بخش ۲۱ - پاسخ زال به معماهای موبدان، هنرنمایی در میدان و دریافت خلعت از منوچهر
زمانی پر اندیشه شد زال زر
برآورد یال و بگسترد بر
وزان پس به پاسخ زبان برگشاد
همه پرسش موبدان کرد یاد
نخست از ده و دو درخت بلند
که هر یک همی شاخ سی برکشند
به سالی ده و دو بود ماه نو
چو شاه نو آیین ابر گاه نو
به سی روز مه را سرآید شمار
برین سان بود گردش روزگار
کنون آنکه گفتی ز کار دو اسپ
فروزان به کردار آذرگشسپ
سپید و سیاهست هر دو زمان
پس یکدگر تیز هر دو دوان
شب و روز باشد که میبگذرد
دم چرخ بر ما همی بشمرد
سدیگر که گفتی که آن سی سوار
کجا برگذشتند بر شهریار
ازان سی سواران یکی کم شود
به گاه شمردن همان سی بود
نگفتی سخن جز ز نقصان ماه
که یک شب کم آید همی گاه گاه
کنون از نیام این سخن برکشیم
دو بن سرو کان مرغ دارد نشیم
ز برج بره تا ترازو جهان
همی تیرگی دارد اندر نهان
چنین تا ز گردش به ماهی شود
پر از تیرگی و سیاهی شود
دو سرو ای دو بازوی چرخ بلند
کزو نیمه شادب و نیمی نژند
برو مرغ پران چو خورشید دان
جهان را ازو بیم و امید دان
دگر شارستان بر سر کوهسار
سرای درنگست و جای قرار
همین خارستان چون سرای سپنج
کزو ناز و گنجست و هم درد و رنج
همی دم زدن بر تو بر بشمرد
هم او برفرازد هم او بشکرد
برآید یکی باد با زلزله
ز گیتی برآید خروش و خله
همه رنج ما ماند زی خارستان
گذر کرد باید سوی شارستان
کسی دیگر از رنج ما برخورد
نپاید برو نیز و هم بگذرد
چنین رفت از آغاز یکسر سخن
همین باشد و نو نگردد کهن
اگر توشهمان نیکنامی بود
روانها بران سر گرامی بود
و گر آز ورزیم و پیچان شویم
پدید آید آنگه که بیجان شویم
گر ایوان ما سر به کیوان برست
ازان بهرهٔ ما یکی چادرست
چو پوشند بر روی ما خون و خاک
همه جای بیمست و تیمار و باک
بیابان و آن مرد با تیز داس
کجا خشک و تر زو دل اندر هراس
تر و خشک یکسان همی بدرود
وگر لابه سازی سخن نشنود
دروگر زمانست و ما چون گیا
همانش نبیره همانش نیا
به پیر و جوان یک به یک ننگرد
شکاری که پیش آیدش بشکرد
جهان را چنینست ساز و نهاد
که جز مرگ را کس ز مادر نزاد
ازین در درآید بدان بگذرد
زمانه برو دم همی بشمرد
چو زال این سخنها بکرد آشکار
ازو شادمان شد دل شهریار
به شادی یکی انجمن برشگفت
شهنشاه گیتی زهازه گرفت
یکی جشنگاهی بیاراست شاه
چنان چون شب چارده چرخ ماه
کشیدند می تا جهان تیره گشت
سرمیگساران ز می خیره گشت
خروشیدن مرد بالای گاه
یکایک برآمد ز درگاه شاه
برفتند گردان همه شاد و مست
گرفته یکی دست دیگر به دست
چو برزد زبانه ز کوه آفتاب
سر نامدران برآمد ز خواب
بیامد کمربسته زال دلیر
به پیش شهنشاه چون نره شیر
به دستوری بازگشتن ز در
شدن نزد سالار فرخ پدر
به شاه جهان گفت کای نیکخوی
مرا چهر سام آمدست آرزوی
ببوسیدم این پایهٔ تخت عاج
دلم گشت روشن بدین برز و تاج
بدو گفت شاه ای جوانمرد گرد
یک امروز نیزت بباید سپرد
ترا بویهٔ دخت مهراب خاست
دلت راهش سام زابل کجاست
بفرمود تا سنج و هندی درای
به میدان گذارند با کره نای
ابا نیزه و گرز و تیر و کمان
برفتند گردان همه شادمان
کمانها گرفتند و تیر خدنگ
نشانه نهادند چون روز جنگ
بپیچید هر یک به چیزی عنان
به گرز و به تیغ و به تیر و سنان
درختی گشن بد به میدان شاه
گذشته برو سال بسیار و ماه
کمان را بمالید دستان سام
برانگیخت اسپ و برآورد نام
بزد بر میان درخت سهی
گذاره شد آن تیر شاهنشهی
هم اندر تگ اسپ یک چوبه تیر
بینداخت و بگذاشت چون نره شیر
سپر برگرفتند ژوپینوران
بگشتند با خشتهای گران
سپر خواست از ریدک ترک زال
برانگیخت اسپ و برآورد یال
کمان را بینداخت و ژوپین گرفت
به ژوپین شکار نوآیین گرفت
بزد خشت بر سه سپر گیلوار
گشاده به دیگر سو افگند خوار
به گردنکشان گفت شاه جهان
که با او که جوید نبرد از مهان
یکی برگراییدش اندر نبرد
که از تیر و ژوپین برآورد گرد
همه برکشیدند گردان سلیح
بدل خشمناک و زبان پر مزیح
به آورد رفتند پیچان عنان
ابا نیزه و آب داده سنان
چنان شد که مرد اندر آمد به مرد
برانگیخت زال اسپ و برخاست گرد
نگه کرد تا کیست زیشان سوار
عنان پیچ و گردنکش و نامدار
ز گرد اندر آمد بسان نهنگ
گرفتش کمربند او را به چنگ
چنان خوارش از پشت زین برگرفت
که شاه و سپه ماند اندر شگفت
به آواز گفتند گردنکشان
که مردم نبیند کسی زین نشان
هر آن کس که با او بجوید نبرد
کند جامه مادر برو لاژورد
ز شیران نزاید چنین نیز گرد
چه گرد از نهنگانش باید شمرد
خنک سام یل کش چنین یادگار
بماند به گیتی دلیر و سوار
برو آفرین کرد شاه بزرگ
همان نامور مهتران سترگ
بزرگان سوی کاخ شاه آمدند
کمر بسته و با کلاه آمدند
یکی خلعت آراست شاه جهان
که گشتند ازان خیره یکسر مهان
چه از تاج پرمایه و تخت زر
چه از یاره و طوق و زرین کمر
همان جامههای گرانمایه نیز
پرستنده و اسپ و هر گونه چیز
به زال سپهبد سپرد آن زمان
همه چیزها از کران تا کران



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
زال سام مهراب
زال پس از اندیشه، به معماهای موبدان پاسخ داد و نشان داد که علاوه بر قدرت پهلوانی، از خرد و دانش بالایی برخوردار است.او توضیح داد که دوازده درخت نماد دوازده ماه سال، سی شاخه نماد روزهای ماه، دو اسب سفید و سیاه نماد شب و روز و سی سوار نماد روزهای ماه هستند.سپس درباره زندگی و مرگ سخن گفت و یادآور شد که دنیا گذراست، مرگ برای همه انسانها قطعی است و تنها چیزی که از انسان باقی میماند، نام نیک و کردار اوست.شاه از خرد زال بسیار خشنود شد و جشنی بزرگ برپا کرد. صبح روز بعد، زال اجازه خواست تا نزد پدرش، سام، بازگردد؛ اما شاه از او خواست پیش از رفتن، در میدان دلاوری خود را نشان دهد.زال در تیراندازی و نیزهاندازی مهارت فوقالعادهای نشان داد و در نبرد تنبهتن نیز یکی از پهلوانان را بهراحتی از پشت اسب بر زمین انداخت.شاه و بزرگان از قدرت او شگفتزده شدند و شاه هدایای گرانبهایی شامل لباس، اسب، طلا و زیورآلات به او بخشید. /// سروش ///
هوش مصنوعی: زال به مدت زمانی طولانی به فکر فرو رفت و سپس از زر (طلا) یال (پانهادن به اصول و مقام) خود را بلند کرد و بر افراشت.
هوش مصنوعی: پس از آن، زال زبان را به سخن گشود و به یاد آورد تمام پرسشهایی که موبدان از او کرده بودند و به آنها پاسخ داد.
هوش مصنوعی: از میان درختان بلند که هر کدام دوازده شاخه بزرگ دارند، اولیهترین آنها را ذکر میکند.
هوش مصنوعی: در سال دوازدهم، ماه نو مثل شاهی تازه و جوان و درختی تازه روییده نمایان گشت.
هوش مصنوعی: ماه، به تعداد سی روز به پایان میرسد و این چنین است که روند زندگی و زمان ادامه دارد.
هوش مصنوعی: اکنون که تو از کار دو اسب صحبت کردی، به یاد آذرگشسپ (اسب افسانهای و قهرمان) بیفت.
هوش مصنوعی: زمان به مانند رنگهای سپید و سیاه است که هر کدام به نوبه خود وجود دارد و به سرعت از کنار هم میگذرد.
هوش مصنوعی: شب و روز مانند دو ستمگر هستند که هر لحظه بر ما میگذرد و دوران را برای ما محاسبه و میشمرند.
هوش مصنوعی: زال به منوچهر میگوید که تو از کجا میپرسی آن سی سوار کجا رفتهاند، در حالی که این سوال از شهریار باید پرسیده شود.
هوش مصنوعی: اگر یکی از آن سی سوار را در شمارش کم کنیم، در واقع تعداد آنها به همان سی نفر باقی میماند، یعنی کمشماری تاثیری در عدد آنها ندارد.
هوش مصنوعی: نگفتی که هنگام جدیدی از ماه، وقتی که یک شب از آن کم میشود، میتواند به نقص آن اشاره کند؟
هوش مصنوعی: اکنون از نیام این کلام را بیرون میآوریم که دو سرو به قد بلند، همچون پرندهای در حال پرواز، وجود دارند.
هوش مصنوعی: از برج بره (تحریفی از برج حمل که با نشان بره شروع میشود) تا ترازوی آسمانی، جهان بهطور پنهانی پر از تیرگی و ظلمت است.
هوش مصنوعی: هنگامی که گردش ماه به پایان برسد، جهان به شدت تیره و سیاه خواهد شد.
هوش مصنوعی: دو سرو، مانند دو بازوی بلند آسمان، از آنِ کسی است که نیمهاش شاداب و خوشحال و نیمهاش غمگین و ناراحت است.
هوش مصنوعی: به دیگرانی که در سفر به سوی آسمان میروند و با قدرت و زیبایی شگفتانگیز خود تجلی میکنند، مانند خورشید نگاه کن؛ از وجود آنها باید هم ترسید و هم امید داشت، زیرا قدرت و نور آنها میتواند زندگیبخش یا ویرانگر باشد.
هوش مصنوعی: شهر بزرگ دیگری بر فراز کوهها وجود دارد که مکانی برای استراحت و سکونت است.
هوش مصنوعی: این خارستان، مانند خانهای پر از درختهای خاردار است که از آن هم زیبایی و ثروت به دست میآید و هم درد و رنج.
هوش مصنوعی: همیشه باید به یاد داشته باشی که هر زمان چیزی میگوید، هم آن را میسنجد و هم چیزی را از تو میگیرد.
هوش مصنوعی: یک باد و زلزله از زمین بهپا میشود و صدایی بلند و پرهیاهو بهوجود میآورد.
هوش مصنوعی: تمامی زحمت و درد و رنج ما در این خارستان (منطقه بیثمر و دردسر) باقی میماند و باید به سوی شارستان (جایی آباد و پرثمر) برویم تا از ناملایمات رها شویم.
هوش مصنوعی: دیگری نمیتواند از رنج ما بیخبر بماند و او نیز بالاخره از آن رنج عبور خواهد کرد.
هوش مصنوعی: این سخن از ابتدا به همین شکل ادامه دارد و هیچ چیزی تغییر نخواهد کرد و کهنه میماند.
هوش مصنوعی: اگر دستاورد ما نیکویی و نام نیک باشد، روحها بر آن سرود و شادی خواهند کرد.
هوش مصنوعی: اگر دچار آز و سختی شویم، این حالت ما را به سمت نابودی و بیحالی میبرد و در این صورت اوضاع ما آشکار خواهد شد.
هوش مصنوعی: اگر ایوان ما به آسمان و کیوان (آسمان) برسد، تنها بهرهای که نصیب ما میشود، یک چادر است (که نماد محدودیت و بیاهمیتی است).
هوش مصنوعی: وقتی که خون و خاک بر روی ما مینشیند، همه جا پر از ترس و نگرانی است و ما در حالتی از اضطراب و وحشت به سر میبریم.
هوش مصنوعی: در بیابان، آن مرد با داس تیز، خشک و تر را از هم نمیشناسد و همه از او میترسند.
هوش مصنوعی: تر و خشک (آب و خاک) یکسان به هم وداع میکنند و اگر تو نیز درخواست کمک کنی، کسی به سخن تو گوش نخواهد داد.
هوش مصنوعی: زمان چون درخت است و ما مانند گیاه، فرزندان همان درخت و نیاکان همان درخت هستیم.
هوش مصنوعی: نگران نباشید که دیگران در سنین مختلف چه میکنند یا چه حالتی دارند، زیرا کسی که به شکار میرود، به محض اینکه خود را در حیات وحش ببیند، به هدف خود حمله میکند و به قدرت خود عمل میکند.
هوش مصنوعی: جهان به این شکل و با این ساخت و سامان است که هیچکس جز مرگ از مادر به دنیا نیامده است.
هوش مصنوعی: از این در وارد میشود و از آن در خارج میشود؛ زمانه نیز به سرشماری او مشغول است.
هوش مصنوعی: زال وقتی این سخنان را بیان کرد، دل شهریار (منوچهر) خوشحال و شادمان شد.
هوش مصنوعی: شاهنشاه دنیای هستی به خاطر شادی و خوشحالی زال، یکی جشن بزرگ برپا کرد و از زال دعوت به عمل آورد و او را گرامی داشت.
هوش مصنوعی: شاه جشنی برپا کرد که تزئین آن به زیبایی شب چهارده (زمانی که ماه کامل است) بود.
هوش مصنوعی: شراب را آوردند و نوشیدند تا جایی که جهان به هم ریخت و در نتیجه، سرمستها و ساقیها از نوشیدن شراب دچار شگفتی و حیرت شدند.
هوش مصنوعی: مردی از بالای جایگاه، به صورت آتشین فریاد کشید و هر یک از حاضران از درگاه شاه بیرون آمدند.
هوش مصنوعی: همهٔ مردان با شادی و سرور، به سمت هم رفتند و در حالی که مست بودند، دست یکدیگر را گرفتند.
هوش مصنوعی: هنگامی که آفتاب از پس کوهها طلوع کرد، افرادی که بیخبر و خواب بودند، از خواب بیدار شدند.
هوش مصنوعی: زال دلیر و شجاع با کمری بسته، به پیش شهنشاه منوچهر آمد، مانند نر شیر که قوی و با اعتماد به نفس است.
هوش مصنوعی: زال به فرمان، از در خارج شد و به نزد پدرش سام، که سالار و رئیس فرخنده است، بازگشت.
هوش مصنوعی: زال به شاه میگوید: ای نیکوکار، آرزوی من این است که چهرهٔ سام (پدرش) بر من ظاهر شود.
هوش مصنوعی: زال، به نشانهٔ احترام و قدردانی، پایهٔ تخت را بوسید و این اقدام باعث شد که دلش شاد و روشن شود، زیرا تاج و شکوه پادشاهی منوچهر را میدید.
هوش مصنوعی: شاه به جوانمرد میگوید که امروز تو را به انجام کاری مهم میسپارم.
هوش مصنوعی: دختر مهراب (که احتمالا منظورش دختر شاه است) تو را خواسته و دل تو را به سمت سام زابل (پدر زال) میکشاند.
هوش مصنوعی: او دستور داد که سنج و هندی را به زمین بیاورند تا در میدان با نای (ساز بادی) بخوانند و ساز بزنند.
هوش مصنوعی: با نیزه، گرز، تیر و کمان به میدان رفتند و همه گردان (جنگجویان) خوشحال بودند.
هوش مصنوعی: کمانها را برداشتند و تیرهای بلند (خدنگ) را آماده کردند و نشانه رفتند مانند روزی که جنگ آغاز میشود.
هوش مصنوعی: هر کس به سلاحی که در دست داشت، آمادهٔ نبرد شد؛ برخی به گرز، برخی با تیغ، و برخی نیز با تیر و زوبین (سلاحی که مانند نیزه است) به میدان آمدند.
هوش مصنوعی: در میدان جنگ درختی بزرگ و سرسبز وجود دارد که زمان زیادی از عمرش گذشته است، یعنی سالها و ماهها در آن جا قرار داشته است.
هوش مصنوعی: سام، پدر زال، کمان را به دست گرفت و به آرامی آن را مالید تا آمادهٔ شلیک شود. او سپس اسب را نیز تحریک کرد و نام زال را بلند خواند تا به میدان بیفتد.
هوش مصنوعی: تیر شاهنشاه که به سمت هدف پرتاب شد، درست به وسط درخت بلند اصابت کرد.
هوش مصنوعی: زال در میدان جنگ، با تیرش به سرعت به سمت اسپ (اسب) پرتاب کرد و تیرش را به مقدار زیادی به داخل آن فرو کرد، بهگونهای که مانند نر (شیر نر) قوی و نیرومند عمل کرد.
هوش مصنوعی: زال و جنگجویان (ژوپینوران) سپرها را برداشتند و به دور هم گرد آمدند، در حالی که خشتهای سنگینی نیز همراه داشتند.
هوش مصنوعی: زال از ریدک ترک (نوعی جنگی) خواسته است که سپر به او بدهد و همزمان اسب را برانگیخت و یال (پانسمان یا پشم یال اسب) را به او نشان داد.
هوش مصنوعی: زال کمان را به زمین انداخت و به جای آن سلاحی به نام ژوپین (نوعی نیزه یا سنگریزهزن) برداشت و با آن به شکار یک حیوان تازه پرداخت.
هوش مصنوعی: زال به شدت بر سه سپر گیلوار (سپرهای بزرگ و زیبا) ضربه زد و آنها را فرو ریخت و سپس به سمت دیگر پرتاب کرد.
هوش مصنوعی: شاه به گردنکشان (مردان قدرتمند و تاثیرگذار) گفت که با چه کسی میخواهید به نبرد بپردازید، از میان مردان بزرگ و برجسته.
هوش مصنوعی: یکی از جنگجویان به میدان جنگ رفت و در نبرد به او حمله کرد، بهطوریکه از تیر و زوبین (سلاحی تیرانداز) او به دور پرتاب شد.
هوش مصنوعی: همه آنها سلاحهای گردان خود را برداشتند، در حالی که خشمگین بودند و زبانشان پر از شوخی و لطیفه بود.
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، آنها با شجاعت و درستی با اسبها به سمت دشمن حرکت کردند، در حالی که دهنهٔ اسبها را به خوبی کنترل کرده و نیزهها را به سمت جلو نشانه گرفته بودند.
هوش مصنوعی: مردان جنگجو در میدان نبرد به یکدیگر حمله کردند و زال که اسپ خود را آماده کرده بود، به سرعت برای مبارزه برخاست.
هوش مصنوعی: زال به اطراف نگاهی انداخت تا ببیند این سوار کیست، که افسار اسبش را به دست دارد و شجاع و معروف است.
هوش مصنوعی: زال به حالت نهنگ بزرگ و قوی از حالت گرداب به جلو آمد و کمربند او (دشمن) را به چنگ گرفت.
هوش مصنوعی: زال آنقدر قوی و توانمند بود که از پشت زین، دشمن را به طور خوارکنندهای بلند کرد و به زمین افکند، بهگونهای که هم شاه و هم لشکریانش از این حرکت شگفتزده شدند.
هوش مصنوعی: به آواز گفتند که گردنکشان (مردمسالارانی) بگویند، کسی نباید از این علامت (برتری یا نشانهای از قدرت) مطلع شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که به جنگ با او برود، باید بداند که مادرش (مادر او) لباس (جامه) با رنگ لاژوردی (آبی) پوشیده است. این جمله به نوعی به قدرت و شجاعت آن فرد اشاره دارد، به گونهای که حتی نام مادرش هم با شکوه است.
هوش مصنوعی: از شیران هیچکس چنین نیرومند و دلاور به دنیا نمیآید و برای چنین مردانی باید از نهنگان، که دریاها را تسخیر کردهاند، حساب کشید.
هوش مصنوعی: خوشا به حال سام، پدر زال، که چنین یادگاری از خود به جا گذاشت که در جهان معروف و به یاد ماندنی شده است؛ او مردی دلیر و سوارکار بود.
هوش مصنوعی: شاه بزرگ به زال (پدر رستم) آفرین گفت و او را ستود، همانطور که سرداران نامآور و بزرگ نیز مورد ستایش قرار میگیرند.
هوش مصنوعی: بزرگان و شخصیتهای مهم به سوی کاخ شاه رفتند و برای این دیدار خود را آماده کرده و با کلاه بر سر، ظاهر شده بودند.
هوش مصنوعی: شاه بزرگ، خلعتی زیبا و فاخر برای مهمانان آماده کرد که همهی بزرگان به خاطر آن به شدت متعجب و شگفتزده شدند.
هوش مصنوعی: نه از تاج دارای ارزش و تخت طلایی، و نه از یاری و گردنبند و کمربند زرین، چیزی تفاوتی ندارد.
هوش مصنوعی: همان لباسهای باارزش نیز، هم به عنوان نشانهای تشریفاتی و هم به عنوان اسب و هر چیز دیگری که ارزشمند است، مورد توجه و احترام قرار میگیرد.
هوش مصنوعی: منوچهر در آن زمان همه چیز را به زال سپهبد واگذار کرد، از شرق تا غرب.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.