بخش ۲۶ - ستایش محمود غزنوی و سخن فردوسی دربارهٔ نظم شاهنامه
چو این نامه افتاد در دست من
به ماهی گراینده شد شست من
نگه کردم این نظم سست آمدم
بسی بیت ناتندرست آمدم
من این زان بگفتم که تا شهریار
بداند سخن گفتن نابکار
دو گوهر بد این با دو گوهر فروش
کنون شاه دارد به گفتار گوش
سخن چون بدین گونه بایدت گفت
مگو و مکن طبع با رنج جفت
چو بند روان بینی و رنج تن
به کانی که گوهر نیابی مکن
چو طبعی نباشد چو آب روان
مبر سوی این نامهٔ خسروان
دهن گر بماند ز خوردن تهی
ازان به که ناساز خوانی نهی
یکی نامه بود از گه باستان
سخنهای آن برمنش راستان
چو جامی گهر بود و منثور بود
طبایع ز پیوند او دور بود
گذشته برو سالیان شش هزار
گر ایدونک پرسش نماید شمار
نبردی به پیوند او کس گمان
پر اندیشه گشت این دل شادمان
گرفتم به گوینده بر آفرین
که پیوند را راه داد اندرین
اگرچه نپیوست جز اندکی
ز رزم و ز بزم از هزاران یکی
همو بود گوینده را راه بر
که بنشاند شاهی ابر گاهبر
همی یافت از مهتران ارج و گنج
ز خوی بد خویش بودی به رنج
ستایندهٔ شهریاران بدی
به کاخ افسر نامداران بدی
به شهر اندرون گشته گشتی سخن
ازو نو شدی روزگار کهن
من این نامه فرخ گرفتم به فال
بسی رنج بردم به بسیار سال
ندیدم سرافراز بخشندهای
به گاه کیانبر درخشندهای
مرا این سخن بر دل آسان نبود
بجز خامشی هیچ درمان نبود
نشستنگه مردم نیکبخت
یکی باغ دیدم سراسر درخت
به جایی نبد هیچ پیدا درش
بجز نام شاهی نبد افسرش
که گر در خور باغ بایستمی
اگر نیک بودی بشایستمی
سخن را چو بگذاشتم سال بیست
بدان تا سزاوار این رنج کیست
ابوالقاسم آن شهریار جهان
کزو تازه شد تاج شاهنشاهان
جهاندار محمود با فر و جود
که او را کند ماه و کیوان سجود
سر نامه را نام او تاج گشت
به فرش دل تیره چون عاج گشت
به بخش و به داد و به رای و هنر
نبد تاج را زو سزاوارتر
بیامد نشست از بر تخت داد
جهاندار چون او ندارد به یاد
ز شاهان پیشی همی بگذرد
کسی داستان را همی نشمرد
چه دینار بر چشم او بر چه خاک
به رزم و به بزم اندرش نیست باک
گه بزم زر و گه رزم تیغ
ز خواهنده هرگز ندارد دریغ



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
محمود
هوش مصنوعی: فردوسی در این شعر به ستایش محمود غزنوی پرداخته و از رنجها و دشواریهایی که برای نظم شاهنامه متحمل شده، سخن میگوید. او به قصههای پیشینیان و ارزش سخنوری اشاره کرده و بیان میکند که نظم او باید درخور شهریار باشد. نویسنده به عظمت محمود تأکید کرده و او را از دیگر شاهان برتر میداند، زیرا او همواره در همایشهای رزم و بزم به فضایل و هنر آراسته است. فردوسی به این نتیجه میرسد که هیچکس چون محمود سزاوار تاج و تخت نیست و کارهایش شایسته ستایش و یادآوری است.
هوش مصنوعی: زمانی که این کتاب (شاهنامه) به دست من رسید، مانند این است که شست (دست) من به سوی ماهی کشیده شد، یعنی به شدت تحت تأثیر قرار گرفتم.
هوش مصنوعی: با دقت به این شعر نگاه کردم و متوجه شدم که نظم (شعر) ناپایدار و ضعیفی دارد و بسیاری از بیتهای آن نادرست و مشکلدار هستند.
هوش مصنوعی: من از این سخن میگویم که شهریار (شاه) بداند که حرف زدن غیراصولی و نادرست چه عواقبی دارد.
هوش مصنوعی: دو گوهر ارزشمند را با دو نفر که به فروش میپردازند مبادله کنید، اکنون پادشاه به این سخن گوش میدهد.
هوش مصنوعی: وقتی سخن به این شکل باید گفته شود، نباید چیزی بگویی و نباید با دیگران به زحمت بیفتی.
هوش مصنوعی: وقتی میبینی که در اثر تلاش و زحمت جانی و جسمی، چیزی به دست نمیآوری، نباید آن را ادامه دهی.
هوش مصنوعی: اگر طبیعت تو مانند آب روان نیست و جریان ندارد، به سراغ این داستانهای پادشاهی نرو.
هوش مصنوعی: اگر دهان از خوردن خالی بماند، بهتر است که ناسازگاری نداشته باشی و چیزی را ننگاری.
هوش مصنوعی: یک نامهای وجود دارد که به زمان باستان تعلق دارد و محتوای آن شامل سخنانی است که درستی و راستی را بیان میکند.
هوش مصنوعی: چنانکه جامی پر از جواهر است، نیز سخنان فردوسی به صورت نثر و بینظم بیان شده و ویژگیهای طبیعی آن از هم گسسته است.
هوش مصنوعی: اگر به گذشته و سالهای شش هزار ساله توجه کنیم، به راحتی میتوانیم آمار و شمارش را فراموش کنیم.
هوش مصنوعی: در این بیت، فردوسی اشاره میکند که هیچکس در نبردها به پیوند و همکاری گشتاسپ فکر نمیکند، و این موضوع موجب شادی دل او میشود.
هوش مصنوعی: من از گویندهای ستایش میکنم که در اینجا پیوند (یعنی دوستی و اتحاد) را به وجود آورده است.
هوش مصنوعی: با وجود اینکه تنها اندکی از داستانهای جنگ و جشنها در شاهنامه به هم متصل شده، اما اینها فقط نمایی از هزاران داستان دیگر هستند.
هوش مصنوعی: او کسی بود که به گوینده (فردوسی) راه را نشان میدهد تا شاهی را بر ابرها بنشاند، یعنی مقام بلندی به او عطا کند.
هوش مصنوعی: او از بزرگان و ارجمندان مقام و مال مییافت، اما از بدخوی خویشتن در زحمت و عذاب بود.
هوش مصنوعی: ستایشگر پادشاهان بد در حقیقت به دربار و کاخ شخصیتهای برجستهای اشاره دارد که نیز به بدی مشهور بودهاند.
هوش مصنوعی: در این بیت گفته میشود که وقتی به شهر وارد شدهای، سخن از او (یعنی فردوسی) تازه و نو میشود و روزگار کهن بازهم زنده میشود.
هوش مصنوعی: من این کتاب خوشبختی را با شانس خوب به دست آوردم و برای نوشتن آن مدت زیادی زحمت کشیدم.
هوش مصنوعی: در میان پادشاهان، کسی را ندیدم که مانند کیان (پادشاهان با شکوه) سرافراز و بخشنده باشد و درخشندگیاش نظیر نداشته باشد.
هوش مصنوعی: این سخن برای من راحت نبود و جز خاموش ماندن، هیچ چارهای نداشتم.
هوش مصنوعی: در جایی نشسته بودم و به تماشای باغی مشغول شدم که تمام آن پر از درختان بود.
هوش مصنوعی: در آن باغ، هیچ نشانهای از وجود کسی به جز نام شاه و تاج آن شاه نبود.
هوش مصنوعی: اگر در خور باغ (محل زندگی) بمانم، باید آنجا را در خور شان و مقام خود بدانم و اگر زندگیام نیکو باشد، باید شایستهتر از آن باشم.
هوش مصنوعی: سخن را کنار گذاشتم و بیست سال زحمت کشیدم، حالا میپرسم چه کسی سزاوار این همه سختی است؟
هوش مصنوعی: ابوالقاسم، پادشاهی است که تاج شاهنشاهی او تازگی و شکوه دارد و او شهریار دنیا به حساب میآید.
هوش مصنوعی: محمود، پادشاهی بزرگ و با وقار است که همچون خورشید ماه و ستارگان برای او به سجده درمیآیند.
هوش مصنوعی: عنوان نامه، نام او (محمود غزنوی) است که مانند تاج، سرِ آن را زینت میبخشد و دل تیره و غمگین را همانند عاج (مادهای سفید و زیبا) روشن میکند.
هوش مصنوعی: در این بیت به ویژگیهای انسانی همچون بخشش، عدالت، خرد و هنر اشاره شده و گفته میشود که این صفات او را شایستهتر از تاج و سلطنت میکند. در واقع، ارزشهای اخلاقی و توانمندیهای فردی مهمتر از مقام و منصب است.
هوش مصنوعی: گشتاسپ، پادشاهی بزرگ و آراسته، بر تخت عدالت نشسته است و هیچکس مانند او در تاریخ به یاد ندارد.
از شاهان پیشین جلوتر است ولی کسی این داستان را شرح نمی دهد.
هوش مصنوعی: چرا باید نگران کم و کاست دیناری در مقابل آن فرد باشم؟ او در میدانهای جنگ و میهمانیها هیچ اهمیتی به چیزهایی که دارد نمیدهد و راحتی را از دست نمیدهد.
هوش مصنوعی: گاه برای جشن و خوشی زر و طلا موجود است و گاه برای جنگ و نبرد شمشیر. اما کسی که خواهان است، هیچگاه از این دو لذت دریغ نمیکند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.