظام که از روی وفاداری مرا در درگاه خود عزیز و مهمان میدارد.
هوش مصنوعی: اگر او به من چیزی ندهد، گمان مکن که امروز حتی تکهای نان به دستم برسد.
هوش مصنوعی: با بزرگواری او از تیمور بزرگترم و از بخت و دولت او جایگاهم از سلیمان بالاتر است.
هوش مصنوعی: همواره بر شاخهٔ ستایش و مدح او همنوای بلبل خوشآوازم.
هوش مصنوعی: اما خوشم نمیآید که در برابر این مردم بگویم از فلان امر یا فلان کسان چه میدانم؛ ترجیح میدهم خاموش بمانم.
هوش مصنوعی: به هر حال او را دعا میکنم و این آرزو را از درگاه خداوند پاک دارم:
هوش مصنوعی: که اگر از سوی تقدیر آسیبی در کار است، سر و جان من فدای او شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
از کرده خویشتن پشیمانم
جز توبه ره دگر نمی دانم
کارم همه بخت بد بپیچاند
در کام زبان همی چه پیچانم
این چرخ به کام من نمی گردد
[...]
ای مرهم ریش و مونس جانم
چندین به مفارقت مرنجانم
ای راحت اندرون مجروحم
جمعیت خاطر پریشانم
گویند بدار دستش از دامن
[...]
عاشق و خسته و پریشانم
چاره درد عاشقی نمی دانم
چون نام لب تو بر زبان رانم
از دست مگس گریخت، نتوانم
شوریدهٔ آن لبان میگونم
آشفته طرهٔ پریشانم
دیوانهٔ حرفهای موزونم
[...]
ای بخت بد ای مصاحب جانم
ای وصل تو گشته اصل حرمانم
ای بی تو نگشته شام یک روزم
ای باتو نرفته شاد یک آنم
ای خرمن عمر از تو بر بادم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.