چه معجزست بهار کرشمه افشان را
که از نسیم برافروخت شمع بستان را
ز بس فروغ چراغان باغ بتوان دید
به جیب باد صبا عطرهای پنهان را
کسی که تهمتی بینشست چون نرگس
درون سینه بلبل شمارد افغان را
بیفشرند به سرپنجه نسیم اگر
به فرض زمزمه قمری خوش الحان را
چکد شمیم ریاحین چنانکه آب از گل
ز عطر بس که بینباشتند بستان را
چنان به آب نزاکت سرشته باد بهار
به دور آتش گل خاک پاکدامان را
که سنبل و گلش از بار عکس رنجه کند
چنانکه زلف ز سایه عذار جانان را
کنون که جیب گل از چاک گشته مالامال
به سیر باغ برم من هم این گریبان را
مگر به جلوه چاکی کنند آبادان
معاملان بهار این دیار ویران را
به گوش نالهپرستان نماند راه فسوس
ز جوش نکهت و بانگ هزاردستان را
ازین چمن ز در مطلعی به باغ دگر
روم مگر شنوم شیون هزاران را
چو ناز مژده سامان دهد رگ جان را
به زهر چشم دهد آب نیش مژگان را
شهید جلوه مفلسنواز دوست شوم
که داد خلعت حیرت نگاه عریان را
ستم ز چشم که آموخت باز مژگانم
که ریخت بیگنهی دوش خون طوفان را
مگر که نایب لالهست چشم من همه عمر
که داشت غرقه به خون دایم این گریبان را
درازدستی مژگان ناز بین کز مصر
شکفته روی کند زخم پیر کنعان را
وفا مجوی کزین کیمیا همین نامیست
ولیک تشنه مهل تیغ بیوفایان را
به خرمنم چو فتد آتش این وفاداران
به نرخ آب فروشند باد دامان را
ز بی کسی نکنم شکوه چون کنم که نماند
غمی که مژده چاکی دهد گریبان را
ز سحر چشمبتان سحر چشم ما کم نیست
که کرد در دل اشکی ذخیره عمان را
شکفت سنگ درین نوبهار و دل نشکفت
مگر ز برق دهند آب این گلستان را
جمال کعبه مبیناد آن که پیدا کرد
میان کعبه و ما بدعت بیابان را
علاج رنج پریشانیم کسی داند
که مجتمع کند آن طره پریشان را
زمانه بر سر ما تا کی آورد شبخون
مگر که نیست خبر والی خراسان را
فروغ جبهه دولت حسینخان که بود
جمال عافیت این چارطاق ویران را
زهی شگرفی نامی که عقل نپسندد
که تکیهگاه کند خاتم سلیمان را
ز عدل تو که مهین دشمن پریشانیست
نسیم جمع کند طره پریشان را
به یک بساط نشانی ز حزم کارآگاه
چو زلف و روی دل آرام کفر و ایمان را
قضا به همت عفو تو مردمک سازد
به چشم شاهد عصمت سواد عصیان را
قدر به نیروی حلمت کند طلسمی راست
که افسرد نفس نوح جوش طوفان را
بر آسمان معالی گذشتی و به ساخت
مهابت تو ز رنج غرور کیوان را
به کوی تلخ مذاقان عشق هم بگذر
به شهد وصل بدل ساز زهر هجران را
فلک ترا روش دادگستری آموخت
بلی معلم یوسف کنند زندان را
جهانپناها اکنون که در خراس سپهر
نماند یکشبه روغن چراغ احسان را
ز دهر نام مروت چو مردمی گم شد
فراق معنی بگداخت ز ابنای دهر پیمان را
که چشم من که دو صد بحر خون فزون دارد
به نیم قطره نسازد شکفته مژگان را
به غیر خاک درت کز حوادث ایمن باد
نماند هیچ مفرح مزاج دوران را
قسم به عالم جاهت که دیده مورش
فضا به وام دهد چرخ تنگ میدان را
به چربدستی جودت که رفع منت را
نهان کند به دل قطره بحر عمان را
به باد لطف تو گر بهر دوستان آرد
متاع قافله زلف عنبرافشان را
به ابر قهر تو کاندر نهاد خصم کند
شکفته روی چو گل غنچههای پیکان را
به خنجر تو کزان چشم مست یار آموخت
عطیهای که غنی ساخت باغ و بستان را
که جز مدیح ترا گر پرستدی نفسم
همان بود که پرستیده است شیطان را
به مدحت تو کزان نسخه عقل کل بنوشت
نخست ابجد تعلیم این دبستان را
به مدحگستری منعم ار کنم تقصیر
شکسته باشم عهد الست یزدان را
منم فصیحی آن ذره سرشته ز هیچ
که ننگ بود ز من کارگاه امکان را
چو آفتابم کردی مهل که اندایند
به لای حادثه این آفتاب تابان را
همیشه تا که زبان بهار بسراید
به کام سبزه نورسته شکر نیسان را
زمین دولت تو باد آن چنان خرم
که فیض وام دهد ابر نوبهاران را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به مدح حسینخان شاملو اختصاص دارد و به زیباییهای بهار و گلها میپردازد که به تندی تجلی یافتهاند. شاعر با توصیف گلها و عطرها، حال و هوای دلانگیز و معجزهآسا را به تصویر میکشد. او از تهمتها و بیوفاییهای زمانه سخن میگوید و تأکید میکند که عدالت حسینخان میتواند اوضاع پریشان را به سامان آورد. در این شعر، وفا و صداقت به عنوان خصایص برتر معرفی شده و شاعر انسانی را میجوید که بتواند از رنجها کاسته و امید را به دلها برگرداند. در انتها، شاعر به افزایش نعمتها و شادیها در زمان پیشرفت حسینخان اشاره میکند و آرزو میکند که زمین تحت حاکمیت او همیشه خرم و شاداب باشد.
هوش مصنوعی: بهارِ پرناز و کرشمه چه معجزهای دارد که با نسیم، شمعِ بستان را روشن کرد؛ یعنی با وزیدن نسیم گلها چون شمع شکفتند و باغ را روشن کردند.
هوش مصنوعی: روشنی چراغانِ باغ چنان زیاد است که میتوان عطرهای پنهان را در گریبانِ باد صبا دید.
هوش مصنوعی: کسی که مانند نرگس سراپا چشم و بینش است، حتی نالهای را که هنوز در سینهٔ بلبل پنهان است میشمارد و میبیند.
هوش مصنوعی: اگر فرضاً نسیم زمزمهٔ قمریِ خوشآواز را با سرپنجه بفشارد، از آن هم عطر میچکد؛ یعنی همهچیز در این بهار آکنده از بوی خوش است.
هوش مصنوعی: بستان را چنان از عطر انباشتهاند که بوی گیاهان خوشبو مانند آب از گل میچکد.
هوش مصنوعی: باد بهار خاکِ پاکِ باغ را که گرداگرد آتشِ گل است، چنان با آبِ لطافت و نازکی سرشته است که...
هوش مصنوعی: ...سنبل و گلِ آن خاک حتی از سنگینیِ بازتابِ خود آزرده میشوند، همانگونه که سایهٔ زلف رخسار نازک معشوق را میآزارد.
هوش مصنوعی: اکنون که گریبان گل سراسر چاک خورده و شکفته است، من نیز این گریبان چاکشدهٔ خود را به گردش باغ میبرم.
هوش مصنوعی: شاید سوداگرانِ بهار با جلوهٔ چاکی، این سرزمین ویران دل مرا آباد کنند.
هوش مصنوعی: از فراوانی بوی خوش و بانگ بلبلان، دیگر برای عاشقانِ نالهدوست راهی برای افسوس و ناله نمانده است؛ شادی باغ جای اندوه را گرفته است.
هوش مصنوعی: از این چمن با سرودن مطلعی تازه به باغ دیگری میروم، شاید آنجا شیون و نالهٔ بلبلان را بشنوم؛ یعنی شاعر در پی غزلی پرسوزتر است.
هوش مصنوعی: وقتی ناز معشوق با مژدهای به رگ جان سامان و آرامش میدهد، با خشمِ چشم، نیشِ مژگان را زهرآب میدهد؛ یعنی لطف و ستم او درهم است.
هوش مصنوعی: فدای جلوهٔ دوست میشوم که بینوایان را مینوازد و به نگاهِ برهنه و بینصیب، خلعتِ حیرت بخشید.
هوش مصنوعی: مژگانم باز ستم را از چشم چه کسی آموخت که دیشب بیگناه، خونِ طوفانی از اشک را ریخت؟
هوش مصنوعی: گویا چشم من در همهٔ عمر جانشین لاله است که همواره این گریبان را غرق در خون نگه داشته است.
هوش مصنوعی: دستدرازیِ مژگانِ ناز را ببین که از مصر زخمِ پیرِ کنعان، یعنی یعقوب، را شکفته و تازه میکند؛ اشاره به داستان یوسف و یعقوب.
هوش مصنوعی: وفا مجوی، چون از این کیمیا فقط نامی مانده است؛ با این حال تیغ بیوفایان را تشنه مگذار و تن به ستمشان بسپار.
هوش مصنوعی: هرگاه این بهظاهر وفاداران ببینند آتش در خرمن من افتاده است، باد دامنِ خود را برای خاموش کردنش به قیمت آب میفروشند؛ یعنی حتی کمکی بیارزش را هم گران میفروشند.
هوش مصنوعی: از بیکسی شکایت نمیکنم، و چگونه شکایت کنم وقتی حتی غمی نمانده که مژدهٔ چاک زدنِ گریبان را بدهد.
هوش مصنوعی: افسون چشم ما کمتر از افسون چشم زیبارویان نیست، چون دریای عمان را در دلِ یک قطره اشک اندوخته است.
هوش مصنوعی: در این بهار تازه حتی سنگ شکفت، اما دل من نشکفت؛ گویا این گلستانِ دل را با برق آب میدهند و میسوزانند.
هوش مصنوعی: آن کس که میان ما و کعبه بیابانِ دوری را چون بدعتی پدید آورد، هرگز جمال کعبه را نبیند؛ نفرین بر کسی که میان ما و مقصود جدایی انداخت.
هوش مصنوعی: درمان رنجِ پریشانی مرا تنها کسی میداند که بتواند آن گیسوی پریشان را گرد آورد و سامان دهد.
هوش مصنوعی: روزگار تا کی بر ما شبیخون بزند؟ گویا فرمانروای خراسان از حال ما خبر ندارد؛ این بیت گریز به مدح ممدوح است.
هوش مصنوعی: والی خراسان همان حسینخان است که فروغ پیشانیِ دولت است و مایهٔ آرامش و زیبایی این جهانِ ویران (چارطاق ویران) بود.
هوش مصنوعی: آفرین بر شگفتیِ نام او؛ نامی چنان بلندمرتبه که عقل روا نمیداند انگشتر سلیمان را تکیهگاه و نشانِ آن کند، یعنی از خاتم سلیمان هم برتر است.
هوش مصنوعی: از عدل تو که بزرگترین دشمنِ پریشانی است، حتی نسیم که معمولاً زلف را پریشان میکند، زلفِ پریشان را جمع و مرتب میکند.
هوش مصنوعی: با دوراندیشیِ کارآزمودهٔ خود، کفر و ایمان را بر یک فرش در کنار هم مینشانی، چنانکه زلف سیاه (کفر) و روی روشن (ایمان) معشوق با هم آرام دارند.
هوش مصنوعی: تقدیر به برکت بخشایش تو، سیاهیِ گناه را مردمکِ چشمِ زیبارویِ پاکدامنی میکند؛ یعنی گناه را چنان میبخشی که به زیور پاکی بدل میشود.
هوش مصنوعی: تقدیر به نیروی بردباری تو طلسمی درست میکند که دمِ نوح با آن جوشِ طوفان را فرو مینشاند و سرد میکند.
هوش مصنوعی: از آسمانِ بلندپایگی گذشتی و هیبت تو کیوان را از رنجِ غرور رهانید و درمان کرد؛ یعنی زحل در برابر شکوه تو فروتن شد.
هوش مصنوعی: گذری هم به کوی عاشقانِ تلخکام کن و زهرِ دوری آنان را به شیرینیِ وصال بدل ساز.
هوش مصنوعی: آسمان با سختیهایش راه دادگری را به تو آموخت، همانگونه که زندان آموزگار یوسف شد و او را برای فرمانروایی آماده کرد.
هوش مصنوعی: ای پناه جهان، اکنون که در آسیابِ چرخِ گردون حتی روغنِ یک شبِ چراغِ نیکوکاری باقی نمانده است...
هوش مصنوعی: و نامِ جوانمردی مانند خودِ مردانگی از روزگار گم شده و مردمِ زمانه پیمانها را از یاد برده و شکستهاند...
هوش مصنوعی: چنان شده که چشم من، با آنکه بیش از دویست دریا خون دارد، با نیم قطره هم مژگانش شکفته و تازه نمیشود؛ یعنی هیچ گشایش و شادی ندارم.
هوش مصنوعی: جز خاک درگاه تو که از پیشامدهای بد در امان باد، هیچ داروی شادیبخشی برای طبعِ بیمارِ روزگار نمانده است.
هوش مصنوعی: سوگند به جهانِ جاه و بزرگی تو که چشمِ مورچهاش (کوچکترین جزئش) به آسمانِ تنگمیدان فضا وام میدهد.
هوش مصنوعی: سوگند به چیرهدستیِ بخشندگی تو که برای آنکه کسی زیر بار منت نرود، دریای عمان را در دلِ یک قطره پنهان میکند؛ یعنی بخشش بزرگ را کوچک جلوه میدهد.
هوش مصنوعی: سوگند به نسیمِ لطف تو که برای دوستان کالای کاروانِ زلفِ عنبرافشان، یعنی بوی خوش و شادی، میآورد.
هوش مصنوعی: سوگند به ابرِ خشم تو که غنچههای پیکان را در وجودِ دشمن چون گل میشکفاند؛ یعنی تیرها در تن دشمن زخمهایی چون گل باز میکنند.
هوش مصنوعی: سوگند به خنجر تو که چشمِ مستِ یار از آن کارِ برندگی آموخت، و سوگند به بخششی که باغ و بستان را توانگر کرد.
هوش مصنوعی: اگر نفس من جز ستایش تو چیزی را بپرستد، مانند آن است که شیطان را پرستیده باشد.
هوش مصنوعی: سوگند به ستایش تو که عقلِ کل از روی آن نخستین الفبای آموزشِ این دبستانِ جهان را نوشت.
هوش مصنوعی: اگر در ستایشِ ولینعمتم کوتاهی کنم، گویی پیمانِ الستِ خداوند را شکستهام.
هوش مصنوعی: من فصیحی هستم، آن ذرهٔ ناچیز که از هیچ سرشته شده و کارگاه آفرینش از وجودم ننگ داشت.
هوش مصنوعی: اکنون که مرا چون خورشید بلندپایه و درخشان کردی، مگذار این خورشیدِ تابان را با گِلِ حوادث بپوشانند.
هوش مصنوعی: تا همیشه که زبانِ بهار در کامِ سبزهٔ تازهرسته، شکرِ بارانِ نیسان را میسراید...
هوش مصنوعی: زمینِ دولت تو چنان سرسبز و خرم باد که به ابرِ بهاری فیض و برکت وام دهد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
به نام نیک تو خواجه فریفته نشوم
که نام نیک تو دام است و زرق مر نان را
کسی که دام کند نام نیک از پی نان
یقین بدان تو که دام است نانْش مر جان را
به ابر پنهان کرد آفتاب تابان را
به سبزه بنهفت آن لالهبرگ خندان را
به سوی هر دو مهاش بر دو شاخ ریحان بود
به شاخ مورد بپیوست شاخ ریحان را
بتی که خستهدلان را به بوسه درمان است
[...]
سلام کن ز من ای باد مر خراسان را
مر اهل فضل و خرد را نه عام نادان را
خبر بیاور ازیشان به من چو داده بُوی
ز حال من به حقیقت خبر مر ایشان را
بگویشان که جهان سرو من چو چنبر کرد
[...]
شریف خاطر مسعود سعد سلمان را
مسخرست سخن چون پری سلیمان را
نسیج وحده که نو حُلّهای دهد هر روز
زکارگاه سخن بارگاه سلطان را
ز شادی ادب و عقل او به دار سلام
[...]
لب تو طعنه زند گوهر بدخشان را
رخ تو طیره کند اختر درفشان را
به بوسه لب تو تهنیت کنم دل را
به دیدن رخ تو تربیت دهم جان را
به جان تو که پرستیدن تو کیش من است
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.