در شب غره ماه رمضانم دلبر
سرکش وتندودژآهنج درآمد از در
گیسویش چین چین از فرق فتاده به میان
طره اش خم خم از دوش رسیده به کمر
زلفش افتاده به دوشش ز یمین وز یسار
چون دو زاغی که نشینند به شاخ عرعر
یا نه گفتی که دو زنگی بر میری رومی
خم به تعظیم شدندی ز یمین وز یسر
گفتمش ای بت شنگول چرائی توملول
کز ملامت زدی اندر دل وجانم آذر
گفت دانی به من شیفته دل دیگر بار
از ره کینه چه کرد این فلک بداختر
ساعتی پیش هلالی ز افق کرد پدید
شرمی از ابروی من هیچ نکرد آن کافر
دلبران گفتند افراخته قامت عاشق
عاشقان گفتند ابروی نموده دلبر
و آن نبد ابروی یار ونه قد عاشق زار
بد هلال همه روزه که چنین بد لاغر
من تو دانی که دمی زیست نتانم گر نیست
ساقی وساغر و می مطرب وچنگ و مزمر
مصلحت چیست ندانم چه کنم چون سازم
به توگفتم غم دل تا تو کنی چاره مگر
گفتم ای شوخ چه گوئی رمضان آمد باز
خیز از جا که کنیم الآن آهنگ سفر
در حدیث است اگر چه زرسول مختار
که سفر نزد خرد قطعه ای آمد ز سقر
لیک صد ره ز حضر هست سفر کردن به
خارسان خوار شوی چون به نظرها به حضر
باز فردا است که درمیکده پیر خمار
معتکف گردد و بندد به رخ از انده در
باز فردا است کز اندیشه زاهد نبود
به در دیر مغان کس را یارای گذر
باز فردا است که بندند در میخانه
وز غمش رند قدح نوش خورد خون جگر
باز فردا است که بر منبر واعظ گوید
کایها القوم بترسید ز روز محشر
در حدیث است که باشد به سقر مارانی
که بسی دندانشان تیز تر است از خنجر
عقربی هست چنان کو را نیشی است چنین
که به کوه ار گذرد کوه شود خاکستر
هرکه میخواره شنیدستم در روز جزا
بهره اش هیچ نباشد ز شراب کوثر
همه دانید که غیبت بتر آمد ز زنا
پس هم از این هم از آن جمله نمائید حذر
زن ومرد از گنه پیش کنید استغفار
پس از این هیچ معاصی ننمائید دگر
شرمی از ابروی و زلف تو ندارد واعظ
که نهد روی به محراب وپا بر منبر
هان در این شهر در این شهر که نتوان می خورد
از چه سازیم مکان بهر چه گیریم مقر
روزه تا شرعا هر روزه خوریم وگوئیم
بر مسافر نبود روزه به حکم داور
ز این بلد ما وتو تجار صفت روآریم
به حبش یا به ختن یا به ختا یا کشمر
غرض این است کز اینجا چو بدان ملک رسیم
همه گویند که ماه رمضان آمد سر
بهر سرمایه تو از سینه وساق آور سیم
من هم از چهره گذارم به بر سیم توزر
هر چه سود از زر وسیم من وتو پیدا شد
من هم از چهره گذارم به بر سیم تو زر
هر چه سودا از زر وسیم من وتو پیدا شد
من برم ده دوتوده یک ببری حصه اگر
زآنکه سرمایه زر از من بود و سیم از تو
همه دانند که زر هست ز سیم افزونتر
نی خطا گفتم هرگز نخرد زر مرا
شوشه سیم تو را گر که ببیند زرگر
وگر از رنج سفر هست تو را اندیشه
نیست غم دارم تدبیر دگر ز این بهتر
روزها روزه بگیرم ولیکن شب ها
هی بریزیم می از بلبله اندر ساغر
لیک بیش از دو سه ساغر نتوان خورد که زود
بویش از کام رود رنج خمارش از سر
یا چنین خورد که ازمستی افتاد چنان
که بهوش آمد اندر سحر شام دگر
روز چون گردد ازخانه به مسجد آئیم
جای گیریم بر زاهدکی افسونگر
گوید از حالت ما دوش به احیا بودند
چه خبر آری کس راست ز سر مضمر
سخن از هیچ نگوئیم جز از صوم و صلوة
مدحت از کس نسرائیم جز از فخر بشر
گه بپرسیم ازو مسئله در باب وضو
که چه سان گشته مقرر به طریق جعفر
گاه گوئیم که در شک میان سه وچار
بازگو آنچه رسیده است ز شرع انور
باز چون شب شود از مسجد درخانه رویم
باز گیریم به کفجام شراب احمر
من ننوشم به شب قدر ولی هیچ شراب
تا مگر قدرم قدری شود افزون ز قدر
همه اعمال شب قدر به جا آرم از آنچ
درحدیث است وخبر داده از آن پیغمبر
نیم شب نیز بخوانم به خشوع و به خضوع
آن دعائی که ابو حمزه همی خواندسحر
چون که فارغ شوم از خواندن قرآن ونماز
هم پدر را به دعا شاد کنم هم مادر
پس کنم سجده وجز وصل تو ومرگ رقیب
مطلبی دیگر خواهش نکنم از کرکر
به شب عید بیارایم لیکن جشنی
که بود حسرت سلجوق شه و شه سنجر
کاسه در خوان نهم ازکاسه فرق فغفور
پرده بردر کشم از دیبه روی قیصر
مشک سایم چو سر زلف تو اندر هاون
عود سوزم چوخم جعد تو اندر مجمر
ساقی از یک جا با بانگ دف و بربط و نی
هی بریزد زگلوی بط خون کوثر
مطرب از یک سوبا نشئه صهبا به فلک
زهره را گوش کند کر ز نوای مزمر
فکند آن یک بیهوشش اندر دهلیز
غنود این یک سرخوش ز می اندر منظر
صبح چون گشت بشوئیم رخ وروآریم
به درفخر جهان قدوه ارباب هنر
تهنیت گویم وبنشینم وزآن پس خوانم
مدح شاهنشه دین فاتح خیبر حیدر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به توصیف زیباییهای دلبر خود در شب اول ماه رمضان میپردازد و به دغدغههای عاشقانه و معنوی خود اشاره میکند. او از پیوند بین عشق و روزهداری حرف میزند و از زاهدان و واعظان انتقاد کرده و به این نکته میپردازد که انکار زیباییهای جهان مادی، باعث غفلت از معنویت نمیشود. شاعر همچنان به تضاد بین شب زندهداری و روزهداری اشاره میکند و حال و هوای دورهمیهای شبانه را با شراب و ساز و آواز و نیز دعاها و عبادات در روز به تصویر میکشد. او یادآور میشود که در عید و شب قدر، باید خواستههای روحانی را برآورده کرد و از ارتباط با خداوند و دعا برای خود و خانواده غافل نشد. با بیان این احوال، شاعر سعی دارد همزمان عشق زمینی و عشق الهی را در زندگی خود ترکیب کند.
هوش مصنوعی: شب اول ماه رمضان، معشوقم سرکش و تندخو و خشمگین از در وارد شد.
هوش مصنوعی: گیسوی پرپیچوتابش از فرق سر تا میانش ریخته بود و طرههای خمیدهاش از شانه تا کمرش میرسید.
هوش مصنوعی: زلفش از راست و چپ روی شانههایش افتاده بود، مانند دو زاغ سیاه که بر شاخهٔ سرو نشسته باشند.
هوش مصنوعی: یا گویی دو غلام سیاه از چپ و راست در برابر امیری سپیدروی رومی به احترام خم شده بودند؛ یعنی زلف سیاه دو سوی چهرهٔ سفید او را گرفته بود.
هوش مصنوعی: به او گفتم: ای معشوق شاد و شوخ، چرا دلگیری که با سرزنشهایت در دل و جانم آتش انداختی؟
هوش مصنوعی: گفت: میدانی این فلک بدبخت باز از روی دشمنی با من دلباخته چه کرد؟
هوش مصنوعی: ساعتی پیش هلال ماهی در افق پیدا شد و آن بیدین هیچ از ابروی من شرم نکرد که با آن همسری کند.
هوش مصنوعی: معشوقان گفتند این هلال قامت خمیدهٔ عاشق است و عاشقان گفتند ابروی معشوق است که نمایان شده.
هوش مصنوعی: اما نه ابروی یار بود و نه قامت عاشق نزار؛ هلال ماه روزه بود که از روزهداری اینچنین لاغر شده بود.
هوش مصنوعی: تو خود میدانی که من بی ساقی و جام و شراب و نوازنده و چنگ و نی لحظهای نمیتوانم زندگی کنم.
هوش مصنوعی: نمیدانم صلاح چیست و چه کنم و چگونه کنار بیایم؛ غم دلم را به تو گفتم تا شاید چارهای بیندیشی.
هوش مصنوعی: گفتم: ای شوخ، چه میگویی؟ رمضان دوباره آمده است؛ برخیز تا همین حالا قصد سفر کنیم.
هوش مصنوعی: هرچند در حدیثی از پیامبر آمده که سفر به نظر خردمندان پارهای از دوزخ و عذاب است،
هوش مصنوعی: اما سفر کردن صد بار از ماندن در خانه بهتر است، زیرا با ماندن در شهر خود، مانند خار در چشم مردم خوار میشوی.
هوش مصنوعی: باز فردا پیر میکده گوشهنشین میشود و از اندوه، در میکده را به روی مردم میبندد.
هوش مصنوعی: باز فردا از ترس زاهد، هیچکس جرئت ندارد از کنار در میخانهٔ مغان بگذرد.
هوش مصنوعی: باز فردا در میخانه را میبندند و رند بادهنوش از غم آن خون دل میخورد.
هوش مصنوعی: باز فردا واعظ بر منبر میگوید: ای مردم، از روز قیامت بترسید.
هوش مصنوعی: سخن واعظ: در حدیث آمده که در دوزخ مارهایی هست که دندانشان از خنجر تیزتر است.
هوش مصنوعی: و کژدمی هست با چنان نیشی که اگر بر کوه بگذرد، کوه خاکستر میشود.
هوش مصنوعی: شنیدهام که هر کس شرابخوار باشد، در روز قیامت از شراب کوثر هیچ بهرهای نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: همه میدانید که غیبت از زنا بدتر است؛ پس از هر دو دوری کنید.
هوش مصنوعی: ای زنان و مردان، از گناهان گذشته توبه کنید و از این پس هیچ گناهی نکنید.
هوش مصنوعی: این واعظ از ابرو و زلف تو شرم نمیکند که رو به محراب میکند و پا بر منبر میگذارد؛ یعنی با وجود زیبایی تو، که خود محراب عاشقان است، به زهدفروشی مشغول است.
هوش مصنوعی: هان، در این شهری که نمیتوان در آن شراب خورد، برای چه بمانیم و آن را جایگاه خود کنیم؟
هوش مصنوعی: سفر کنیم تا هر روز به حکم شرع روزه را بخوریم و بگوییم که به حکم خداوند روزه بر مسافر واجب نیست.
هوش مصنوعی: من و تو مانند بازرگانان از این شهر به حبشه یا ختن یا ختا یا کشمیر برویم.
هوش مصنوعی: مقصود این است که وقتی از اینجا به آن سرزمین برسیم، همه بگویند ماه رمضان به پایان رسیده است.
هوش مصنوعی: تو برای سرمایهٔ این سفر و تجارت، سیمِ سینه و ساق سپیدت را بیاور و من هم زرِ چهرهٔ زرد و رنجورم را کنار سیم تو میگذارم. چهرهٔ زرد عاشق را زر و تن سپید معشوق را سیم خوانده است.
هوش مصنوعی: هر سودی که از زر و سیمِ من و تو به دست آید... مصراع دوم تکرار مصراع دوم بیت پیشین است و ظاهراً در نسخه به اشتباه آمده است.
هوش مصنوعی: هر سودی که از داد و ستد با زر و سیمِ من و تو پدید آید، سهم من بیشتر از سهم تو باشد؛ ظاهراً من دو دهم و تو یک دهم برداری.
هوش مصنوعی: چون سرمایهٔ من زر است و سرمایهٔ تو سیم، و همه میدانند که ارزش زر از سیم بیشتر است.
هوش مصنوعی: نه، اشتباه گفتم. اگر زرگر شمش سیمِ تن تو را ببیند، هرگز زر مرا نمیخرد. یعنی سیم تن تو از زر چهرهٔ من گرانبهاتر است.
هوش مصنوعی: و اگر از رنج سفر نگرانی، غمی نیست؛ چارهای بهتر از این دارم.
هوش مصنوعی: روزها روزه میگیریم، ولی شبها پیوسته از تنگ در جام شراب میریزیم.
هوش مصنوعی: اما بیش از دو سه جام نباید نوشید تا بوی شراب زود از دهان برود و رنج خمارش از سر.
هوش مصنوعی: یا چنان بنوشیم که از مستی بیفتیم و تا سحرگاه یا شامگاه روز بعد به هوش نیاییم.
هوش مصنوعی: چون روز شود، از خانه به مسجد میرویم و کنار زاهدنمای فریبکاری مینشینیم.
هوش مصنوعی: آن زاهد دربارهٔ ما میگوید که دیشب را به شبزندهداری و عبادت گذراندهاند؛ چه کسی از راز پنهان دیگران خبر دارد؟
هوش مصنوعی: جز از روزه و نماز سخن نمیگوییم و جز پیامبر، که مایهٔ افتخار آدمیان است، کسی را نمیستاییم.
هوش مصنوعی: گاهی از او مسئلهای دربارهٔ وضو میپرسیم که در مذهب جعفری چگونه مقرر شده است.
هوش مصنوعی: گاهی میگوییم دربارهٔ شک میان رکعت سوم و چهارم نماز، حکمی را که از شریعت روشن رسیده است بازگو.
هوش مصنوعی: باز چون شب شود، از مسجد به خانه برمیگردیم و دوباره جام شراب سرخ به دست میگیریم.
هوش مصنوعی: ولی در شب قدر هیچ شرابی نمینوشم تا شاید قدر و منزلتم اندکی بیش از اندازه شود.
هوش مصنوعی: همهٔ اعمال شب قدر را، چنانکه در حدیث آمده و پیامبر خبر داده است، به جا میآورم.
هوش مصنوعی: نیمهشب نیز با فروتنی و خشوع، دعایی را میخوانم که ابوحمزه سحرگاهان میخواند، یعنی دعای ابوحمزهٔ ثمالی.
هوش مصنوعی: چون از خواندن قرآن و نماز فارغ شوم، پدر و مادرم را هم با دعا شاد میکنم.
هوش مصنوعی: سپس سجده میکنم و از خداوند جز وصال تو و مرگ رقیب حاجت دیگری نمیخواهم.
هوش مصنوعی: در شب عید جشنی برپا میکنم که پادشاهان سلجوقی و سلطان سنجر حسرتش را بخورند.
هوش مصنوعی: کاسههای سفره را از کاسهٔ سر فغفور چین میسازم و پردهٔ در را از دیبای رخسار قیصر روم. این بیت اغراقی است در شکوه جشن.
هوش مصنوعی: مشکی به سیاهی و خوشبویی زلف تو را در هاون میسایم و عودی چون حلقهٔ موی پیچیدهٔ تو را در آتشدان میسوزانم.
هوش مصنوعی: ساقی در یک سو، همراه بانگ دف و بربط و نی، پیوسته از صراحی بطشکل شرابی چون آب کوثر میریزد.
هوش مصنوعی: مطرب در سوی دیگر، سرمست از شراب، با نوای سازش گوش زهره را در آسمان کر میکند.
هوش مصنوعی: آن یکی، یعنی ساقی، از بیهوشی در دالان میافتد و این یکی، یعنی مطرب، سرخوش از شراب در بالاخانه به خواب میرود.
هوش مصنوعی: چون صبح شود، روی خود را میشوییم و به درگاه ممدوح، که مایهٔ فخر جهان و پیشوای اهل هنر است، میرویم.
هوش مصنوعی: عید را تبریک میگویم و مینشینم و سپس ستایش شاهنشاه دین، فاتح خیبر، حیدر یعنی علی را میخوانم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
از خضاب من و از موی سیه کردن من
گر همی رنج خوری، بیش مخور، رنج مبر!
غرضم زو نه جوانی است؛ بترسم که زِ من
خردِ پیران جویند و نیابند مگر!
رمضان رفت و رهی دور گرفت اندر بر
خنک آن کو رمضان را بسزا برد بسر
بس گرامی بود این ماه ولیکن چکنم
رفتنی رفته به و روی نهاده بسفر
سبکی کرد و بهنگام سفر کرد و برفت
[...]
عید شاداب درختیست که تا سال دگر
از گل و میوۀ او بوی همی یابی و بر
بوی آن گل بترازد چو خرد کار دماغ
بر آن میوه بتازد چو خرد سوی جگر
زین گل و میوه همان به که یکی گیرد بار
[...]
دستهها بسته به شادی بر ما آمدهای؟
تا نشان آری ما را ز دل افروز بهار؟
ای دلارام و دل آشوب و دلاویز پسر
عهد کرده بوفا با من و نابرده بسر
غم عشق تو روانم بلب آورده بلب
درد هجر تو توانم بسر آورده بسر
شمنان چون تو ندیدند و نبینند صنم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.