ای سیدی که نور سیادت ز روی تو
رخشد چنان که از تتق صبح آفتاب
طفلان شوخطبع معانی ز خاطرت
عریان چو سوی صفحه شتابند بی حجاب
ناموس دودمان سخن چون که کلک تست
بافد به رویشان ز نفس عنبرین نقاب
لفظی که فیض طبع تو معنی درو نریخت
نزد خرد شکسته سفالیست بیشراب
تبخاله جوشد از لب نازکدلان فکر
در عهد تو گر از قدح گل خورند آب
اکسیری ضمیرت از اکسیر فکر ساخت
خورشید از صحیفه و از دوده زر ناب
طبعم که گاه نغمه طراری به بزم فکر
شرمندهتر ز تار گسسته است در باب
دارد شکستهتر ز دل من نوایکی
گر خود همه خطاست به گوشت بود صواب
روشن دل تو کش به هزار آب و تاب ساخت
معمار «کن» ز خشت و گل صبح و آفتاب
گویند تیره شد ز دم دود مشربم
ز آن گونه کآفتاب ز گستاخی سحاب
انکار خود نمیکنم اما ز حضرتت
دارم سوالکی ز کرم لطف کن جواب
تو خود همان شگرف بهاری که خون خشک
در داغ لاله از نم خلقت شود گلاب
من هم نه زلف دلبر و نه شاهد غمم
کز من به هرزه خانه دلها شود خراب
پس من چرا به هرزه گشایم زبان خویش
با تشنگان نزاع کنم بر سر سراب
ای خوش متاعتر دلت از کاروان مصر
دیگر مریز در قدح شکوه زهر ناب
خود زهر گفتم و ز محبت خجل شدم
شهدست در مذاق شهید وفا عتاب
چون شانه صد زبان شدهام تا قسم خورم
اما به زلف دوست نه با آیت و کتاب
کز من بغیر مهر و وفا هیچ سر نزد
شرمنده نیستم ز محبت به هیچ باب
مانا که در دل تو گذشتم که تیره شد
آن بوسه گاه رحمت ازین آیت عذاب
ور زآنکه عذرهای منت دلپذیر نیست
ختم سخن کنم به یکی حرف ازین کتاب
من جاهلم ز جهل نخیزد بجز خطا
تو عاقلی ز عقل نزیبد مگر صواب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قطعه عذرنامهای است خطاب به سیدی سخندان که از شاعر رنجیده است. شاعر نخست قلم و اندیشهٔ او را میستاید و طبع خود را در برابرش ناچیز میشمارد. سپس گناه را انکار نمیکند، ولی به زلف دوست سوگند میخورد که از او جز مهر و وفا سر نزده است. در پایان خود را نادان و خطاکار و ممدوح را خردمند میخواند و از او گذشت میخواهد.
هوش مصنوعی: ای سیدی که نور سیادت و بزرگی از چهرهات چنان میدرخشد که خورشید از پردهٔ صبح سر میزند.
هوش مصنوعی: معانی تازه و شوخ مانند کودکانی برهنه و بیپرده از ذهن تو به سوی صفحهٔ کاغذ میشتابند.
هوش مصنوعی: قلم تو که مایهٔ آبرو و ناموس خاندان سخن است، با نفس خوشبوی خود بر چهرهٔ آن معانی نقابی از عنبر (مرکب سیاه) میبافد؛ یعنی آنها را در لفظ زیبا میپوشاند.
هوش مصنوعی: لفظی که طبع پربرکت تو معنایی در آن نریخته باشد، در نظر خرد مانند سفال شکستهای بیشراب و بیارزش است.
هوش مصنوعی: در روزگار تو اندیشهوران نازکدل اگر حتی از جام گل آب بنوشند، لبشان تبخال میزند؛ یعنی در برابر تو هیچکس شیرینی و تازگی کلام ندارد.
هوش مصنوعی: ضمیر کیمیاگر تو با کیمیای اندیشه، از صفحهٔ کاغذ خورشید و از دودهٔ مرکب زر ناب ساخته است.
هوش مصنوعی: طبع من در هنگام نغمهپردازی در بزم اندیشه، از تار پارهشدهٔ ساز هم شرمندهتر است.
هوش مصنوعی: طبع من آوازی ضعیفتر و شکستهتر از دلم دارد، ولی اگر سراسر خطا هم باشد، به گوش تو درست و پسندیده میآید.
هوش مصنوعی: دل روشن تو را آفریدگار با فرمان «کن» با هزار درخشش، گویی از خشت و گل صبح و خورشید ساخته است.
هوش مصنوعی: میگویند دل تو از دود و تیرگی طبع و رفتار من مکدر شده است، همانگونه که خورشید از گستاخی ابر تیره میشود.
هوش مصنوعی: گناه خود را انکار نمیکنم، اما از حضرتت پرسشی کوچک دارم؛ از سر بزرگواری پاسخ بده.
هوش مصنوعی: تو خود همان بهار شگفتانگیزی هستی که از نم اخلاق خوشت، خون خشکیده در داغ لاله به گلاب بدل میشود.
هوش مصنوعی: من هم نه زلف معشوقم و نه زیبای غمانگیز، که بیسبب خانهٔ دلها به دست من ویران شود.
هوش مصنوعی: پس چرا بیهوده زبان به گلایه بگشایم و با تشنگان بر سر سراب دعوا کنم؟
هوش مصنوعی: ای کسی که دلت از کالای کاروان مصر گرانبهاتر است، دیگر در جام گله و شکایت زهر ناب مریز.
هوش مصنوعی: گفتم زهر و از محبت خود شرمنده شدم؛ زیرا برای کشتهٔ وفاداری، سرزنش دوست مانند عسل شیرین است.
هوش مصنوعی: مانند شانه صد زبان پیدا کردهام تا سوگند بخورم، اما نه به آیه و قرآن، بلکه به زلف دوست.
هوش مصنوعی: سوگند که از من جز مهر و وفا کاری سر نزده و از جهت محبت به هیچ روی شرمنده نیستم.
هوش مصنوعی: گویا در دل تو چنین گذشت که آن دل که جایگاه رحمت است، از این نشانهٔ عذاب، یعنی من، تیره شد.
هوش مصنوعی: و اگر عذرهای من در دلت پذیرفته نیست، سخن را با یک جمله از این دفتر به پایان میبرم.
هوش مصنوعی: من نادانم و از نادانی جز خطا برنمیخیزد؛ تو خردمندی و از خرد جز کار درست و گذشت شایسته نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
جانی است تیغ شاه، که دید این همه شگفت؟
جانی کزو بود تن و جان همه خراب
لرزان بهجای گوهر در جرم او پدید
جانهای دشمنانش چو ذره در آفتاب
گفتم متاب زلف و مرا ای پسر متاب
گفتا که بهر تاب تو دارم چنین بتاب
گفتم نهی برین دلم آن تابدار زلف
گفتا که مشک ناب ندارد قرار و تاب
گفتم که تاب دارد بس با رخ تو زلف
[...]
ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
بشنو سؤال خوب و جوابی بده صواب:
بنگر به چشم دل که دو چشم سرت هگرز
دیدهاست چشمهای که درو نیست هیچ آب
چشمهست و آب نیست، پس این چشمه چون بُوَد؟
[...]
چون از فراق دوست خبر دادم آن غراب
رنگ غراب داشت زمانه سیاه ناب
چونانکه از نشیمن بر بانگ تیر و زه
بجهد غراب ناگه جستم ز جای خواب
از گریه چون غرابم آواز در گلو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.