بگشاده گوش تجربه و چشم امتحان
کردم چو عزم سیر درین تیره خاکدان
در ابتدای حال بباغی رهم فتاد
دیدم درو عجایب بیحد و بی کران
از جمله دیدم این که یکی باغبان پیر
پرورده بهر میوه درختی بسی زمان
می کرد سعی تا بزمانی که آن درخت
بنمود شاخ و برگ و شکوفه و زان میان
میوه که بود مقصد اصلی ظهور کرد
در ابتدا شکوفه باو شد غدا رسان
چون شد بزرگتر ز شکوفه جدا فتاد
بر شاخ و برک گشت مقرر غدای آن
چندانکه نارسیده و بد طعم خام بود
آب از درخت بود بر اعضای آن روان
چندانکه از کمال طبیعت ز تو نداشت
بالای آن درخت همی بست کامران
کامل چو گشت گشت مخالف بآن درخت
میوه لطیف تر ز درختست بی گمان
ناچار شد که هر دو ز هم دوری کنند
بر مقتضای عادت دوران بی امان
گر از درخت دور نسازند میوه را
از دور چرخ می رسد آن هر دو را زیان
هم میوه از گزند هوا می شود تباه
هم می خورد درخت بسر سنگ جاهلان
چون میوه را نماند تمنای آن درخت
بیهوده بر درخت چرا می کند مکان
بشنو کنون که چیست درین نکته مدعا
این نطفه خبیر خردمند خورده دان
در عالم حقیقت اگر نیک بنگری
میوه تویی درخت منم دهر بوستان
در بوستان دهر به پروردن درخت
یا قامت دو تاست فلک پیری باغبان
واقف ز شاخ و برگ و شکوفه اگر نه
ملکست و مال و زن که عزیزند در جهان
روزی که آمدی ز عدم جانب وجود
می کرد زن رعایت تو از درون جان
از شیر چون برید ترا دایه سپهر
دایم ز ملک و مال منت بود آب و نان
چندان که در معیشت خود عجز داشتی
غیر منت نبود هوادار و مهربان
صرف تو شد تمامی نقد حیات من
حالا که سر ز کبر کشیدی بر آسمان
در من نماند طاقت بار بلای تو
زان رو که من ضعیف شدم باز تو گران
زین کارها که لازم عهد شباب تست
تا کی ملامتم رسد از پیر و از جوان
می ترسم از هلاک اگر غم فرو خورم
بیم فضیحتست اگر برکشم فغان
ای منتهای کار تو فیض کمال قدر
وی مقتضای ذات تو محض علوشان
با آنکه نیست غیر تو مقبول طبع من
عضوی ز جسم خویش بریدن نمی توان
از من قبول کن سخن میوه و درخت
غافل مشو ز نکته چندین که شد بیان
چون نیست با منت سر یاری و همدمی
با من نه موافق همراز و همزبان
تا کی کشی تو از پی تعظیم من الم
تا کی گشایم از پی ذم تو من دهان
من از کجا و قرب تو و عرصه وجود
هستی تو دسته گل و هر هستی استخوان
همراهی من و تو کجا می رسد بهم
من پیر سست رو تو جوان سبک عنان
عالم گرفتنست مراد تو همچو تیغ
در پرده غلاف چرا مانده نهان
بی من بری که روی نهد در تو اعتبار
تا بانی نه نام ترا هست نه نشان
قدرت چو یافت بچه شاهین بصید خوش
بهتر همان بود که بپرد ز آشیان
کامل چو گشت لعل درخشان بآب و رنگ
حکم طبیعت است که بیرون فتد ز کان
بهر نظام ملک جهان عین حکمتست
هر نکته که گفت فضولی ناتوان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر از باغی میگوید که باغبانی پیر درختی را پرورده تا میوه داده و چون میوه رسیده شده، جداییاش از درخت برای هر دو ناگزیر و سودمند است. سپس تمثیل را بر رابطهٔ پدر و فرزند تطبیق میدهد: پدر درخت است، فرزند میوه، روزگار باغ، آسمان باغبان، و مادر و مال و ملک همان شکوفه و شاخ و برگ. پدرِ پیر و فرسوده از رنجها و سرزنشهایی که به سبب فرزند جوان و مغرور کشیده گله میکند و از او میخواهد مانند شاهینبچهٔ توانا و لعل کامل، از کنار پدر برود و خود در جهان نام و اعتبار بیابد.
هوش مصنوعی: هنگامی که با گوش باز برای تجربه و چشم باز برای آزمودن، آهنگ گشتن در این دنیای تیره و خاکی کردم.
هوش مصنوعی: در آغاز کار گذرم به باغی افتاد و در آن شگفتیهای بیشمار و بیپایانی دیدم.
هوش مصنوعی: از جملهٔ آن شگفتیها دیدم که باغبانی پیر مدتی دراز درختی را برای میوهاش پرورده بود.
هوش مصنوعی: او تلاش میکرد تا روزی که آن درخت شاخه و برگ و شکوفه آورد و از میان آنها...
هوش مصنوعی: ...میوه، که هدف اصلی بود، پدید آمد و در آغاز، شکوفه به آن غذا میرساند.
هوش مصنوعی: وقتی میوه بزرگتر شد شکوفه از آن جدا شد و از آن پس شاخه و برگ خوراکش را تأمین کردند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که میوه نارس و خام و بدمزه بود، آب از درخت به اندامهای آن روان بود.
هوش مصنوعی: تا وقتی که میوه به کمال طبیعی خود نرسیده بود، شادمان بر بالای درخت جای داشت و به آن پیوسته بود.
هوش مصنوعی: اما چون کامل شد با درخت ناسازگار گشت، زیرا بیگمان میوه از درخت لطیفتر است.
هوش مصنوعی: ناچار بنا بر رسم روزگار بیرحم، باید هر دو از هم دور شوند.
هوش مصنوعی: اگر میوه را از درخت جدا نکنند، از گردش روزگار به هر دو زیان میرسد.
هوش مصنوعی: هم میوه از آسیب هوا تباه میشود و هم درخت، سنگ نادانانی را که برای چیدن میوه پرتاب میکنند، بر سر خود میخورد.
هوش مصنوعی: وقتی میوه دیگر خواهان آن درخت نیست، چرا بیهوده بر درخت جا گرفته است؟
هوش مصنوعی: اکنون بشنو که مقصود از این نکته که از دانایی آگاه و خردمند و باریکبین صادر شده چیست.
هوش مصنوعی: اگر در حقیقت نیک بنگری، تو آن میوهای، من آن درختم و روزگار آن باغ است.
هوش مصنوعی: در باغ روزگار، آسمانِ خمیدهقامت همان باغبان پیری است که درخت را میپرورد.
هوش مصنوعی: اگر نمیدانی، شاخه و برگ و شکوفه همان ملک و مال و زناند که در جهان عزیز شمرده میشوند.
هوش مصنوعی: روزی که از نیستی به هستی آمدی، زن (مادرت) از ته جان از تو نگهداری میکرد؛ همچون شکوفه که نخست میوه را غذا میداد.
هوش مصنوعی: وقتی دایهٔ آسمان تو را از شیر گرفت، همیشه آب و نانت از ملک و مال من بود.
هوش مصنوعی: تا وقتی که از تأمین معاش خود ناتوان بودی، جز من کسی هوادار و مهربان تو نبود.
هوش مصنوعی: همهٔ سرمایهٔ عمر من صرف تو شد و اکنون تو از غرور سر به آسمان کشیدهای.
هوش مصنوعی: دیگر در من تاب کشیدن بار رنج تو نمانده است، زیرا من ناتوان شدهام و بار تو سنگینتر شده است.
هوش مصنوعی: به سبب این کارهایی که لازمهٔ دوران جوانی توست، تا کی باید از پیر و جوان سرزنش بشنوم؟
هوش مصنوعی: اگر غم را در دل فرو خورم از نابودی خود میترسم و اگر فریاد برآورم از رسوایی بیم دارم.
هوش مصنوعی: ای کسی که سرانجام کارت رسیدن به کمال قدر و منزلت است و ذاتت شایستهٔ بلندی شأن است.
هوش مصنوعی: با اینکه جز تو کسی خوشایند من نیست، بریدن عضوی از تن خود ممکن نیست؛ یعنی جدا کردن تو برای من دشوار است و خودم نمیتوانم تو را از خود برانم.
هوش مصنوعی: این سخن میوه و درخت را از من بپذیر و از نکتههایی که گفته شد غافل مباش.
هوش مصنوعی: چون تو سر دوستی و همنشینی با من نداری و همراز و همزبان من نیستی...
هوش مصنوعی: تا کی تو برای احترام گذاشتن به من رنج بکشی و تا کی من برای نکوهش تو دهان بگشایم؟
هوش مصنوعی: من کجا و نزدیکی با تو در میدان زندگی کجا؟ تو همچون دستهای گلی و هستی من جز استخوانی نیست.
هوش مصنوعی: همراهی من و تو چگونه با هم جور میشود، وقتی من پیری کندرو هستم و تو جوانی تیزتاز؟
هوش مصنوعی: تو مانند شمشیر آرزوی گرفتن جهان را داری، پس چرا در غلاف پنهان ماندهای؟
هوش مصنوعی: بی من برو تا آبرو و اعتبار به تو روی آورد؛ تا وقتی در کنار من بمانی، نه نامی از تو هست و نه نشانی.
هوش مصنوعی: وقتی بچهٔ شاهین توان شکار خوب را یافت، بهتر آن است که از آشیانه پرواز کند.
هوش مصنوعی: وقتی لعل در آب و رنگ کامل و درخشان شد، حکم طبیعت این است که از معدن بیرون آید.
هوش مصنوعی: هر نکتهای که فضولی ناتوان گفت، برای سامان یافتن کار جهان عین حکمت است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
هان! صائم نوالهٔ این سفله میزبان
زین بی نمک ابا منه انگشت در دهان
لب تر مکن به آب، که طلقست در قدح
دست از کباب دار، که زهرست توامان
با کام خشک و با جگر تفته درگذر
[...]
گفتم نشان ده از دهن ای ترک دلستان
گفتا ز نیست، نیست نشان اندرین جهان
گفتم که ساعتی ببر من فرونشین
گفتا که باد سرد زمانی فرو نشان
گفتم که باد سرد زیان داردت همی
[...]
بگشاد مهرگان در اقبال بر جهان
فرخنده باد بر ملک شرق مهرگان
سلطان یمین دولت میر ملوک بند
محمود امین ملت شاه جهان ستان
شاهی که پشت صد ملک کامران بدید
[...]
بنگر بدین رباط و بدین صعب کاروان
تا چونکه سال و ماه دوانند هردُوان
من مر تو را نمودم اگرچه ندیده بود
با کاروان رباط کسی هر دُوان دَوان
از رفتن رباط نه نیز از شتاب خود
[...]
گویی که ماه و مشتری از جرم آسمان
تحویل کرده اند بباغ خدایگان
وز ماه و مشتری شده آن خاک پرنگار
نوری عجیب صورت و شکلی بدیع سان
نی نی ، که ماه و مشتری از وی ربوده اند
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.